Giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều Chủ đề 7 Bài 13: Từ tế bào đến cơ thể (Trang 76-82)

Giới thiệu Chủ đề 7: Tế bào và Tổ chức cơ thể

Sau khi tìm hiểu về tế bào – đơn vị cơ sở của sự sống trong Bài 12, chúng ta sẽ tiếp tục khám phá cách các tế bào nhỏ bé này liên kết với nhau để hình thành nên các cấp độ tổ chức phức tạp hơn, cuối cùng tạo nên một cơ thể hoàn chỉnh trong Bài 13: “Từ tế bào đến cơ thể”.

Bài học này sẽ giúp các em hiểu được sự khác biệt giữa sinh vật đơn bào và sinh vật đa bào, cũng như nhận biết các cấp độ tổ chức cơ bản của cơ thể thực vật và động vật.

Để hỗ trợ các em trong quá trình học tập, Sĩ Tử cung cấp các tài liệu giải bài tập và lời giải chi tiết cho bộ sách Cánh diều:

• Tổng hợp giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều
• Tổng hợp lời giải bộ sách lớp 6 Cánh Diều
• Giải SGK KHTN 6 Cánh diều: Bài 12 – Tế bào – Đơn vị cơ sở của sự sống (Trang 66-75)

I. Sinh vật đơn bào và sinh vật đa bào (trang 76-78)

Quan sát hình 13.1 và cho biết cơ thể sinh vật nào được cấu tạo từ nhiều tế bào.

Trả lời:

Quan sát hình 13.1, các sinh vật được cấu tạo từ nhiều tế bào là:

• Cây cà chua
• Con người

Lấy ví dụ về sinh vật đơn bào và cho biết tế bào của chúng là tế bào nhân sơ hay tế bào nhân thực.

Trả lời:

• **Ví dụ về sinh vật đơn bào:**
  • Vi khuẩn *E. coli*: Là sinh vật đơn bào có tế bào nhân sơ.
  • Trùng roi: Là sinh vật đơn bào có tế bào nhân thực.
  • Nấm men: Là sinh vật đơn bào có tế bào nhân thực.

Trùng giày là sinh vật đơn bào sống phổ biến trong nước. Cơ thể của trùng giày tuy chỉ là một tế bào nhưng thực hiện đầy đủ các hoạt động sống của một sinh vật.
Hãy tìm hiểu trùng giày thực hiện các hoạt động sống như thế nào.

Trả lời:

Trùng giày là sinh vật đơn bào nhưng có cấu tạo phức tạp, thực hiện đầy đủ các hoạt động sống nhờ các bào quan chuyên hóa bên trong tế bào duy nhất của nó:

• **Di chuyển:** Nhờ lông bơi bao quanh cơ thể.
• **Lấy thức ăn:** Nhờ lỗ miệng tế bào (ống bào khẩu) đưa thức ăn vào không bào tiêu hóa.
• **Tiêu hóa:** Thức ăn được tiêu hóa trong không bào tiêu hóa.
• **Bài tiết:** Chất thải được đưa ra ngoài qua lỗ thoát.
• **Điều hòa áp suất thẩm thấu:** Nhờ không bào co bóp liên tục đẩy nước thừa ra ngoài.
• **Cảm ứng:** Phản ứng với các kích thích từ môi trường (ví dụ: tránh ánh sáng mạnh, tìm nơi có thức ăn).
• **Sinh sản:** Chủ yếu bằng hình thức phân đôi (vô tính).

Phân biệt sinh vật đơn bào và sinh vật đa bào theo gợi ý trong bảng 13.1.

Trả lời:

Bảng 13.1 hoàn chỉnh:

II. Tổ chức cơ thể đa bào (trang 79-80)

Quan sát hình 13.3 và nêu tên các cấp độ tổ chức của cơ thể cây xanh theo thứ tự từ thấp đến cao.

Trả lời:

Các cấp độ tổ chức của cơ thể cây xanh theo thứ tự từ thấp đến cao là:

• Tế bào
• Mô
• Cơ quan
• Hệ cơ quan
• Cơ thể

Quan sát các hình trong hình 13.4, sắp xếp các hình đó theo cấp độ tổ chức của cơ thể người từ thấp đến cao và gọi tên của các cấp độ đó.

Trả lời:

Sắp xếp các hình trong hình 13.4 theo cấp độ tổ chức của cơ thể người từ thấp đến cao:

• Hình a: Tế bào (ví dụ: tế bào máu)
• Hình d: Mô (ví dụ: mô cơ)
• Hình b: Cơ quan (ví dụ: dạ dày)
• Hình c: Hệ cơ quan (ví dụ: hệ tiêu hóa)
• Hình e: Cơ thể (con người)

Quan sát các loại mô trong hình 13.5 và nhận xét về hình dạng, kích thước của các tế bào trong từng loại mô.

Trả lời:

Quan sát hình 13.5:

• **Mô mềm ở thực vật:** Gồm các tế bào có hình khối, kích thước tương đối đều, xếp sít nhau.
• **Mô cơ ở người:** Gồm các tế bào hình thoi hoặc hình sợi dài, mảnh, xếp song song với nhau.

Nhận xét: Các tế bào trong mỗi loại mô có hình dạng và kích thước phù hợp với chức năng chuyên biệt của mô đó.

1. Dựa vào hình 13.3, hãy kể tên một số loại mô cấu tạo nên lá ở cây xanh.

Trả lời:

Dựa vào hình 13.3, một số loại mô cấu tạo nên lá ở cây xanh là:

• Mô biểu bì
• Mô mềm
• Mô mạch dẫn

2. Quan sát hình 13.4, kể tên một số cơ quan trong hệ tiêu hoá của người.

Trả lời:

Quan sát hình 13.4, một số cơ quan trong hệ tiêu hóa của người là:

• Dạ dày
• Ruột non
• Gan

Nêu tên cấp độ tổ chức tương ứng với mỗi cấu trúc đã cho trong bảng 13.2 và tên của cấp độ tổ chức liền kề cao hơn nó trong thứ tự tổ chức cơ thể.

Trả lời:

Bảng 13.2 hoàn chỉnh:

Lấy ví dụ về tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể động vật và thực vật mà em biết theo gợi ý trong bảng 13.3.

Trả lời:

Bảng 13.3 hoàn chỉnh:

III. Thực hành tìm hiểu về tổ chức cơ thể (trang 81-83)

Đối với tranh, video, tiêu bản
– Quan sát tranh, video, tiêu bản.
– Quan sát tiêu bản bằng kính hiển vi quang học ở vật kính 10x rồi chuyển sang vật kính 40x.
– Quan sát tiêu bản về sinh vật đơn bào: thực hiện theo bước 5.
Báo cáo
Vẽ và mô tả hình dạng nấm men mà em quan sát được.

Trả lời:

Báo cáo quan sát tế bào nấm men:

• **Hình vẽ minh họa:** (Học sinh tự vẽ hình ảnh tế bào nấm men quan sát được dưới kính hiển vi, thường có hình bầu dục hoặc hình trứng, có thể thấy các chồi nhỏ nếu đang sinh sản).
• **Mô tả hình dạng:** Tế bào nấm men có hình dạng bầu dục hoặc hình trứng, kích thước khá nhỏ (khoảng 5-6 µm), có thể thấy rõ màng tế bào và một nhân rõ ràng bên trong. Đôi khi, có thể quan sát thấy các tế bào đang nảy chồi, cho thấy quá trình sinh sản của chúng.

Quan sát tranh hoặc mẫu cây thật, nhận dạng và xác định vị trí các cơ quan cấu tạo cơ thể cây xanh.

Trả lời:

Khi quan sát tranh hoặc mẫu cây thật, học sinh có thể nhận dạng và xác định vị trí các cơ quan cấu tạo cơ thể cây xanh như:

• **Rễ:** Nằm dưới đất, có chức năng hút nước và chất khoáng.
• **Thân:** Phần nâng đỡ cây, vận chuyển chất dinh dưỡng, có chức năng nâng đỡ lá, hoa, quả.
• **Lá:** Thường có màu xanh, là nơi thực hiện quá trình quang hợp.
• **Hoa:** Cơ quan sinh sản của cây, tạo quả và hạt.
• **Quả:** Chứa hạt, có chức năng bảo vệ hạt và phát tán hạt.

Quan sát tranh hoặc mô hình cơ thể người, nhận dạng và xác định vị trí một số cơ quan cấu tạo cơ thể người.

Trả lời:

Khi quan sát tranh hoặc mô hình cơ thể người, học sinh có thể nhận dạng và xác định vị trí một số cơ quan cấu tạo cơ thể người như:

• **Não:** Trong hộp sọ, điều khiển mọi hoạt động của cơ thể.
• **Tim:** Nằm trong lồng ngực, bơm máu đi khắp cơ thể.
• **Phổi:** Nằm trong lồng ngực, thực hiện trao đổi khí.
• **Dạ dày:** Nằm trong khoang bụng, tiêu hóa thức ăn.
• **Gan:** Nằm trong khoang bụng, có nhiều chức năng quan trọng như lọc máu, sản xuất mật.
• **Thận:** Nằm ở vùng lưng, lọc máu và tạo nước tiểu.

Liệt kê một số cơ quan và hệ cơ quan ở cơ thể cây xanh và cơ thể người mà em quan sát được theo sơ đồ gợi ý sau.

Trả lời:

Sơ đồ gợi ý sau đây sẽ giúp các em liệt kê các cơ quan và hệ cơ quan:

Cơ thể cây xanh:

• Cơ quan: Rễ, Thân, Lá, Hoa, Quả.
• Hệ cơ quan: Hệ rễ, Hệ chồi (gồm thân, lá, hoa, quả).

Cơ thể người:

• • Cơ quan: Tim, Phổi, Dạ dày, Não, Gan, Thận, Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Da.

• Hệ cơ quan: Hệ tuần hoàn, Hệ hô hấp, Hệ tiêu hóa, Hệ thần kinh, Hệ bài tiết, Hệ giác quan, Hệ vận động, Hệ sinh sản.