Giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều Phần 2: Chủ đề 6: Bài 11: Tách chất ra khỏi hỗn hợp (trang 61-64)

Giới thiệu bài học: Bài 11 – Tách chất ra khỏi hỗn hợp

Các em học sinh lớp 6 thân mến,

Trong bài học này, chúng ta sẽ tìm hiểu về các phương pháp khác nhau để tách các chất riêng biệt ra khỏi hỗn hợp của chúng. Đây là những kiến thức rất quan trọng và có nhiều ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày, từ việc làm muối, lọc nước cho đến tách dầu ăn ra khỏi nước.

Sĩ Tử sẽ cùng các em giải đáp từng câu hỏi trong sách giáo khoa, giúp các em không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết cách áp dụng vào việc giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Để hỗ trợ các em trong quá trình học tập, Sĩ Tử cung cấp các tài liệu giải bài tập và lời giải chi tiết cho bộ sách Cánh diều:

• Tổng hợp giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK KHTN 6 Cánh Diều: Bài 10 – Hỗn hợp, Chất tinh khiết, Dung dịch

I. Cô cạn (trang 61)

Biển có rất nhiều nước mà không thể uống được. Làm thế nào để biến nước biển thành nước ngọt?

Trả lời:

Để biến nước biển thành nước ngọt (nước có thể uống được), người ta thường sử dụng phương pháp **chưng cất**.

• **Nguyên lí:** Dựa vào sự khác biệt về nhiệt độ sôi giữa nước (sôi ở 100°C) và muối (sôi ở nhiệt độ rất cao).
• **Cách thực hiện:** Đun nóng nước biển đến khi nước bay hơi thành hơi, muối sẽ ở lại. Sau đó, làm lạnh hơi nước để nó ngưng tụ thành nước lỏng. Nước thu được là nước ngọt, không còn muối.

Ngoài ra, có thể sử dụng phương pháp **lọc thẩm thấu ngược** (RO – Reverse Osmosis) trong các nhà máy lớn để sản xuất nước ngọt từ nước biển.

Để thu được muối ăn, những người làm muối (từ nước biển sạch) có thể làm nước bay hơi nhanh hơn bằng những cách nào?

Trả lời:

Để làm nước bay hơi nhanh hơn và thu được muối ăn nhanh chóng, người làm muối (diêm dân) có thể áp dụng các cách sau:

• **Tăng diện tích tiếp xúc với không khí:** Dàn nước biển ra trên các ruộng muối có diện tích rộng lớn.
• **Tăng nhiệt độ:** Sử dụng ánh nắng mặt trời trực tiếp và mạnh mẽ (thời tiết nắng nóng).
• **Tăng cường sự lưu thông không khí:** Đảm bảo ruộng muối ở nơi thoáng gió, hoặc có thể sử dụng quạt thổi gió (trong các nhà máy sản xuất muối công nghiệp).
• **Giảm độ ẩm không khí:** Khi không khí khô, tốc độ bay hơi sẽ diễn ra nhanh hơn.

Tách muối ra khỏi dung dịch nước muối bằng cách cô cạn theo các bước sau:
– Nhỏ 1 ml dung dịch nước muối vào bát sứ.
– Đun nóng bát sứ trên ngọn lửa đèn cồn để nước bay hơi hết.
Cho biết:
– Khi nước bay hơi hết, trong bát sứ còn chất gì?
Dựa vào tính chất vật lí nào của muối ăn để tách nó ra khỏi dung dịch nước muối?

Trả lời:

• Khi nước bay hơi hết, trong bát sứ còn lại **muối ăn (tinh thể rắn màu trắng)**.
• Để tách muối ăn ra khỏi dung dịch nước muối, ta dựa vào tính chất vật lí là **muối ăn không bay hơi ở nhiệt độ sôi của nước** (hay nhiệt độ nóng chảy/bay hơi của muối ăn rất cao, cao hơn nhiều so với nhiệt độ sôi của nước), trong khi nước thì bay hơi khi đun nóng.

II. Lọc (trang 62)

Tách cát khỏi hỗn hợp cát với nước bằng cách lọc theo các bước sau:
– Gấp giấy lọc (hình 11.2a) và đặt vào phễu lọc (hình 11.2b).
– Đặt phễu lọc lên bình tam giác, làm ướt giấy lọc bằng nước.
– Để cát trong hỗn hợp lắng xuống (hình 11.2c).
– Rót từ từ hỗn hợp cát và nước xuống phễu lọc đã có giấy lọc (hình 11.2d), tráng cốc và đổ tiếp vào phễu. Chờ cho nước chảy xuống bình tam giác (hình 11.2e).
Hãy cho biết dựa vào tính chất vật lí nào của cát để tách nó ra khỏi nước.

Trả lời:

Để tách cát ra khỏi nước bằng phương pháp lọc, ta dựa vào tính chất vật lí là **cát không tan trong nước và có kích thước hạt lớn hơn lỗ lọc của giấy lọc**. Khi đổ hỗn hợp qua giấy lọc, nước sẽ đi qua các lỗ nhỏ trên giấy lọc, còn các hạt cát bị giữ lại.

Em hãy lấy một số ví dụ trong cuộc sống có sử dụng cách lọc để tách chất khỏi hỗn hợp.

Trả lời:

Một số ví dụ trong cuộc sống có sử dụng cách lọc để tách chất khỏi hỗn hợp:

• **Lọc nước uống:** Sử dụng các bộ lọc nước gia đình hoặc hệ thống lọc nước công nghiệp để loại bỏ cặn bẩn, vi khuẩn ra khỏi nước, giúp nước sạch hơn.
• **Pha cà phê/trà:** Dùng phin lọc hoặc túi lọc để tách bã cà phê/trà ra khỏi nước cà phê/trà đã pha.
• **Lọc dầu ăn đã qua sử dụng:** Dùng vải hoặc giấy lọc để loại bỏ cặn thức ăn cháy đen trong dầu, giúp dầu trong hơn để tái sử dụng (hạn chế).
• **Lọc nước thải:** Các nhà máy xử lí nước thải sử dụng hệ thống lọc để tách các chất rắn lơ lửng ra khỏi nước thải trước khi xả ra môi trường.
• **Lọc bột khi làm bánh:** Dùng rây lọc để loại bỏ cặn bẩn hoặc vón cục trong bột mì, giúp bột mịn hơn khi làm bánh.

III. Chiết (trang 63)

Tách dầu ăn ra khỏi hỗn hợp dầu ăn với nước bằng cách chiết theo các bước sau:
– Đặt phễu chiết lên giá thí nghiệm và khoá phễu (hình 11.4a).
– Lắc đều hỗn hợp dầu ăn và nước rồi rót hỗn hợp vào phễu chiết (hình 11.4b).
– Đậy nắp phễu chiết. Để yên phễu chiết sau một thời gian cho dầu ăn và nước trong hỗn hợp tách thành lớp (hình 11.4c).
– Mở nắp phễu chiết (hình 11.4d).
– Mở khoá phễu từ từ để thu lớp nước ở dưới vào bình tam giác (hình 11.4e).
Có thể lặp lại quá trình trên vài lần để tách hoàn toàn nước và dầu ăn.
Hãy cho biết dựa vào tính chất vật lí nào của dầu ăn để tách nó ra khỏi hỗn hợp dầu ăn với nước.

Trả lời:

Để tách dầu ăn ra khỏi hỗn hợp với nước bằng phương pháp chiết, ta dựa vào các tính chất vật lí sau của dầu ăn:

• **Dầu ăn không tan trong nước:** Chúng tạo thành hai lớp chất lỏng không hòa lẫn vào nhau.
• **Khối lượng riêng của dầu ăn nhỏ hơn khối lượng riêng của nước:** Vì vậy, dầu ăn nhẹ hơn và sẽ nổi lên trên tạo thành lớp ở phía trên, còn nước nặng hơn sẽ ở lớp phía dưới.

Hãy lựa chọn một cách tách chất phù hợp để:
a) Loại bỏ cát lẫn trong nước ngầm.
b) Tách dầu vừng ra khỏi hỗn hợp của nó với nước.
c) Tách calcium carbonate từ hỗn hợp của calcium carbonate và nước.
Vi sao em chọn cách đó?

Trả lời:

a) Loại bỏ cát lẫn trong nước ngầm:
Cách tách phù hợp: **Lọc**.
Lý do: Cát không tan trong nước và có kích thước hạt lớn hơn lỗ lọc, do đó có thể dùng phương pháp lọc để giữ lại cát và thu được nước sạch.

b) Tách dầu vừng ra khỏi hỗn hợp của nó với nước:
Cách tách phù hợp: **Chiết**.
Lý do: Dầu vừng không tan trong nước và có khối lượng riêng nhỏ hơn nước (nhẹ hơn), nên sẽ tạo thành hai lớp rõ rệt. Dùng phễu chiết có thể tách riêng lớp dầu vừng và lớp nước.

c) Tách calcium carbonate từ hỗn hợp của calcium carbonate và nước:
Cách tách phù hợp: **Lọc hoặc lắng gạn**.
Lý do: Calcium carbonate (bột đá vôi) rất ít tan trong nước và có khối lượng riêng lớn hơn nước (nặng hơn). Do đó, nó sẽ lắng xuống đáy nếu để yên (lắng gạn) hoặc bị giữ lại trên giấy lọc (lọc).

IV. Một số cách tách chất khác (trang 63)

Ngoài cách lọc, cô cạn, chiết, ta còn có thể sử dụng nhiều cách khác để tách các chất khỏi hỗn hợp. Ví dụ, người ta có thể tách cát và sắt khỏi hỗn hợp của chúng bằng cách sử dụng một thanh nam châm được bọc màng nhựa như hình dưới đây. Sắt bị thanh nam châm hút. Còn cát không bị thanh nam châm hút.
Hãy đề xuất cách thu gom đinh sắt hoặc các vật nhỏ bằng sắt.

Trả lời:

Để thu gom đinh sắt hoặc các vật nhỏ bằng sắt, ta có thể sử dụng **nam châm**.

• **Cách thực hiện:** Dùng một nam châm (có thể bọc thêm lớp nilon hoặc vải mỏng để dễ dàng lấy đinh ra sau này) di chuyển qua khu vực có đinh sắt hoặc các vật nhỏ bằng sắt.
• **Giải thích:** Đinh sắt và các vật nhỏ bằng sắt có từ tính nên sẽ bị nam châm hút và giữ lại, trong khi các vật liệu khác không có từ tính sẽ không bị ảnh hưởng.