Giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều Phần 5 Chủ đề 11 Bài 33: Hiện tượng mọc và lặn của Mặt Trời (trang 165-166)

Giới thiệu Phần 5: Trái Đất và Bầu Trời – Chủ đề 11: Chuyển động của Trái Đất và Mặt Trời

Sau khi đã tìm hiểu về thế giới vật lí xung quanh chúng ta qua các chủ đề về lực và năng lượng, chúng ta sẽ bước vào một lĩnh vực hoàn toàn mới và hấp dẫn: **Trái Đất và Bầu Trời**. Phần này sẽ đưa các em đến với những kiến thức cơ bản về thiên văn học, giúp giải thích các hiện tượng tự nhiên quen thuộc mà chúng ta quan sát được hàng ngày.

Trong **Chủ đề 11: Chuyển động của Trái Đất và Mặt Trời**, chúng ta sẽ tập trung vào sự chuyển động của các thiên thể này và cách chúng tạo ra các hiện tượng như ngày và đêm, mùa trong năm, và đặc biệt là sự mọc và lặn của Mặt Trời. Đây là những kiến thức nền tảng để các em hiểu rõ hơn về vị trí của Trái Đất trong vũ trụ và các quy luật tự nhiên chi phối hành tinh của chúng ta.

Để hỗ trợ các em trong quá trình học tập, Sĩ Tử cung cấp các tài liệu giải bài tập và lời giải chi tiết cho bộ sách Cánh diều:

• Tổng hợp giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều
• Lời giải Bộ sách lớp 6 Cánh Diều
• Tài liệu học tập lớp 6

Giải bài tập Bài 33: Hiện tượng mọc và lặn của Mặt Trời (Trang 165-166)

1. Em hãy vẽ đường cong di chuyển của Mặt Trời trong một ngày vào vở với phía đông và phía tây như hình vẽ. (mô tả)

Trả lời:

Dựa vào quan sát hàng ngày, Mặt Trời dường như “mọc” ở phía Đông vào buổi sáng, lên cao dần giữa bầu trời vào buổi trưa, và “lặn” ở phía Tây vào buổi chiều. Đường di chuyển này không phải là một đường thẳng mà là một đường cong trên bầu trời.

Mô tả và cách vẽ (tương tự như hình 33.1 SGK trang 165):

1. **Vẽ đường chân trời:** Vẽ một đường ngang để đại diện cho đường chân trời.
2. **Xác định các hướng:** Đánh dấu “Đông” ở phía bên trái của đường chân trời và “Tây” ở phía bên phải.
3. **Điểm mọc:** Vẽ một điểm ở phía Đông, ngay trên đường chân trời, đây là vị trí Mặt Trời mọc vào buổi sáng.
4. **Điểm cao nhất (buổi trưa):** Từ điểm mọc, vẽ một đường cong hướng lên cao nhất ở giữa, đại diện cho vị trí Mặt Trời vào giữa trưa (chính ngọ).
5. **Điểm lặn:** Tiếp tục vẽ đường cong đó hướng xuống phía Tây, chạm đường chân trời ở phía Tây, đây là vị trí Mặt Trời lặn vào buổi chiều.
6. **Thêm các mốc thời gian:** Có thể đánh dấu ước lượng các vị trí của Mặt Trời vào các thời điểm khác nhau trong ngày như:
* Khoảng 6 giờ sáng: Mặt Trời mọc ở phía Đông.
* Khoảng 9-10 giờ sáng: Mặt Trời lên cao hơn ở phía Đông.
* Khoảng 12 giờ trưa: Mặt Trời ở vị trí cao nhất (gần thiên đỉnh).
* Khoảng 3-4 giờ chiều: Mặt Trời xuống thấp hơn ở phía Tây.
* Khoảng 6 giờ chiều: Mặt Trời lặn ở phía Tây.

**Hình minh họa (dạng text, bạn có thể dễ dàng vẽ lại trên giấy):**

            Chính ngọ (12h)
                     .   
                   / \ 
                 /   \
            Đông  /     \  Tây
            (6h)  .-------.  . (18h)
            -----------------------------------
                      Đường chân trời

Đường cong này biểu diễn **chuyển động biểu kiến** (chuyển động nhìn thấy) của Mặt Trời trên bầu trời.

2. Hãy sắp xếp các từ hay cụm từ cho trong khung dưới đây thành câu để mô tả chuyển động hằng ngày của Trái Đất.

phía đông | Trái Đất | xung quanh | từ phía tây sang | trục | một vòng | quay | hết một ngày đêm | theo chiều

Trả lời:

Để mô tả chuyển động hằng ngày của Trái Đất một cách chính xác, chúng ta sẽ sắp xếp các cụm từ đã cho thành câu có ý nghĩa khoa học:

**Câu hoàn chỉnh:**

**Trái Đất quay một vòng xung quanh trục của nó theo chiều từ phía tây sang phía đông hết một ngày đêm.**

Bảng phân tích:

Chính chuyển động tự quay này của Trái Đất là nguyên nhân gây ra hiện tượng ngày và đêm, cũng như sự mọc và lặn biểu kiến của Mặt Trời mà chúng ta quan sát được.

3. Vào một ngày có nắng, em hãy so sánh độ dài bóng của một cái que thẳng (cắm thẳng đứng trên mặt đất) in trên mặt đất vào lúc 8 giờ, 9 giờ và 10 giờ.

Trả lời:

Khi Mặt Trời chiếu sáng, một vật thẳng đứng sẽ tạo ra bóng trên mặt đất. Độ dài của bóng phụ thuộc vào góc chiếu của tia sáng Mặt Trời.

Hãy cùng phân tích sự thay đổi độ dài bóng vào các thời điểm 8 giờ, 9 giờ và 10 giờ sáng:

• **Lúc 8 giờ sáng:** Mặt Trời còn tương đối thấp ở phía Đông. Góc chiếu của tia sáng Mặt Trời so với mặt đất còn nhỏ. Khi góc chiếu nhỏ, bóng của vật sẽ **dài nhất**.
• **Lúc 9 giờ sáng:** Mặt Trời đã lên cao hơn một chút so với 8 giờ. Góc chiếu của tia sáng Mặt Trời so với mặt đất đã lớn hơn. Do đó, bóng của que sẽ **ngắn hơn** so với lúc 8 giờ.
• **Lúc 10 giờ sáng:** Mặt Trời tiếp tục lên cao hơn nữa, tiến gần đến vị trí cao nhất vào buổi trưa. Góc chiếu của tia sáng Mặt Trời đã lớn hơn đáng kể so với 9 giờ. Vì vậy, bóng của que sẽ **ngắn hơn nữa** so với lúc 9 giờ.

**So sánh:**

**Độ dài bóng của cái que sẽ giảm dần từ 8 giờ đến 10 giờ sáng.**

Tức là: **Bóng lúc 8 giờ > Bóng lúc 9 giờ > Bóng lúc 10 giờ.**

Hiện tượng này là do sự thay đổi góc chiếu của Mặt Trời trong ngày, mà nguyên nhân sâu xa là do Trái Đất tự quay quanh trục của nó.