Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài 2: Tự đánh giá và Hướng dẫn tự học (trang 47-49)

Soạn Bài 2: Tự đánh giá và Hướng dẫn tự học (Trang 47-49) – Chặng cuối để củng cố kiến thức

Các em học sinh lớp 6 thân mến,

Chúng ta đã cùng nhau trải qua hành trình khám phá thế giới thơ ca về tình cảm gia đình với Bài 2 trong sách Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1. Chúng ta đã đọc những vần thơ sâu lắng như “À ơi tay mẹ”, “Về thăm mẹ”, thực hành tiếng Việt về từ láy, ẩn dụ, tập làm thơ lục bát và rèn luyện kỹ năng nói và nghe qua việc kể lại những trải nghiệm đáng nhớ.

Để khép lại chủ đề “Vẻ đẹp của những miền quê”, cũng như toàn bộ Bài 2, phần **”Tự đánh giá” và “Hướng dẫn tự học”** (từ trang 47 đến 49) là một bước vô cùng quan trọng. Phần này giúp các em tổng kết lại những kiến thức và kỹ năng đã học, tự kiểm tra mức độ tiếp thu của mình, và định hướng cho việc tự học hiệu quả hơn trong tương lai. Các em sẽ được thực hành đọc hiểu một bài thơ mới, “Những điều bố yêu”, qua đó vận dụng tổng hợp các kiến thức về thể thơ, biện pháp tu từ, và cảm thụ văn học.

Để giúp các em chuẩn bị và hoàn thành phần này một cách tốt nhất, Sĩ Tử đã biên soạn hướng dẫn **soạn bài Tự đánh giá và Hướng dẫn tự học Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1** một cách chi tiết, dễ hiểu và đầy đủ. Bộ tài liệu này không chỉ cung cấp đáp án cho các câu hỏi trắc nghiệm mà còn hướng dẫn cách viết đoạn văn phát biểu cảm nghĩ và định hướng các hoạt động tự học tiếp theo. Cụ thể, các em sẽ được:

• **Kiểm tra và củng cố kiến thức:** Tự đánh giá khả năng đọc hiểu thơ, nhận biết các yếu tố nghệ thuật như thể thơ, biện pháp tu từ, và nội dung cảm xúc.
• **Rèn luyện kỹ năng phân tích và cảm thụ:** Phát triển khả năng cảm nhận vẻ đẹp ngôn ngữ, hình ảnh và ý nghĩa của văn học.
• **Nâng cao khả năng viết:** Thực hành viết đoạn văn bày tỏ cảm nghĩ cá nhân một cách mạch lạc, có cảm xúc.
• **Phát triển năng lực tự học:** Định hướng các hoạt động tự tìm tòi, khám phá để mở rộng kiến thức và kỹ năng về thơ ca.

Với sự hướng dẫn của Sĩ Tử, phần “Tự đánh giá” sẽ trở thành một công cụ hữu ích để các em nhìn lại hành trình học tập của mình, nhận biết những điểm mạnh và khắc phục những điểm còn hạn chế. Hãy cùng Sĩ Tử tổng kết lại Bài 2 và chuẩn bị sẵn sàng cho những bài học mới nhé!

Hướng dẫn Soạn bài chi tiết Bài 2: Tự đánh giá (Trang 47-49)

Phần “Tự đánh giá” sẽ giúp các em kiểm tra lại kiến thức đã học thông qua việc đọc hiểu một văn bản thơ mới và trả lời các câu hỏi.

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

NHỮNG ĐIỀU BỐ YÊU

Ngày con khóc tiếng chào đời

Bố thành vụng dại trước lời hát ru

Cứ “À ơi, gió mùa thu”

“Con ong làm mật”, “Mù u bướm vàng”…

Sau yêu cái chỗ con nằm

Thơm mùi sữa với chiếu thâm mấy quầng

Yêu sao ngang dọc, dọc ngang

Những hàng tã chéo mẹ giăng đầy nhà.

Thêm yêu dìu dịu nước hoa

Khi con muỗi đốt, bà xoa nhẹ nhàng

Và yêu một góc mặt bàn

Mèo con, chút chít xếp hàng đợi chơi.

Yêu ngày con gọi “Mẹ di”

Bước đi chập chững, Mặt Trời nhòm coi

Bao ngày, bao tháng dẫn trôi

Khắp nhà đầy ắp tiếng cười của con.

Để khi con vắng một hôm

Bố ngơ ngẩn nhớ, quên cơm bữa chiều.

Con ơi có biết bao điều

Sinh cùng con để bố yêu một đời.

(NGUYỄN CHÍ THUẬT,

Báo Giáo dục và Thời đại Chủ nhật, số 35, 1999)

Ghi vào vở chữ cái đứng trước phương án trả lời đúng cho mỗi câu hỏi (từ câu 1 đến câu 9):

1. Bài thơ Những điều bố yêu được viết theo thể thơ nào?

A. Thể thơ tự do

B. Thể thơ lục bát

C. Thể thơ năm chữ

D. Thể thơ bốn chữ

→ **Đáp án đúng: B. Thể thơ lục bát** (Mỗi cặp gồm một câu 6 chữ và một câu 8 chữ, có gieo vần và ngắt nhịp theo quy tắc lục bát).

2. Bài thơ là lời bày tỏ cảm xúc của ai?

A. Người bố

B. Người con

C. Người mẹ

D. Người bà

→ **Đáp án đúng: A. Người bố** (Thể hiện rõ qua cách xưng hô “Bố thành vụng dại…”, “Bố ngơ ngẩn nhớ…”, “bố yêu một đời”.)

3. Cách ngắt nhịp nào thể hiện đúng nghĩa của khổ thơ?

A. Ngày con khóc tiếng chào đời /

Bố thành vụng dại / trước lời hát ru

Cứ “À ơi, / gió mùa thu”

“Con ong làm mật”, / “Mù u bướm vàng”..

B. Ngày con / khóc tiếng / chào đời

Bố thành / vụng dại / trước lời / hát ru

Cứ “À / ơi, gió / mùa thu”

“Con ong/ làm mật”, / “Mù u / bướm vàng”…

C. Ngày con / khóc tiếng chào đời

Bố thành / vụng dại trước lời hát ru

Cứ “À / ơi, gió mùa thu”

“Con ong làm mật”, / “Mù u bướm vàng”…

D. Ngày con khóc tiếng / chào đời

Bố thành vụng dại trước lời / hát ru

Cứ “À ơi, gió mùa thu”/

“Con ong làm mật”, / “Mù u bướm vàng”…

→ **Đáp án đúng: A.** (Cách ngắt nhịp 2/2/2 cho câu lục và 4/4 cho câu bát thường gặp, hoặc có thể linh hoạt để làm nổi bật ý. Đáp án A thể hiện nhịp điệu và nghĩa câu thơ một cách hợp lý nhất, ví dụ “Bố thành vụng dại / trước lời hát ru” nhấn mạnh sự lúng túng của bố.)

4. Điệp từ nào được sử dụng trong bài thơ để thể hiện trực tiếp tình cảm mà tác giả muốn bộc lộ?

A. Con

B. Bao

C. Bố

D. Yêu

→ **Đáp án đúng: D. Yêu** (Từ “Yêu” được lặp đi lặp lại nhiều lần ở đầu các dòng thơ hoặc đoạn thơ: “Sau yêu…”, “Yêu sao…”, “Thêm yêu…”, “Và yêu…”, “Yêu ngày con gọi…”. Điều này trực tiếp khẳng định và nhấn mạnh tình cảm yêu thương của người bố dành cho con).

5. Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì trong dòng thơ “Khắp nhà đầy ắp tiếng cười của con”?

A. So sánh

B. Nhân hoá

C. Ẩn dụ

D. Liệt kê

→ **Đáp án đúng: C. Ẩn dụ** (“Tiếng cười của con” vốn là âm thanh, được ví như một vật thể “đầy ắp” cả không gian căn nhà. Đây là một ẩn dụ cho sự vui tươi, sự hiện diện tràn ngập niềm hạnh phúc mà đứa con mang lại cho ngôi nhà và người bố. Nó không phải so sánh trực tiếp, không phải nhân hóa vật vô tri, và không phải liệt kê.)

6. Hai dòng thơ nào nói được tất cả những điều mà người bố yêu?

A. Ngày con khóc tiếng chào đời

Bố thành vụng dại trước lời hát ru.

B. Và yêu một góc mặt bàn

Mèo con, chút chít xếp hàng đợi chơi.

C. Yêu ngày con gọi “Mẹ di”

Bước đi chập chững, Mặt Trời nhòm coi.

D. Con ơi có biết bao điều

Sinh cùng con để bố yêu một đời.

→ **Đáp án đúng: D.** (Hai dòng thơ cuối cùng “Con ơi có biết bao điều / Sinh cùng con để bố yêu một đời” là lời tổng kết, khái quát hóa tất cả những tình cảm, những điều mà người bố yêu, khẳng định tình yêu đó gắn liền với sự ra đời của con và kéo dài suốt cuộc đời bố.)

7. Trong khổ thơ thứ nhất, những tiếng nào được gieo vần với nhau?

A. Đời – lời; ru – thu -u

B. Đời – ru; thu – u – vàng

C. Chào – hát: ru – thu – u

D. Đời – lời; hát – thu -u

Khổ thơ thứ nhất:

Ngày con khóc tiếng chào **đời**

Bố thành vụng dại trước lời hát **ru**

Cứ “À ơi, gió mùa **thu**”

“Con ong làm mật”, “Mù **u** bướm **vàng**”…

→ **Đáp án đúng: A. Đời – lời; ru – thu -u** (Tiếng “đời” (câu 6) vần với tiếng “lời” (tiếng thứ 6 câu 8). Tiếng “ru” (cuối câu 8) vần với tiếng “thu” (cuối câu 6 tiếp theo). Tiếng “thu” (cuối câu 6) vần với tiếng “u” (tiếng thứ 6 câu 8). Vần cuối cùng “vàng” là vần không liên kết.)

8. Bài thơ Những điều bố yêu có điểm gì khác với bài thơ À ơi tay mẹ (Bình Nguyên) và Về thăm mẹ (Đinh Nam Khương)?

A. Viết về tình cảm gia đình

B. Viết theo thể thơ lục bát

C. Diễn tả tâm trạng của người cha

D. Thể hiện tình cảm sâu nặng

→ **Đáp án đúng: C. Diễn tả tâm trạng của người cha** (Hai bài thơ trước chủ yếu diễn tả tình cảm người mẹ hoặc người con dành cho mẹ. Bài “Những điều bố yêu” lại tập trung vào cảm xúc của người cha, đây là điểm khác biệt rõ nét nhất).

9. Bài Những điều bố yêu giống các bài thơ và ca dao (Bài 2) ở điểm nào?

A. Đều là ca dao

B. Đều là thể thơ lục bát

C. Đều thể hiện tình cảm cha con

D. Đều là thơ hiện đại

→ **Đáp án đúng: B. Đều là thể thơ lục bát** (Cả ba bài thơ “À ơi tay mẹ”, “Về thăm mẹ” và “Những điều bố yêu” đều được viết theo thể thơ lục bát. Các bài ca dao trong phần “Thực hành đọc hiểu” cũng chủ yếu theo thể lục bát.)

10. Viết một đoạn văn (khoảng 5 -7 dòng) phát biểu cảm nghĩ của em về bài thơ Những điều bố yêu.

Bài thơ “Những điều bố yêu” đã để lại trong em những cảm xúc thật ấm áp và sâu sắc. Bằng thể thơ lục bát quen thuộc, tác giả Nguyễn Chí Thuật đã vẽ nên một bức tranh chân thực và cảm động về tình yêu thương vô bờ bến của người bố dành cho con. Từ những chi tiết nhỏ nhặt như sự “vụng dại” khi lần đầu nghe lời ru, mùi sữa trên chiếc chiếu thâm, hàng tã chéo mẹ giăng, đến tiếng cười giòn tan hay cả những nỗi nhớ “ngơ ngẩn” khi con vắng nhà, tất cả đều cho thấy một tình yêu thiêng liêng, âm thầm nhưng vô cùng mạnh mẽ. Bài thơ khiến em cảm nhận sâu sắc rằng tình yêu của bố không chỉ là sự che chở, bảo bọc mà còn là sự đồng hành, gắn bó từng khoảnh khắc trong cuộc sống của con. Em thấy mình thật may mắn khi có được tình cảm vĩ đại ấy.

—

Hướng dẫn tự học (Trang 49)

Phần này gợi ý các hoạt động để các em tiếp tục mở rộng kiến thức và kỹ năng về thơ lục bát và chủ đề gia đình.

1. Tiếp tục tìm hiểu đặc điểm thơ lục bát qua việc thực hành làm thơ lục bát theo đề tài tự chọn.

• **Mục đích:** Củng cố kiến thức về luật thơ lục bát và phát triển khả năng sáng tạo, diễn đạt cảm xúc bằng thơ.
• **Cách thực hiện:**
  • **Chọn đề tài:** Không chỉ giới hạn ở gia đình, em có thể chọn bất kỳ đề tài nào mình yêu thích và có nhiều cảm xúc: về trường lớp, thầy cô, bạn bè, quê hương, thiên nhiên, đồ vật, ước mơ…
  • **Tìm ý:** Ghi lại những điều em muốn nói về đề tài đó, những hình ảnh, cảm xúc, suy nghĩ mà em có.
  • **Lập dàn ý:** Sắp xếp các ý theo một trình tự hợp lí (có thể là trình tự thời gian, không gian, hoặc theo cảm xúc tăng dần).
  • **Viết thơ:** Bắt đầu viết từng cặp lục bát, chú ý số tiếng, vần, nhịp, và luật bằng trắc.
    • Vần: Tiếng cuối câu lục (6) vần với tiếng thứ sáu câu bát (8). Tiếng cuối câu bát (8) vần với tiếng cuối câu lục (6) của cặp tiếp theo.
    • Nhịp: Thường là nhịp chẵn (2/2/2 hoặc 4/4 ở câu lục; 4/4 hoặc 2/2/2/2 ở câu bát).
    • Luật bằng trắc: Tiếng thứ 2, 4, 6 của câu lục và 2, 4, 6, 8 của câu bát tuân thủ quy tắc bằng-trắc.
  • **Kiểm tra và chỉnh sửa:** Đọc lại, chỉnh sửa lỗi chính tả, dùng từ, đảm bảo vần và nhịp, làm cho bài thơ thêm hay và biểu cảm.

2. Đọc sách báo, truy cập internet, tìm hiểu và sưu tầm các bài ca dao hoặc bài thơ hay viết về đề tài gia đình theo thể lục bát.

• **Mục đích:** Mở rộng vốn kiến thức về văn học dân gian và thơ hiện đại viết về tình cảm gia đình, học hỏi cách dùng từ, gieo vần, thể hiện cảm xúc của các tác giả.
• **Cách thực hiện:**
  • **Tìm kiếm:**
    • **Sách báo:** Tìm các tuyển tập ca dao, tuyển tập thơ về gia đình của các nhà thơ Việt Nam.
    • **Internet:** Sử dụng các từ khóa tìm kiếm như: “ca dao về tình cảm gia đình”, “thơ lục bát về mẹ”, “thơ lục bát về cha”, “thơ về ông bà”, “thơ về anh chị em”, “tuyển tập thơ lục bát hay”…
  • **Sưu tầm:** Ghi chép lại những bài thơ, ca dao em yêu thích vào một quyển sổ tay hoặc lưu vào máy tính.
  • **Đọc và phân tích:** Khi đọc, hãy chú ý đến:
    • Nội dung bài thơ/ca dao nói về điều gì?
    • Tình cảm nào được thể hiện?
    • Các biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, nhân hóa, điệp ngữ…) được sử dụng như thế nào?
    • Cách gieo vần, ngắt nhịp của tác giả/dân gian.
    • Điều gì làm em thích bài thơ/ca dao đó?
  • **Chia sẻ:** Em có thể chia sẻ những bài thơ, ca dao hay mà mình sưu tầm được với bạn bè và thầy cô để cùng nhau cảm thụ.

Việc tự học và tự tìm hiểu là chìa khóa để các em không ngừng phát triển năng lực của bản thân. Hãy biến việc học Ngữ văn thành một hành trình khám phá đầy thú vị!

Để hỗ trợ các em một cách toàn diện nhất trong năm học mới, Sĩ Tử còn cung cấp rất nhiều tài liệu hữu ích khác. Các em có thể tham khảo:

• Tổng hợp soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1: Toàn bộ các bài soạn chi tiết cho cả tập 1 đều có tại: Soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1.
• Tổng hợp lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều: Mọi lời giải và hướng dẫn học tập cho tất cả các môn trong bộ sách Cánh diều đều có tại: Lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều.
• Soạn bài Nói và nghe: Kể lại một trải nghiệm đáng nhớ: Rèn luyện kỹ năng kể chuyện, giao tiếp và lắng nghe hiệu quả tại: Kể lại một trải nghiệm đáng nhớ (Trang 45-47).
• Soạn bài Viết Tập làm thơ lục bát: Học cách gieo vần, nhả chữ và tự tin sáng tác thơ tại: Tập làm thơ lục bát (Trang 43-45).

Hãy để Sĩ Tử đồng hành cùng các em trên chặng đường học tập sắp tới. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, các em chắc chắn sẽ gặt hái được những thành tích xuất sắc và có một năm học thật ý nghĩa.

Chúc các em học tốt và luôn tìm thấy niềm vui trong mỗi trang sách!