Giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều Phần 2: Chủ đề 3: Bài 6: Tính chất và sự chuyển thể của chất (trang 33-36)

Giới thiệu bài học: Bài 6 – Tính chất và sự chuyển thể của chất

Các em học sinh lớp 6 thân mến,

Bài học “Tính chất và sự chuyển thể của chất” sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về các đặc trưng riêng của từng chất (tính chất vật lí, tính chất hóa học) và cách chúng biến đổi trạng thái (chuyển thể) dưới tác động của nhiệt độ.

Đây là một bài học nền tảng quan trọng, giúp các em giải thích được nhiều hiện tượng trong đời sống và đặt nền móng cho kiến thức hóa học, vật lí ở các cấp học cao hơn.

Sĩ Tử sẽ cùng các em giải đáp chi tiết từng câu hỏi, giúp các em dễ dàng nắm vững kiến thức và áp dụng vào thực tiễn.

Để hỗ trợ các em trong quá trình học tập, Sĩ Tử cung cấp các tài liệu giải bài tập và lời giải chi tiết cho bộ sách Cánh diều:

• Giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều: Bài 5 – Sự đa dạng của chất
• Tổng hợp giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều
• Tổng hợp lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều

I. Tính chất của chất (trang 35)

Có ba bình đều chứa chất lỏng không màu: một bình chứa nước, một bình chứa rượu, một bình chứa giấm. Làm thế nào để phân biệt chúng?

Trả lời:

Để phân biệt ba chất lỏng không màu là nước, rượu, giấm, ta có thể dựa vào một số tính chất vật lí đặc trưng của chúng:

• **Dùng mùi:** Rượu có mùi đặc trưng (mùi cồn), giấm có mùi chua đặc trưng. Nước không mùi.
• **Nếm thử (cần thận trọng):** Giấm có vị chua. Nước không vị. Rượu có vị cay nhẹ. (Lưu ý: Không nên nếm trực tiếp trong phòng thí nghiệm, chỉ nếm một lượng rất nhỏ và cần có sự cho phép của giáo viên).
• **Đo nhiệt độ sôi:** Nước sôi ở 100 độ C, rượu sôi ở khoảng 78 độ C. Giấm (dung dịch acetic acid) có nhiệt độ sôi cao hơn nước một chút (khoảng 100.6 độ C đối với giấm ăn thông thường).
• **Đo khối lượng riêng:** Các chất có khối lượng riêng khác nhau.

Hãy nêu một số tính chất của nước giúp em phân biệt nước với các chất khác. Cho ví dụ.

Trả lời:

Một số tính chất của nước giúp phân biệt nước với các chất khác:

• **Không màu, không mùi, không vị:** Đây là đặc điểm nổi bật nhất để nhận biết nước tinh khiết. Các chất lỏng khác thường có màu (như nước ngọt có ga), có mùi (như xăng, dầu, rượu, giấm), hoặc có vị (như nước muối, nước đường).
• **Nhiệt độ sôi là 100 độ C ở áp suất khí quyển chuẩn:** Đây là một đặc điểm vật lí đặc trưng. Ví dụ, rượu sôi ở khoảng 78 độ C, dầu ăn sôi ở nhiệt độ cao hơn nhiều.
• **Nhiệt độ đông đặc (nhiệt độ nóng chảy) là 0 độ C:** Nước chuyển thành đá ở 0 độ C. Ví dụ, dầu ăn đông đặc ở nhiệt độ thấp hơn.
• **Khối lượng riêng là 1 g/cm3 (hoặc 1000 kg/m3) ở 4 độ C:** Nhiều chất lỏng khác có khối lượng riêng lớn hơn hoặc nhỏ hơn. Ví dụ, dầu ăn nhẹ hơn nước nên nổi trên nước.
• **Khả năng hòa tan nhiều chất:** Nước được gọi là dung môi phổ biến. Ví dụ, muối, đường dễ dàng hòa tan trong nước nhưng khó hòa tan trong dầu.

Nêu một số tính chất vật lí của chất có trong mỗi vật thể ở hình 6.1.

Hình 6.1. Một số vật thể chứa chất

Trả lời:

Dựa vào hình 6.1 (hình ảnh đính kèm), ta có thể nêu các tính chất vật lí của các chất:

• **Dây đồng:** Chất đồng có tính dẻo (dễ uốn), dẫn điện tốt, có màu nâu đỏ đặc trưng.
• **Nhẫn kim cương:** Chất kim cương rất cứng (là vật liệu cứng nhất trong tự nhiên), trong suốt, có khả năng tán sắc ánh sáng tạo ra vẻ lấp lánh.
• **Đường:** Chất đường có vị ngọt, dễ tan trong nước, không màu (tinh thể), ở thể rắn.
• **Dầu ăn:** Chất dầu ăn không tan trong nước, nhẹ hơn nước, có màu vàng nhạt, không mùi hoặc mùi đặc trưng (tùy loại), ở thể lỏng, sánh.

Hãy kể thêm một số tính chất vật lí khác của chất mà em biết.

Trả lời:

Một số tính chất vật lí khác của chất mà em biết:

• **Màu sắc:** Ví dụ, vàng có màu vàng kim, than có màu đen.
• **Mùi vị:** Ví dụ, chanh có vị chua, ớt có vị cay.
• **Độ cứng:** Ví dụ, thép cứng, cao su mềm.
• **Tính dẻo, tính dai:** Ví dụ, nhôm dẻo, sắt dai.
• **Tính dẫn điện, dẫn nhiệt:** Ví dụ, bạc dẫn điện, dẫn nhiệt tốt nhất.
• **Tính tan trong nước (hoặc dung môi khác):** Ví dụ, muối tan trong nước, dầu không tan trong nước.
• **Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi.**
• **Khối lượng riêng.**
• **Tính trong suốt, đục, mờ.**

Vì sao các dụng cụ nấu ăn như nồi, xoong, chảo,… thường làm bằng inox có thành phần chính là sắt; nhưng phần tay cầm của chúng lại làm bằng gỗ hoặc nhựa?

Trả lời:

Các dụng cụ nấu ăn như nồi, xoong, chảo thường làm bằng inox (hợp kim của sắt) vì sắt có các tính chất vật lí phù hợp cho việc nấu nướng:

• **Dẫn nhiệt tốt:** Giúp nhiệt truyền nhanh và đều từ bếp đến thức ăn, làm thức ăn chín nhanh.
• **Bền, chắc:** Chịu được va đập, nhiệt độ cao, ít bị biến dạng.
• **Dễ vệ sinh, chống gỉ sét:** Inox có khả năng chống ăn mòn tốt, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, phần tay cầm của chúng lại làm bằng gỗ hoặc nhựa vì:

• **Cách nhiệt kém (dẫn nhiệt kém):** Gỗ và nhựa là những vật liệu dẫn nhiệt kém. Điều này giúp tay cầm không bị nóng khi đun nấu, đảm bảo an toàn cho người sử dụng, tránh bị bỏng.
• **Nhẹ:** Giúp tổng thể dụng cụ không quá nặng, dễ cầm nắm và thao tác.

Trong hình 6.3, hình nào mô tả tính chất vật lí, hình nào mô tả tính chất hoá học?

Hình 6.3. Một số quá trình biến đổi chất

Trả lời:

Dựa vào hình 6.3 (hình ảnh đính kèm):

• **Hình a) (Gỗ cháy):** Mô tả tính chất **hóa học**. Gỗ cháy là quá trình phản ứng với oxygen trong không khí tạo ra chất mới (tro, khí carbon dioxide, hơi nước), kèm theo sự tỏa nhiệt và phát sáng.
• **Hình b) (Cắt miếng khoai tây):** Mô tả tính chất **vật lí**. Miếng khoai tây chỉ thay đổi về kích thước và hình dạng, không có chất mới nào được tạo thành.
• **Hình c) (Uốn cong thanh sắt):** Mô tả tính chất **vật lí**. Thanh sắt chỉ thay đổi hình dạng, không có chất mới nào được tạo thành.
• **Hình d) (Giấy bị ố vàng):** Mô tả tính chất **hóa học**. Giấy bị ố vàng là do các phản ứng hóa học của cellulose trong giấy với oxygen và ánh sáng, tạo ra các chất mới có màu vàng.

II. Sự chuyển thể của chất (trang 37)

1. Sự nóng chảy và sự đông đặc

Sự nóng chảy là gì? Sự đông đặc là gì?

Trả lời:

• **Sự nóng chảy:** Là quá trình chuyển thể từ thể rắn sang thể lỏng của một chất khi nhiệt độ đạt đến một giá trị nhất định (điểm nóng chảy) và được cung cấp nhiệt.
• **Sự đông đặc:** Là quá trình chuyển thể từ thể lỏng sang thể rắn của một chất khi nhiệt độ hạ xuống đến một giá trị nhất định (điểm đông đặc hay điểm hóa rắn) và giải phóng nhiệt. Nhiệt độ đông đặc của một chất tinh khiết bằng nhiệt độ nóng chảy của nó.

Vì sao cần bảo quản những chiếc kem trong ngăn đá của tủ lạnh?

Trả lời:

Cần bảo quản những chiếc kem trong ngăn đá của tủ lạnh vì kem là một hỗn hợp có thành phần chính là nước và đường, chất béo, ở trạng thái đông đặc (rắn) ở nhiệt độ rất thấp. Nếu không được bảo quản trong ngăn đá (nhiệt độ dưới 0 độ C), kem sẽ bị nóng chảy, chuyển từ thể rắn sang thể lỏng và mất đi hình dạng, hương vị, cũng như cấu trúc mong muốn.

Hãy cho biết đã có những quá trình chuyển thể nào xảy ra khi đun nóng một miếng nến (paraffin) sau đó để nguội.

Trả lời:

Khi đun nóng một miếng nến (paraffin) sau đó để nguội, các quá trình chuyển thể sau đã xảy ra:

• **Khi đun nóng:** Nến (thể rắn) nóng chảy thành nến lỏng (thể lỏng). Đây là quá trình **nóng chảy**.
• **Khi để nguội:** Nến lỏng (thể lỏng) đông đặc lại thành nến rắn (thể rắn). Đây là quá trình **đông đặc**.

2. Sự bay hơi và sự ngưng tụ

Trong sản xuất muối từ nước biển, quá trình chuyển thể nào của nước đã diễn ra?

Trả lời:

Trong sản xuất muối từ nước biển, quá trình chuyển thể của nước đã diễn ra là **bay hơi**. Nước biển được dẫn vào các ruộng muối, dưới tác dụng của nhiệt độ và gió, nước sẽ bay hơi dần, để lại muối rắn kết tinh trên ruộng.

Trong những ngày thời tiết lạnh, mặt các ao, hồ thường có sương mù bao phủ. Đã có những quá trình chuyển thể nào xảy ra trong hiện tượng trên?

Trả lời:

Trong những ngày thời tiết lạnh, hiện tượng sương mù bao phủ mặt ao, hồ liên quan đến hai quá trình chuyển thể sau:

• **Bay hơi:** Nước từ bề mặt ao, hồ (thể lỏng) bay hơi thành hơi nước (thể khí) vào không khí.
• **Ngưng tụ:** Khi không khí lạnh đi, hơi nước trong không khí gặp không khí lạnh hơn ở phía trên mặt nước sẽ bị ngưng tụ thành các hạt nước li ti (rất nhỏ) hoặc tinh thể băng nhỏ, tạo thành sương mù.

Trong mỗi trường hợp sau diễn ra quá trình bay hơi hay ngưng tụ?

1. Quần áo ướt khi phơi dưới ánh nắng sẽ khô dần.

2. Tấm gương trong nhà tắm bị mờ khi ta tắm nước nóng.

Trả lời:

• 1. Quần áo ướt khi phơi dưới ánh nắng sẽ khô dần: Diễn ra quá trình **bay hơi** của nước từ quần áo.
• 2. Tấm gương trong nhà tắm bị mờ khi ta tắm nước nóng: Diễn ra quá trình **ngưng tụ** của hơi nước trong không khí gặp bề mặt gương lạnh.

Sự bay hơi và sự sôi khác nhau ở điểm nào?

Trả lời:

Sự bay hơi và sự sôi đều là quá trình chuyển từ thể lỏng sang thể khí, nhưng chúng khác nhau ở những điểm sau:

• **Bay hơi:**
  • Xảy ra ở **mọi nhiệt độ** (từ 0 độ C đến nhiệt độ sôi).
  • Chỉ xảy ra trên **bề mặt chất lỏng**.
  • Tốc độ bay hơi **chậm**.
  • Không có bọt khí hình thành trong lòng chất lỏng.
• **Sự sôi:**
  • Chỉ xảy ra ở **nhiệt độ sôi nhất định** (đối với nước là 100 độ C ở áp suất chuẩn).
  • Xảy ra **cả trong lòng và trên bề mặt chất lỏng**.
  • Tốc độ sôi **nhanh, mãnh liệt**.
  • Có hiện tượng sủi bọt khí (bọt hơi nước) trong lòng chất lỏng.