Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài 2: Nói và nghe: Kể lại một trải nghiệm đáng nhớ (trang 45-47)

Soạn Bài 2: Nói và nghe: Kể lại một trải nghiệm đáng nhớ (Trang 45-47) – Nơi những kỷ niệm đẹp được chia sẻ

Các em học sinh lớp 6 thân mến,

Chúng ta đã cùng nhau khám phá thế giới thơ ca đầy cảm xúc, rèn luyện kỹ năng Tiếng Việt và tập làm thơ lục bát. Giờ đây, ở cuối Bài 2, sách Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1, từ trang 45 đến 47, các em sẽ có cơ hội tuyệt vời để phát triển một kỹ năng vô cùng quan trọng trong cuộc sống: **Nói và nghe**. Cụ thể, các em sẽ thực hành **Kể lại một trải nghiệm đáng nhớ** về một người thân trong gia đình.

Kể chuyện là một nghệ thuật. Một câu chuyện hay không chỉ là những sự việc được sắp xếp theo trình tự thời gian, mà còn phải chứa đựng cảm xúc, suy nghĩ và những bài học sâu sắc. Đặc biệt, khi kể về những người thân yêu, những trải nghiệm đáng nhớ sẽ càng trở nên ý nghĩa, chạm đến trái tim người nghe.

Phần “Nói và nghe” này không chỉ giúp các em rèn luyện kỹ năng kể chuyện mạch lạc, hấp dẫn trước đám đông mà còn giúp các em thực hành kỹ năng lắng nghe chủ động, đặt câu hỏi và phản hồi một cách tích cực. Đây là những kỹ năng giao tiếp thiết yếu, giúp các em tự tin hơn trong học tập và cuộc sống.

Để giúp các em chuẩn bị và thực hiện bài nói của mình một cách tốt nhất, Sĩ Tử đã biên soạn hướng dẫn **soạn bài Nói và nghe: Kể lại một trải nghiệm đáng nhớ Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1** một cách chi tiết, dễ hiểu và đầy đủ. Bộ tài liệu này sẽ hướng dẫn các em từng bước:

• **Chọn và chuẩn bị câu chuyện:** Lựa chọn trải nghiệm phù hợp, ghi nhớ chi tiết và cảm xúc.
• **Tìm ý và lập dàn ý:** Sắp xếp các sự việc theo trình tự hợp lí, làm nổi bật cảm xúc và ý nghĩa.
• **Thực hành nói và nghe:** Nắm vững các tiêu chí của một bài nói hấp dẫn và cách lắng nghe hiệu quả.
• **Kiểm tra và chỉnh sửa:** Tự đánh giá và hoàn thiện kỹ năng kể chuyện của mình.

Với sự hướng dẫn của Sĩ Tử, việc kể lại một trải nghiệm đáng nhớ sẽ trở thành một hoạt động ý nghĩa, giúp các em không chỉ phát triển kỹ năng ngôn ngữ mà còn bồi đắp thêm tình yêu thương gia đình. Hãy cùng Sĩ Tử bắt đầu hành trình chia sẻ những câu chuyện của trái tim!

Hướng dẫn Soạn bài chi tiết Bài 2: Nói và nghe: Kể lại một trải nghiệm đáng nhớ (Trang 45-47)

Bài tập này yêu cầu các em kể lại một câu chuyện về trải nghiệm đáng nhớ với người thân. Dưới đây là các bước chuẩn bị và thực hiện:

a) Chuẩn bị

• **Đọc và xác định yêu cầu của đề bài, lựa chọn trải nghiệm mà em có ấn tượng sâu sắc về một người thân (cha, mẹ, ông hoặc bà….).**Đề bài yêu cầu kể về một trải nghiệm đáng nhớ về một người thân. Các em nên chọn câu chuyện mà mình thật sự xúc động, có nhiều chi tiết, cảm xúc và bài học đáng nhớ. Việc chọn đúng câu chuyện sẽ giúp em kể một cách tự nhiên và hấp dẫn hơn.

  Ví dụ về các trải nghiệm có thể chọn:

  • Một lần em bị ốm (đau), được mẹ/bà chăm sóc tận tình.
  • Một lần em mắc lỗi, được cha/ông chỉ bảo, tha thứ.
  • Một chuyến đi chơi đáng nhớ với cả gia đình.
  • Một kỷ niệm đặc biệt về món quà, lời động viên của người thân.
  • Một sự việc chứng kiến người thân vượt qua khó khăn, vất vả.

  Gợi ý chọn: Kể về một lần em bị ốm, mẹ đã chăm sóc em như thế nào.

• **Nhớ lại chi tiết về trải nghiệm và cảm xúc, suy nghĩ của em qua trải nghiệm.**Đây là bước quan trọng để câu chuyện của em có hồn và chân thực. Hãy nhớ lại các chi tiết cụ thể:
  • **Thời gian, địa điểm:** Sự việc diễn ra khi nào, ở đâu?
  • **Nhân vật:** Ngoài em và người thân, còn ai khác không?
  • **Diễn biến:** Sự việc bắt đầu thế nào, diễn ra ra sao, kết thúc thế nào?
  • **Chi tiết cụ thể:** Lời nói, cử chỉ, ánh mắt, hành động của người thân và của em. Mùi hương, âm thanh, cảnh vật xung quanh.
  • **Cảm xúc của em:** Lúc đó em cảm thấy thế nào (lo lắng, sợ hãi, biết ơn, xúc động, hối hận…)? Cảm xúc của em thay đổi ra sao qua từng giai đoạn?
  • **Suy nghĩ, bài học:** Em đã rút ra điều gì từ trải nghiệm đó? Em học được gì về người thân và về bản thân mình?
• **Tìm các tư liệu, tranh, ảnh liên quan để minh hoạ cho trải nghiệm (nếu thấy cần thiết).**Nếu có ảnh chụp liên quan đến sự việc hoặc người thân, hãy chuẩn bị để trình chiếu. Điều này sẽ giúp bài kể của em sinh động và thu hút người nghe hơn.

b) Tìm ý và lập dàn ý

– Tìm ý cho bài kể theo gợi dẫn:

• **Nêu sự việc, hành động, tình huống của người thân (cha, mẹ, ông hoặc bà,…) để lại ấn tượng sâu sắc trong em.**Ví dụ: Em bị ốm (đau), được mẹ chăm sóc.
• **Phát triển các ý bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi:**
  • **Sự việc, tình huống đó diễn ra vào thời gian nào, ở đâu?**Ví dụ: Một đêm mưa cuối thu năm ngoái, em bị sốt cao ở nhà.
  • **Sự việc, tình huống đó cụ thể như thế nào?** (Diễn biến chi tiết)Ví dụ:
    • Đầu tiên: Cảm thấy mệt mỏi, người nóng ran. Gọi mẹ.
    • Mẹ lo lắng, sờ trán, cặp nhiệt độ.
    • Mẹ đưa thuốc, dỗ dành ăn cháo, đút từng thìa.
    • Suốt đêm mẹ không ngủ, thức trắng bên cạnh, lau mát, thay khăn.
    • Mẹ kể chuyện, hát ru để em dễ ngủ.
    • Sáng hôm sau, mẹ vẫn mệt nhưng cố gắng đi làm, dặn dò em.
  • **Em có cảm xúc, tâm trạng, suy nghĩ gì khi chứng kiến sự việc đó?**Ví dụ:
    • Ban đầu: Sợ hãi, khó chịu vì ốm.
    • Trong đêm: Xúc động, ấm lòng khi thấy mẹ tận tình chăm sóc. Thấy thương mẹ vì mẹ thức khuya.
    • Sau khi khỏi: Ân hận vì đôi khi chưa nghe lời mẹ. Thấy hạnh phúc, biết ơn mẹ vô cùng. Hiểu được tình yêu thương bao la của mẹ.
  • **Em rút ra bài học gì từ sự việc, tình huống đó?**Ví dụ: Phải biết yêu thương, trân trọng, biết ơn mẹ nhiều hơn. Phải tự biết giữ gìn sức khỏe để mẹ không phải lo lắng, vất vả.

– Lập dàn ý cho bài kể (có thể bằng sơ đồ tư duy):

Dàn ý sẽ giúp em sắp xếp các ý một cách khoa học, logic để bài kể mạch lạc và hấp dẫn.

• Mở đầu:
  • • Chào hỏi người nghe, giới thiệu chủ đề bài kể (kể về một trải nghiệm đáng nhớ với người thân).
    • Giới thiệu người thân và sự việc, tình huống người thân để lại ấn tượng sâu sắc trong em.

  Ví dụ: Xin chào các bạn và thầy cô. Hôm nay, mình muốn kể cho các bạn nghe về một trải nghiệm mà mình sẽ không bao giờ quên, đó là lần mình bị ốm và được mẹ chăm sóc.

• Nội dung chính (Diễn biến của trải nghiệm):
  • **Nêu lí do xuất hiện trải nghiệm:**Ví dụ: Đó là một đêm mưa cuối thu năm ngoái, sau một ngày đi học về bị dính mưa, tối đó mình bắt đầu cảm thấy người nôn nao, khó chịu, rồi sốt cao.
  • **Trình bày diễn biến của trải nghiệm (kể theo trình tự thời gian, kết hợp miêu tả chi tiết về người mẹ):**

    Thời gian, địa điểm

    + Đêm hôm đó, tại nhà.

    + Suốt đêm mẹ ở trong phòng em, chăm sóc cho em.

    + Sáng hôm sau.

    Ngoại hình, tâm trạng

    + Em: mệt mỏi, nóng ran, khó chịu, sợ hãi.

    + Mẹ: gương mặt, ánh mắt lo lắng, thâm quầng vì thức trắng.

    Hành động, cử chỉ

    + Em: vật vã, rên hừ hừ.

    + Mẹ: vội vã sờ trán, cặp nhiệt độ, chườm khăn mát, pha nước ấm, lấy thuốc, dỗ dành em ăn cháo, uống thuốc, uống nước cam,…

    + Mẹ vuốt tóc, xoa lưng, hát ru. Mẹ ngồi cạnh giường cả đêm.

    Ngôn ngữ, thái độ

    + Mẹ: ân cần hỏi han (“Con sốt à?”, “Con thấy trong người thế nào?”, “Cố gắng ăn một chút nhé con”), động viên em (“Con trai mẹ giỏi lắm, cố gắng lên”). Giọng nói nhẹ nhàng, đầy yêu thương.

    + Em: yếu ớt trả lời, đôi khi biếng ăn thuốc.

    Tình cảm, cảm xúc của em khi được mẹ chăm sóc

    + Lúc ốm: Dù mệt nhưng cảm thấy ấm lòng, bình yên khi có mẹ bên cạnh.

    + Khi mẹ thức trắng: Xúc động, thấy thương mẹ vô cùng, ân hận vì đôi khi làm mẹ buồn.

    + Sau khi khỏi: Thấy hạnh phúc, hiểu thêm tình yêu thương, sự quan tâm, chăm sóc mà mẹ dành cho mình. Quyết tâm phải biết ơn, yêu mẹ nhiều hơn.

• Kết thúc:
  • • Phát biểu suy nghĩ của mình về tấm lòng người mẹ đối với những người con.

  Ví dụ: Sau lần ốm đó, mình càng hiểu và trân trọng tình yêu thương vô bờ bến của mẹ. Tình mẹ là điều thiêng liêng nhất, là sức mạnh giúp con vượt qua mọi khó khăn.

  • • Bày tỏ mong muốn nhận được sự chia sẻ từ người nghe về trải nghiệm.

  Ví dụ: Mình mong các bạn cũng có những trải nghiệm đáng nhớ với người thân và hãy luôn biết ơn, yêu thương họ nhé. Các bạn có câu chuyện nào muốn chia sẻ không?

c) Nói và nghe

Người nói (Thực hành kể chuyện)

• **Kể về trải nghiệm theo dàn ý.**Hãy bám sát dàn ý đã lập để câu chuyện được mạch lạc, đầy đủ các ý đã chuẩn bị.
• **Sử dụng những từ ngữ thể hiện được trình tự thời gian hoặc diễn biến của sự việc; những từ phù hợp để tả các chi tiết về sự vật, hành động….**
  • **Từ ngữ chỉ thời gian/trình tự:** “Hôm đó”, “Lúc đầu”, “Rồi”, “Sau đó”, “Suốt đêm”, “Đến sáng hôm sau”, “Cuối cùng”,…
  • **Từ ngữ miêu tả:**
    • **Hành động:** “vội vã”, “ân cần”, “nhẹ nhàng”, “tận tình”, “dỗ dành”, “lau mát”, “vuốt ve”…
    • **Tâm trạng:** “lo lắng”, “xúc động”, “ấm lòng”, “ân hận”, “biết ơn”, “hạnh phúc”…
    • **Ngoại hình:** “gương mặt thâm quầng”, “ánh mắt lo âu”, “đôi tay chai sạn”…
  • Sử dụng các câu văn có hình ảnh, giàu cảm xúc để thu hút người nghe.
• **Nói rõ ràng, âm lượng phù hợp, kết hợp lời nói và cử chỉ, ánh mắt, điệu bộ, hình ảnh (nếu có sử dụng). Đảm bảo thời gian quy định.**
  • **Giọng điệu:** Thay đổi giọng điệu để thể hiện các cung bậc cảm xúc (lo lắng, xúc động, biết ơn…).
  • **Ánh mắt:** Duy trì giao tiếp bằng mắt với người nghe để tạo sự kết nối.
  • **Cử chỉ, điệu bộ:** Sử dụng cử chỉ tay, biểu cảm khuôn mặt một cách tự nhiên để minh họa cho lời kể.
  • **Thời gian:** Luyện tập trước để đảm bảo bài nói không quá dài hoặc quá ngắn so với thời gian quy định.
• **Trả lời các câu hỏi của người nghe (nếu có).**Sau khi kể xong, hãy sẵn sàng lắng nghe và trả lời các câu hỏi từ bạn bè, thầy cô một cách tự tin, rõ ràng. Đây là cơ hội để em chia sẻ sâu hơn về trải nghiệm của mình.

Người nghe (Thực hành lắng nghe)

• **Lắng nghe chăm chú để hiểu thông tin được chia sẻ.**Hãy tập trung vào lời nói của bạn, không làm việc riêng hoặc nói chuyện. Ghi nhớ các chi tiết quan trọng và cảm xúc mà bạn thể hiện.
• **Sử dụng cử chỉ, nét mặt, ánh mắt để khích lệ người nói.**Thể hiện sự quan tâm bằng cách gật đầu, mỉm cười, nhìn thẳng vào người nói. Điều này giúp người nói tự tin hơn.
• **Nêu câu hỏi để được người nói chia sẻ thêm về trải nghiệm (nếu em có mong muốn).**Khi bạn kết thúc, nếu có điều gì chưa rõ hoặc muốn biết thêm, hãy đặt câu hỏi lịch sự và rõ ràng.

  Ví dụ:

  • “Vì sao bạn cho đây là trải nghiệm đáng nhớ?”
  • “Cảm xúc của bạn lúc đó như thế nào khi thấy mẹ thức trắng đêm?”
  • “Sau trải nghiệm đó, bạn đã thay đổi cách cư xử với mẹ ra sao?”
  • “Bạn có lời khuyên nào cho những người bạn chưa biết trân trọng người thân không?”

d) Kiểm tra và chỉnh sửa

Sau khi hoàn thành bài nói và nghe, hãy dành thời gian để tự đánh giá và rút kinh nghiệm.

– Người nói:

• **So với yêu cầu ở mục c), em đã đạt được những gì?**Tự đánh giá xem mình đã kể đủ ý, đúng trình tự, sử dụng từ ngữ phù hợp, nói rõ ràng, có kết hợp cử chỉ, ánh mắt chưa. Em đã trả lời câu hỏi của bạn bè tốt không?
• **Em muốn thay đổi điều gì trong bài nói đó?**Suy nghĩ về những điểm mình chưa hài lòng: có cần thêm chi tiết nào không? Có đoạn nào nên kể xúc động hơn không? Ngôn ngữ đã phong phú chưa? Cử chỉ đã tự nhiên chưa? Thời gian có hợp lí không?

– Người nghe:

• **Đối chiếu với yêu cầu ở mục c) để rút kinh nghiệm về kĩ năng nghe.**Tự đánh giá xem mình đã lắng nghe chăm chú chưa? Có khích lệ bạn không? Có đặt câu hỏi phù hợp không? Điều gì mình có thể làm tốt hơn trong lần nghe sau?
• **Em thấy bài kể của bạn có thuyết phục không? Vì sao?**Đưa ra nhận xét chân thành, mang tính xây dựng. Giải thích rõ vì sao bài kể của bạn thuyết phục (ví dụ: vì bạn kể chân thật, cảm động, có nhiều chi tiết, giọng kể truyền cảm,…) hoặc chưa thuyết phục (ví dụ: còn thiếu chi tiết, giọng kể chưa biểu cảm…).

Việc thực hành “Nói và nghe” không chỉ giúp các em tự tin hơn trong giao tiếp mà còn rèn luyện khả năng tư duy phản biện, lắng nghe tích cực, những kỹ năng vô cùng cần thiết cho tương lai.

Để hỗ trợ các em một cách toàn diện nhất trong năm học mới, Sĩ Tử còn cung cấp rất nhiều tài liệu hữu ích khác. Các em có thể tham khảo:

• Tổng hợp soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1: Toàn bộ các bài soạn chi tiết cho cả tập 1 đều có tại: Soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1.
• Soạn bài Viết Tập làm thơ lục bát: Học cách gieo vần, nhả chữ và tự tin sáng tác thơ tại: Tập làm thơ lục bát (Trang 43-45).
• Tổng hợp lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều: Mọi lời giải và hướng dẫn học tập cho tất cả các môn trong bộ sách Cánh diều đều có tại: Lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều.
• Soạn bài Thực hành tiếng Việt và Đọc hiểu Ca dao: Củng cố kiến thức về từ láy, ẩn dụ và ca dao tại: Thực hành tiếng Việt và Đọc hiểu (Trang 41-43).

Hãy để Sĩ Tử đồng hành cùng các em trên chặng đường học tập sắp tới. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, các em chắc chắn sẽ gặt hái được những thành tích xuất sắc và có một năm học thật ý nghĩa.

Chúc các em học tốt và luôn tìm thấy niềm vui trong mỗi trang sách!