Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài 1: Truyện Thạch Sanh (trang 19 đến 24)

Soạn bài chi tiết: Phân tích truyện Thạch Sanh

Để hiểu rõ hơn về truyện “Thạch Sanh”, chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích các khía cạnh sau qua từng câu hỏi cụ thể, nhằm làm nổi bật giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

1. Theo em, Thạch Sanh thuộc kiểu nhân vật nào (nhân vật bất hạnh, nhân vật dũng sĩ, nhân vật thông minh, nhân vật ngốc nghếch)?

Trong truyện cổ tích “Thạch Sanh”, nhân vật chính không chỉ đơn thuần là một kiểu mà hội tụ nhiều đặc điểm khác nhau, tạo nên một hình tượng đa chiều và phong phú. Thạch Sanh có thể được xếp vào các kiểu nhân vật sau, với những mức độ nổi bật khác nhau:

• Nhân vật bất hạnh (đặc điểm nổi bật): Ngay từ khi xuất hiện, Thạch Sanh đã mang trong mình số phận đầy bi kịch và cô độc, đúng với mô típ phổ biến trong truyện cổ tích về những người tốt bụng nhưng phải chịu nhiều khổ đau.
  • Mồ côi cha mẹ từ nhỏ: “Hai vợ chồng tuổi già mà chưa có con… rồi người chồng lâm bệnh, chết. Mãi về sau người vợ mới sinh được một cậu con trai. Khi cậu bé vừa khôn lớn thì mẹ chết.” Chi tiết này nhấn mạnh Thạch Sanh là một đứa trẻ tội nghiệp, mất đi điểm tựa duy nhất trong cuộc đời ngay từ khi còn quá nhỏ, buộc phải tự bươn chải để sinh tồn trong hoàn cảnh không có người thân nương tựa, thiếu vắng tình thương.
  • Cuộc sống nghèo khổ, cô độc: “Cậu sống lủi thủi trong túp lều cũ dựng dưới gốc đa, cả gia tài chỉ có một lưỡi búa của cha để lại.” Cuộc sống của Thạch Sanh là một chuỗi ngày cô đơn, thiếu thốn tình cảm và vật chất. Anh không có ai để nương tựa, không có tài sản đáng giá, chỉ có một công cụ lao động thô sơ là lưỡi búa. Sự đơn độc, nghèo khó này làm nổi bật nghị lực phi thường của anh sau này.
  • Thường xuyên bị lừa gạt, hãm hại: Số phận bất hạnh của Thạch Sanh còn thể hiện rõ qua việc anh liên tục bị Lý Thông, kẻ tự xưng là “anh em”, lừa gạt và đẩy vào chỗ chết. Đây là điểm nhấn khắc họa sự tàn ác, bất nhân của Lý Thông và sự cả tin, lương thiện của Thạch Sanh:
    • Bị lừa kết nghĩa anh em, lợi dụng sức khỏe để kiếm củi.
    • Bị lừa đi canh miếu thay để nộp mạng cho chằn tinh.
    • Bị cướp công giết chằn tinh, suýt bị tội chết và phải trốn về túp lều cũ.
    • Bị lừa dẫn đến hang đại bàng, rồi bị Lý Thông nhẫn tâm lấp cửa hang hòng chôn sống.
    • Bị hồn chằn tinh và đại bàng vu oan ăn trộm của cải vua và bị tống ngục oan. Những chi tiết này khắc họa Thạch Sanh là một người lương thiện, thật thà, không toan tính

2. Truyện cổ tích Thạch Sanh có những sự kiện chính nào? Em thích sự kiện nào nhất?

Truyện cổ tích “Thạch Sanh” được xây dựng dựa trên một chuỗi các sự kiện chính nối tiếp nhau, tạo nên mạch truyện hấp dẫn và làm nổi bật quá trình trưởng thành, chiến đấu của nhân vật chính. Các sự kiện này thường xoay quanh những thử thách mà Thạch Sanh phải đối mặt và cách anh vượt qua chúng.

• Sự ra đời và thân thế đặc biệt của Thạch Sanh: Câu chuyện bắt đầu bằng việc giới thiệu về hai vợ chồng già nhân hậu nhưng hiếm muộn ở quận Cao Bình. Nhờ lòng tốt của họ, Ngọc Hoàng sai Thái tử xuống đầu thai làm con. Sự ra đời này báo hiệu Thạch Sanh không phải là người phàm tục mà mang trong mình dòng máu thần linh. Tiếp đó, anh mồ côi cả cha lẫn mẹ khi còn rất nhỏ, sống lủi thủi dưới gốc đa, tài sản chỉ có lưỡi búa của cha. Chi tiết Ngọc Hoàng sai thiên thần xuống dạy võ nghệ và phép thần thông cho Thạch Sanh càng nhấn mạnh thân thế phi thường và sứ mệnh của anh.
• Thạch Sanh kết nghĩa anh em với Lý Thông và những lần bị lừa gạt: Đây là chuỗi sự kiện quan trọng để phơi bày bản chất xảo trá, độc ác của Lý Thông và sự thật thà, cả tin của Thạch Sanh. Lý Thông lợi dụng sức khỏe của Thạch Sanh để kết nghĩa anh em, rồi liên tục bày mưu hãm hại anh:
  • Lừa Thạch Sanh đi canh miếu thay để nộp mạng cho chằn tinh.
  • Cướp công giết chằn tinh, vu oan cho Thạch Sanh để chiếm lấy đầu chằn tinh nộp vua, được phong Quận công.
• Thạch Sanh diệt chằn tinh, giải cứu công chúa và bị Lý Thông hãm hại trong hang: Đây là đỉnh điểm của mâu thuẫn giữa Thạch Sanh và Lý Thông, đồng thời khẳng định tài năng và lòng dũng cảm của Thạch Sanh.
  • Thạch Sanh dũng cảm chiến đấu, giết chết chằn tinh và nhặt được bộ cung tên vàng.
  • Sau đó, Thạch Sanh dùng cung tên vàng bắn trọng thương đại bàng khi nó bắt công chúa, lần theo vết máu tìm đến hang ổ của nó.
  • Anh xuống hang sâu cứu công chúa và giết chết đại bàng.
  • Tuy nhiên, Lý Thông lại một lần nữa lợi dụng sự thật thà của Thạch Sanh, lấp cửa hang hòng chôn sống anh.
• Thạch Sanh cứu thái tử con vua Thủy Tề và được tặng cây đàn thần: Trong hang sâu, Thạch Sanh vô tình cứu được thái tử con vua Thủy Tề bị nhốt trong cũi sắt. Vua Thủy Tề rất cảm tạ và đãi anh hậu hĩ, tặng nhiều vàng ngọc. Thạch Sanh không nhận vàng ngọc mà chỉ xin một cây đàn thần, một chi tiết mang ý nghĩa sâu sắc về sau.
• Thạch Sanh bị vu oan và giam vào ngục, tiếng đàn thần minh oan: Hồn chằn tinh và đại bàng âm mưu trả thù, ăn trộm của cải vua và giấu vào gốc đa để vu vạ cho Thạch Sanh. Anh bị bắt và tống ngục. Trong ngục, tiếng đàn thần của Thạch Sanh vang lên, đến tai công chúa bị câm (do nỗi sợ hãi khi bị đại bàng bắt) và giúp nàng cất tiếng nói trở lại. Công chúa kể lại mọi chuyện, giúp Thạch Sanh được minh oan.
• Sự trừng phạt của Lý Thông và kết thúc có hậu: Nhà vua bắt giam mẹ con Lý Thông. Thạch Sanh không giết mà cho chúng về quê làm ăn, thể hiện lòng nhân hậu. Tuy nhiên, chúng vẫn bị sét đánh chết và hóa kiếp thành bọ hung – một sự trừng phạt của trời đất dành cho kẻ bất nhân.
• Lễ cưới tưng bừng và niêu cơm thần, tiếng đàn thần dẹp giặc: Thạch Sanh được nhà vua gả công chúa, lễ cưới tưng bừng. Các hoàng tử 18 nước chư hầu tức giận kéo quân sang đánh. Thạch Sanh dùng tiếng đàn thần làm quân địch bủn rủn chân tay, không muốn đánh nhau nữa. Sau đó, anh dùng niêu cơm thần nhỏ bé nhưng ăn mãi không hết để thết đãi quân giặc, khiến chúng kinh ngạc và tâm phục khẩu phục, cuối cùng phải cúi đầu lạy tạ và kéo nhau về nước.
• Thạch Sanh lên ngôi vua: Cuối cùng, vua không có con trai, đã nhường ngôi cho Thạch Sanh, mang lại một kết thúc viên mãn cho người anh hùng.

Sự kiện em thích nhất: Trong các sự kiện trên, em thích nhất là sự kiện Thạch Sanh dùng tiếng đàn thần và niêu cơm thần để dẹp tan quân 18 nước chư hầu.

• Lý do: Sự kiện này không chỉ thể hiện sức mạnh phi thường của Thạch Sanh mà còn khẳng định trí tuệ, lòng nhân ái và khả năng cảm hóa của anh. Thay vì dùng bạo lực để đối phó với kẻ thù, Thạch Sanh đã chọn cách thức hòa bình, dùng sức mạnh của âm nhạc để làm suy yếu ý chí chiến đấu của đối phương, và dùng niêu cơm thần để thể hiện sự sung túc, lòng hào phóng, khiến quân địch phải tâm phục khẩu phục. Chi tiết niêu cơm “ăn mãi không hết” còn mang ý nghĩa tượng trưng sâu sắc về sự ấm no, hạnh phúc bền vững mà Thạch Sanh mang lại, khác hẳn với sự bóc lột, cướp đoạt của Lý Thông. Đây là một chiến thắng không chỉ bằng sức mạnh mà còn bằng cả tấm lòng, trí tuệ và sự nhân văn, rất đặc trưng cho tinh thần của người Việt. Nó làm nổi bật sự khác biệt giữa một người anh hùng chân chính và những kẻ tham lam, tàn bạo.

3. Theo em, Thạch Sanh là người có tính cách gì? Tìm một số chi tiết trong truyện để khẳng định nhận xét ấy của em.

Thạch Sanh là một nhân vật có tính cách thiện lương, chất phác, dũng cảm và kiên cường. Các chi tiết trong truyện đã khắc họa rõ nét những phẩm chất này:

• Chất phác, thật thà, cả tin (đôi khi đến mức ngây thơ):

  • Chi tiết: Lý Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời. Chàng từ giã gốc đa, đến sống chung với mẹ con Lý Thông.
  • Phân tích: Thạch Sanh không hề nghi ngờ ý đồ của Lý Thông, dễ dàng tin vào tình cảm “anh em” mà Lý Thông ban phát, sẵn sàng rời bỏ cuộc sống độc lập để về ở chung. Điều này cho thấy sự thiếu cảnh giác, đơn thuần và tấm lòng khao khát tình thân của anh.
  • Chi tiết: Lý Thông dọn một mâm rượu thịt ê hề mời ăn, rồi bảo: “Đêm nay, đến phiên anh canh miếu thờ, ngặt vì dở cất mẻ rượu, em chịu khó thay anh, đến sáng thì về.” Thạch Sanh thật thà nhận lời đi ngay.
  • Phân tích: Một lần nữa, sự thật thà của Thạch Sanh được nhấn mạnh. Anh không hề nhận ra đây là một cái bẫy chết người, sẵn sàng hy sinh vì “nghĩa anh em”.
  • Chi tiết: Khi Lý Thông nói: “Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng, em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.” Thạch Sanh lại thật thà tin ngay.
  • Phân tích: Thạch Sanh tin hoàn toàn lời bịa đặt của Lý Thông, không một chút nghi ngờ về sự vô lý của việc giết một con trăn ăn thịt người lại bị tội chết, và sẵn sàng bỏ trốn, nhường công lao cho kẻ khác.
  • Chi tiết: Nghe Lý Thông nói việc tìm công chúa, Thạch Sanh thật thà kể chuyện đã bắn đại bàng bị thương và biết hang ổ của đại bàng.
  • Phân tích: Dù đã bị Lý Thông lừa dối nhiều lần, Thạch Sanh vẫn không hề ghi hận, mà vẫn giữ tấm lòng trong sáng, thật thà kể hết mọi chuyện, không giấu giếm, không toan tính.

• Dũng cảm, gan dạ:

  • Chi tiết: Nửa đêm, Thạch Sanh đang lim dim mắt thì chằn tinh sau miếu hiện ra, nhe nanh, giơ vuốt định vồ lấy chàng. Thạch Sanh với lấy búa đánh lại. Chằn tinh hóa phép, thoắt biến thoắt hiện. Thạch Sanh không nao núng, dùng nhiều võ thuật đánh con quái vật.
  • Phân tích: Đối mặt với một con quái vật hung dữ, có phép lạ mà ngay cả quan quân cũng bó tay, Thạch Sanh không hề sợ hãi hay bỏ chạy. Anh chủ động chống trả, thể hiện tinh thần dũng cảm, gan góc.
  • Chi tiết: Khi công chúa bị đại bàng quắp đi, “Thạch Sanh liền dùng cung tên vàng bắn theo. Mũi tên trúng vào cánh đại bàng.” Sau đó, anh “lần theo vết máu, tìm được chỗ nó ở” và “xin xuống hang cứu công chúa.” Trong hang, anh “dùng cung tên vàng bắn mù hai mắt, vung búa chặt đứt vuốt sắc, bổ vỡ đôi đầu con quái vật.”
  • Phân tích: Hành động chủ động truy đuổi và sẵn sàng xuống hang sâu, đối mặt trực diện với đại bàng khổng lồ cho thấy lòng dũng cảm, không quản hiểm nguy để cứu giúp người khác.

• Hiệp nghĩa, nhân hậu, vị tha:

  • Chi tiết: Thạch Sanh không nhận vàng ngọc của vua Thủy Tề mà chỉ xin một cây đàn.
  • Phân tích: Điều này cho thấy Thạch Sanh không phải là người ham danh lợi, vật chất. Anh chỉ quan tâm đến những giá trị tinh thần, những thứ có thể mang lại niềm vui hoặc giúp ích cho người khác.
  • Chi tiết: Vua sai bắt giam hai mẹ con Lý Thông, lại giao cho Thạch Sanh xét xử. Chàng không giết mà cho chúng về quê làm ăn.
  • Phân tích: Đây là chi tiết tiêu biểu cho lòng nhân hậu, vị tha hiếm có của Thạch Sanh. Dù bị Lý Thông hãm hại nhiều lần, suýt mất mạng, nhưng Thạch Sanh vẫn không trả thù, không đẩy kẻ thù vào chỗ chết. Anh cho Lý Thông cơ hội được sống và làm lại. Điều này làm nổi bật sự đối lập giữa lòng nhân ái của Thạch Sanh với sự độc ác của Lý Thông.
  • Chi tiết: Khi quân 18 nước chư hầu kéo sang đánh, Thạch Sanh xin nhà vua “đừng động binh” và “một mình cầm cây đàn ra trước quân giặc”. Sau đó, anh “sai dọn một bữa cơm thết đãi những kẻ thua trận.”
  • Phân tích: Thạch Sanh không muốn đổ máu, anh dùng tiếng đàn thần để cảm hóa kẻ thù, dùng niêu cơm thần để chứng minh lòng nhân ái và sự sung túc của mình, thay vì dùng bạo lực. Hành động thết đãi quân thua trận thể hiện tấm lòng bao dung, không thù hằn.

• Kiên cường, không chịu khuất phục:

  • Chi tiết: Dù bị Lý Thông lấp hang, Thạch Sanh “cố tìm lối lên” và cuối cùng tìm thấy đường thoát, cứu được thái tử.
  • Phân tích: Trong hoàn cảnh tuyệt vọng, bị chôn sống, Thạch Sanh vẫn không bỏ cuộc mà tìm mọi cách để thoát thân, thể hiện ý chí sinh tồn mạnh mẽ.
  • Chi tiết: Dù bị vu oan và tống ngục, Thạch Sanh không gục ngã mà vẫn gảy đàn, nhờ đó được minh oan.
  • Phân tích: Ngay cả khi bị giam cầm oan uổng, anh vẫn giữ vững tinh thần, không cam chịu số phận.

Tóm lại, Thạch Sanh là hình tượng nhân vật lí tưởng trong truyện cổ tích, đại diện cho những phẩm chất tốt đẹp của người lao động: chân chất, thật thà, dũng cảm, kiên cường, và đặc biệt là tấm lòng nhân ái, vị tha. Anh chính là biểu tượng cho sự chiến thắng của cái thiện trước cái ác, của chính nghĩa trước sự gian xảo.

4. Hãy chỉ ra các chi tiết hoang đường, kì ảo trong truyện. Những chi tiết này có tác dụng gì trong việc khắc hoạ nhân vật Thạch Sanh?

Truyện “Thạch Sanh” là một tác phẩm cổ tích, do đó không thể thiếu các chi tiết hoang đường, kì ảo. Những chi tiết này không chỉ làm tăng tính hấp dẫn, li kì cho câu chuyện mà còn có vai trò quan trọng trong việc khắc họa nhân vật Thạch Sanh và truyền tải ý nghĩa của truyện.

• Các chi tiết hoang đường, kì ảo:

  • Nguồn gốc xuất thân phi thường: “Ngọc Hoàng bèn sai thái tử xuống đầu thai làm con.” “Ngọc Hoàng sai thiên thần xuống dạy cho đủ các môn võ nghệ và mọi phép thần thông.”
  • Sức mạnh và khả năng phi thường: Thạch Sanh có sức khỏe “như voi”, khả năng chiến đấu vượt trội, tiêu diệt được chằn tinh, đại bàng mà quan quân không làm gì được.
  • Vật phẩm thần kì:
    • Cung tên vàng: Bộ cung tên bắn ra những mũi tên có thể gây thương tích nặng cho đại bàng, thậm chí bắn mù mắt nó.
    • Cây đàn thần: Có khả năng làm công chúa hết câm, kể lại mọi chuyện, làm cho quân giặc 18 nước bủn rủn chân tay, không còn muốn đánh nhau. Đây là một thứ vũ khí không cần đến bạo lực.
    • Niêu cơm thần: Một niêu cơm nhỏ bé nhưng “ăn mãi, ăn mãi nhưng niêu cơm bé xíu cứ ăn hết lại đầy”, đủ để thết đãi hàng vạn quân lính.
  • Sự biến đổi của quái vật và trừng phạt thần kì: Chằn tinh hiện nguyên hình thành con trăn khổng lồ. Hồn chằn tinh và đại bàng âm mưu vu vạ. Mẹ con Lý Thông bị sét đánh chết và hóa kiếp thành bọ hung.
  • Công chúa hết câm nhờ tiếng đàn: Sự khỏi bệnh thần kì của công chúa khi nghe tiếng đàn của Thạch Sanh.

• Tác dụng của những chi tiết hoang đường, kì ảo trong việc khắc họa nhân vật Thạch Sanh:

  • Khẳng định thân thế phi thường, cao quý của Thạch Sanh: Việc Thạch Sanh là con của Thái tử Ngọc Hoàng đầu thai, được thiên thần dạy võ nghệ, đã ngay lập tức tách anh khỏi những con người bình thường. Điều này không chỉ báo hiệu một tương lai với những kì tích mà còn ngầm khẳng định rằng Thạch Sanh được sinh ra với sứ mệnh đặc biệt, được thần linh bảo hộ và ban cho tài năng vượt trội.
  • Tôn vinh sức mạnh, tài năng và phẩm chất dũng sĩ của Thạch Sanh: Những chi tiết như sức khỏe hơn người, khả năng diệt trừ yêu quái (chằn tinh, đại bàng) mà người phàm không làm được, cho thấy Thạch Sanh là một dũng sĩ thực thụ. Việc anh sở hữu và biết cách sử dụng các vật phẩm thần kì (cung tên vàng, đàn thần, niêu cơm thần) càng làm nổi bật trí tuệ và sự nhân hậu của anh, khẳng định anh không chỉ mạnh về thể chất mà còn tài ba, khôn ngoan và cao thượng.
  • Nhấn mạnh sự chính nghĩa và tính tất yếu của chiến thắng: Các vật phẩm thần kì như đàn thần và niêu cơm thần không chỉ là phép lạ đơn thuần mà còn là biểu tượng cho sức mạnh của lẽ phải, của tình yêu thương và lòng nhân ái. Tiếng đàn làm tan rã ý chí chiến tranh, niêu cơm tượng trưng cho sự no đủ, lòng hiếu khách. Điều này cho thấy Thạch Sanh chiến thắng không chỉ bằng vũ lực mà bằng cả đạo lý, tấm lòng, khẳng định chiến thắng của anh là chiến thắng của cái thiện, của chính nghĩa, được cả thần linh và con người ủng hộ.
  • Tạo sự đối lập với cái ác của Lý Thông: Sự thăng hoa của Thạch Sanh nhờ các yếu tố kì ảo càng làm nổi bật sự thấp kém, phàm tục và kết cục bi thảm của Lý Thông. Trong khi Thạch Sanh được ban cho phép thuật để làm điều tốt đẹp, Lý Thông chỉ dựa vào sự lừa lọc, tàn ác và cuối cùng bị trừng phạt bằng phép màu (sét đánh, hóa kiếp).
  • Thể hiện ước mơ của nhân dân: Các chi tiết kì ảo là hiện thân cho ước mơ của nhân dân về một người anh hùng lí tưởng, có thể thực hiện những điều phi thường để mang lại công lý, hòa bình và hạnh phúc. Chúng cũng phản ánh khát vọng của con người về công lý được thực thi, cái thiện được đền đáp và cái ác bị trừng trị một cách thích đáng.

5. Các chi tiết kết thúc truyện: “Nhà vua gả công chúa cho Thạch Sanh. Lễ cưới của họ tưng bừng nhất kinh kì, chưa bao giờ và chưa ở đâu có lễ cưới tưng bừng như thế.” và “Về sau, vua không có con trai, đã nhường ngôi cho Thạch Sanh.” cho thấy nhân dân ta muốn thể hiện ước mơ gì?

Các chi tiết kết thúc truyện “Thạch Sanh” là một mô típ quen thuộc trong truyện cổ tích, thường mang ý nghĩa tượng trưng sâu sắc, thể hiện những ước mơ, khát vọng ngàn đời của nhân dân ta về một cuộc sống tốt đẹp, công bằng và hạnh phúc.

• “Nhà vua gả công chúa cho Thạch Sanh. Lễ cưới của họ tưng bừng nhất kinh kì, chưa bao giờ và chưa ở đâu có lễ cưới tưng bừng như thế.”

  • Ước mơ về sự công bằng và đền đáp xứng đáng: Thạch Sanh, một người xuất thân nghèo khó, mồ côi, bị lừa gạt, hãm hại đủ đường, cuối cùng lại được cưới công chúa – một vị trí cao quý nhất trong xã hội phong kiến. Điều này thể hiện ước mơ mạnh mẽ của nhân dân về một xã hội công bằng, nơi người tốt, người tài giỏi, lương thiện dù xuất thân thấp hèn vẫn sẽ được công nhận, được đền đáp xứng đáng cho những công lao và phẩm chất của mình.
  • Ước mơ về hạnh phúc viên mãn: Việc cưới được công chúa, sống trong cảnh giàu sang phú quý là biểu tượng cho cuộc sống hạnh phúc, ấm no, sung túc sau bao thử thách, khổ đau. Lễ cưới “tưng bừng nhất kinh kì” thể hiện niềm vui sướng tột độ và sự khẳng định công khai, hoành tráng về hạnh phúc của người anh hùng, đồng thời cũng là sự công nhận của cả xã hội.
  • Ước mơ về sự chiến thắng của cái thiện: Chi tiết này củng cố thông điệp về sự chiến thắng của cái thiện trước cái ác. Kẻ gian ác như Lý Thông bị trừng trị, còn người lương thiện, dũng cảm như Thạch Sanh lại được hưởng phúc lộc.

• “Về sau, vua không có con trai, đã nhường ngôi cho Thạch Sanh.”

  • Ước mơ về sự đổi đời, thăng tiến trong xã hội: Từ một người tiều phu nghèo khó, mồ côi, Thạch Sanh đã lên ngôi vua – vị trí quyền lực cao nhất. Điều này phản ánh ước mơ của nhân dân về một sự thay đổi địa vị xã hội, rằng con người có thể vượt lên số phận, vươn tới đỉnh cao bằng tài năng, phẩm chất và lòng tốt của mình, chứ không phải chỉ dựa vào xuất thân.
  • Ước mơ về một vị vua tài đức, vì dân: Việc vua nhường ngôi cho Thạch Sanh thể hiện niềm tin và khát vọng của nhân dân về một vị vua lí tưởng, không phải là người kế thừa theo dòng máu mà là người có tài năng, phẩm chất đạo đức cao cả, yêu thương dân chúng. Thạch Sanh được tôi luyện qua gian khổ, hiểu rõ nỗi thống khổ của dân nên sẽ là một vị vua tốt bụng, công bằng, mang lại cuộc sống ấm no, bình yên cho dân. Đây cũng là ước mơ về một sự thay đổi trật tự xã hội, nơi người tài đức trị vì.
  • Ước mơ về sự công lý tuyệt đối và trật tự xã hội lý tưởng: Kết thúc Thạch Sanh lên ngôi vua chính là sự khẳng định tuyệt đối về công lý: người hiền lương sẽ được hưởng vinh hoa phú quý, kẻ ác sẽ bị trừng trị thích đáng, mang lại sự cân bằng và trật tự cho xã hội.

Tóm lại, các chi tiết kết thúc truyện không chỉ là một cái “happy ending” đơn thuần mà còn là nơi gói ghém những ước mơ, khát vọng sâu sắc của người dân về một xã hội công bằng, nơi cái thiện được đền đáp, cái ác bị trừng trị, và người tài đức sẽ được trọng dụng để mang lại hạnh phúc, bình yên cho muôn dân.

6. Đoạn thơ sau đã nhấn mạnh thêm ý nghĩa nào của truyện Thạch Sanh?

Đàn kêu: Ai chém chằn tinh Cho mày1) vinh hiển dự mình quyền sang? Đàn kêu: Ai chém xà vương Đem nàng công chúa triều đường về đây? Đàn kêu: Hỡi Lý Thông mày Cớ sao phụ nghĩa lại rày vong ân? Đàn kêu: Sao ở bất nhân Biết ăn quả lại quên ân người trồng? (Truyện thơ Nôm Thạch Sanh)

Đoạn thơ này, trích từ truyện thơ Nôm Thạch Sanh, đã nhấn mạnh thêm ý nghĩa tố cáo, phê phán gay gắt sự bất nhân, bội bạc, vong ân bội nghĩa của Lý Thông, đồng thời đề cao tinh thần công lý, sự minh bạch của chân lí và khẳng định giá trị đạo đức “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.

• Tố cáo sự bất nhân, bội bạc của Lý Thông:

  • Các câu “Đàn kêu: Ai chém chằn tinh / Cho mày vinh hiển dự mình quyền sang?” và “Đàn kêu: Ai chém xà vương / Đem nàng công chúa triều đường về đây?” là những lời lẽ chất vấn trực tiếp, vạch trần hành vi cướp công trắng trợn của Lý Thông. Tiếng đàn thần, vốn là biểu tượng của chân lí và công lý, đã phơi bày sự thật về những công lao hiển hách của Thạch Sanh mà Lý Thông đã chiếm đoạt để leo lên địa vị cao quý. Nó không chỉ là lời kể mà còn là lời kết tội đanh thép, khiến Lý Thông không thể chối cãi.
  • Cụm từ “Cho mày vinh hiển dự mình quyền sang” mang hàm ý mỉa mai, châm biếm sâu sắc đối với Lý Thông, cho thấy sự khinh bỉ của nhân dân đối với những kẻ giành được vinh quang bằng thủ đoạn bẩn thỉu, bất chính.

• Phê phán hành vi vong ân bội nghĩa, bất nhân:

  • Các câu “Đàn kêu: Hỡi Lý Thông mày / Cớ sao phụ nghĩa lại rày vong ân?” và “Đàn kêu: Sao ở bất nhân / Biết ăn quả lại quên ân người trồng?” là những lời chất vấn mạnh mẽ nhất, đi thẳng vào bản chất độc ác, thiếu đạo đức của Lý Thông.
  • “Phụ nghĩa”, “vong ân” chỉ rõ Lý Thông đã phản bội lại tình nghĩa “anh em” mà Thạch Sanh tin tưởng, đồng thời quên đi ơn nghĩa cứu mạng và những công lao mà Thạch Sanh đã mang lại cho hắn.
  • “Bất nhân” là lời kết tội cao nhất về đạo đức, khẳng định Lý Thông không có tính người, không có lòng trắc ẩn.
  • Câu tục ngữ “Biết ăn quả lại quên ân người trồng” được lồng ghép một cách khéo léo vào lời thơ, nhấn mạnh một giá trị đạo đức cốt lõi trong văn hóa Việt Nam: lòng biết ơn. Việc Lý Thông “quên ân” đã đặt hắn vào vị thế đối lập hoàn toàn với chuẩn mực đạo đức xã hội, bị cả cộng đồng lên án. Đoạn thơ này không chỉ kể chuyện mà còn mang tính răn dạy, giáo dục sâu sắc về đạo lý làm người.

• Đề cao sức mạnh của chân lí và công lý:

  • Tiếng đàn thần chính là hiện thân của chân lí và công lý. Nó có khả năng vang đến tai công chúa, phá tan lời nguyền câm và đặc biệt là vang đến cả hoàng cung, vạch trần mọi âm mưu, tội ác của Lý Thông. Điều này thể hiện niềm tin của nhân dân vào sức mạnh của sự thật, rằng “cái kim trong bọc lâu ngày cũng lòi ra”, cái ác sẽ không thể che giấu mãi mãi và công lý cuối cùng sẽ được thực thi.
  • Sức mạnh của tiếng đàn không chỉ là vật chất (gảy đàn) mà là sức mạnh của lời nói thật, của sự thật được cất lên, có khả năng làm rung động lòng người và phơi bày tội ác.

Tóm lại, đoạn thơ đã làm rõ thêm ý nghĩa về sự đấu tranh và chiến thắng của công lý, của những giá trị đạo đức truyền thống trước sự gian trá, độc ác. Nó củng cố thông điệp rằng, dù kẻ xấu có tinh vi, xảo quyệt đến đâu, sự thật cuối cùng cũng sẽ được phơi bày và kẻ bất nhân sẽ phải trả giá.