Giải Bài 18 (Trang 47-48) SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều: Đa dạng nấm

Chào mừng các em đến với lời giải chi tiết Bài 18 trong Sách bài tập Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều, phần “Đa dạng nấm”. Bài học này sẽ giúp các em tìm hiểu về sự đa dạng của nấm, đặc điểm chung, một số đại diện tiêu biểu và vai trò của chúng trong tự nhiên cũng như đối với đời sống con người.

Để xem toàn bộ lời giải các bài tập trong sách Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều, bạn có thể truy cập: Giải bài tập Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều.

Bạn cũng có thể truy cập lời giải chi tiết Bài 16 tại đây: Giải Bài 16 (Trang 42-44) SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều: Virus và Vi khuẩn.

Hoặc truy cập lời giải chi tiết Bài 17 tại đây: Giải Bài 17 (Trang 45-46) SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều: Đa dạng nguyên sinh vật.

Giải bài 18.1 Trang 47 SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

Câu hỏi: Đặc điểm nào dưới đây không phải của nấm?

A. Nấm là sinh vật nhân thực.
B. Tế bào nấm có chứa lục lạp.
C. Thành tế bào của nấm cấu tạo bằng chất kitin.
D. Nấm là sinh vật dị dưỡng, lấy thức ăn là các chất hữu cơ.

Trả lời:
* **A. Nấm là sinh vật nhân thực.** Phát biểu này đúng. Nấm có cấu tạo tế bào nhân thực, nghĩa là có màng nhân bao bọc vật chất di truyền và các bào quan có màng.
* **B. Tế bào nấm có chứa lục lạp.** Phát biểu này sai. Lục lạp (hay chất diệp lục) là bào quan chứa sắc tố quang hợp, có ở thực vật và một số nguyên sinh vật tự dưỡng. Nấm là sinh vật dị dưỡng, không có khả năng quang hợp nên tế bào nấm không chứa lục lạp.
* **C. Thành tế bào của nấm cấu tạo bằng chất kitin.** Phát biểu này đúng. Thành tế bào của nấm được cấu tạo chủ yếu từ kitin, một loại polysaccharide. Đây là một đặc điểm giúp phân biệt nấm với thực vật (thành tế bào bằng cellulose) và vi khuẩn (thành tế bào bằng peptidoglycan).
* **D. Nấm là sinh vật dị dưỡng, lấy thức ăn là các chất hữu cơ.** Phát biểu này đúng. Nấm không tự tổng hợp được chất hữu cơ mà phải hấp thụ từ môi trường bên ngoài. Chúng có thể sống hoại sinh (phân hủy chất hữu cơ chết) hoặc kí sinh (sống trên hoặc trong cơ thể sinh vật sống khác).

**Đáp án đúng là B.**

Giải bài 18.2 Trang 47 SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

Câu hỏi: Nấm không thuộc giới Thực vật vì?

A. Nấm không có khả năng sống tự dưỡng.
B. Nấm là sinh vật nhân thực.
C. Nấm có thể là đơn bào hoặc đa bào.
D. Nấm rất đa dạng về hình thái và môi trường sống.

Trả lời:
* **A. Nấm không có khả năng sống tự dưỡng.** Phát biểu này đúng và là lý do chính. Thực vật là sinh vật tự dưỡng (quang hợp), tự tổng hợp chất hữu cơ từ các chất vô cơ và ánh sáng mặt trời. Trong khi đó, nấm là sinh vật dị dưỡng, không có khả năng quang hợp. Đây là sự khác biệt cơ bản nhất khiến nấm được xếp vào một giới riêng biệt (giới Nấm), tách khỏi giới Thực vật.
* **B. Nấm là sinh vật nhân thực.** Phát biểu này đúng nhưng không phải là lý do để nấm không thuộc giới Thực vật. Thực vật cũng là sinh vật nhân thực.
* **C. Nấm có thể là đơn bào hoặc đa bào.** Phát biểu này đúng nhưng không phải là lý do để nấm không thuộc giới Thực vật. Thực vật là đa bào, nhưng sự tồn tại của nấm đơn bào không đủ để tách chúng khỏi giới Thực vật nếu chúng có khả năng quang hợp.
* **D. Nấm rất đa dạng về hình thái và môi trường sống.** Phát biểu này đúng nhưng không phải là lý do để nấm không thuộc giới Thực vật. Sự đa dạng là đặc điểm chung của nhiều giới sinh vật.

**Đáp án đúng là A.**

Giải bài 18.3 Trang 47 SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

Câu hỏi: Thành phần cấu tạo nào dưới đây không phải của nấm?

A. Mũ nấm.
B. Thân nấm.
C. Rễ.
D. Sợi nấm.

Trả lời:
* **A. Mũ nấm:** Mũ nấm là một bộ phận rõ ràng và đặc trưng của nhiều loài nấm lớn, nơi chứa bào tử sinh sản.
* **B. Thân nấm:** Một số loài nấm lớn có cấu trúc giống “thân” (hay cuống nấm) nâng đỡ mũ nấm. Tuy nhiên, khái niệm “thân” ở nấm không giống như thân ở thực vật bậc cao.
* **C. Rễ:** Phát biểu này sai. Nấm không có rễ thật sự như thực vật. Chúng hấp thụ chất dinh dưỡng thông qua hệ thống sợi nấm phát triển rộng trong môi trường. Mặc dù có một số cấu trúc trông giống rễ (ví dụ, giả rễ ở nấm mốc), nhưng chúng không có cấu tạo và chức năng như rễ của thực vật.
* **D. Sợi nấm:** Sợi nấm (hyphae) là đơn vị cấu tạo cơ bản của phần lớn các loài nấm, tạo thành mạng lưới tơ nấm (mycelium) giúp nấm hấp thụ dinh dưỡng và phát triển.

**Đáp án đúng là C.**

Giải bài 18.4 Trang 47 SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

Câu hỏi: Nấm đảm là loại nấm có thể quả dạng

A. hình túi.
B. sợi nấm phân nhánh.
C. hình tai mèo.
D. hình mũ.

Trả lời:
* **Nấm đảm** (Basidiomycetes) là một ngành lớn trong giới nấm, bao gồm đa số các loài nấm ăn và nấm độc mà chúng ta thường thấy, ví dụ như nấm rơm, nấm hương, nấm mỡ. Đặc điểm nổi bật của nhóm này là tạo ra các bào tử trên cấu trúc hình dùi cui gọi là đảm (basidium), thường nằm dưới mũ nấm.
* **A. hình túi:** Đây là đặc điểm của nấm túi (Ascomycetes), nơi bào tử được hình thành trong một cấu trúc dạng túi gọi là nang (ascus).
* **B. sợi nấm phân nhánh:** Đây là đặc điểm chung của nhiều loại nấm, không phải là đặc điểm riêng của thể quả nấm đảm.
* **C. hình tai mèo:** Thuật ngữ “tai mèo” (cat ear) không phải là dạng thể quả phổ biến hay được công nhận trong phân loại nấm. Có thể ý muốn nói đến nấm mèo (mộc nhĩ), loài nấm này thuộc nhóm nấm đảm nhưng hình dạng “tai mèo” chỉ là một trong rất nhiều hình thái của nấm đảm.
* **D. hình mũ:** Phát biểu này đúng. Đa số các loài nấm đảm có thể quả (phần mà chúng ta ăn được hoặc nhìn thấy) có hình dạng điển hình với cuống và mũ nấm rõ rệt. Đây là đặc điểm nhận dạng phổ biến nhất của nấm đảm.

**Đáp án đúng là D.**

Giải bài 18.5 Trang 47 SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

Câu hỏi: Nấm tiếp hợp là loại nấm có đặc điểm nào dưới đây?

A. Thể quả có dạng túi.
B. Sợi nấm phân nhánh màu nâu, xám, trắng….
C. Sợi nấm sắp xếp thành hình tai mèo.
D. Thể quả có cấu tạo hình mũ.

Trả lời:
* **Nấm tiếp hợp** (Zygomycetes) là một nhóm nấm thường gặp như nấm mốc bánh mì (Mucor, Rhizopus). Chúng được gọi là nấm tiếp hợp vì hình thức sinh sản hữu tính tạo ra bào tử tiếp hợp (zygospore).
* **A. Thể quả có dạng túi:** Đặc điểm này thuộc về nấm túi (Ascomycetes), không phải nấm tiếp hợp.
* **B. Sợi nấm phân nhánh màu nâu, xám, trắng….** Phát biểu này đúng. Các loài nấm tiếp hợp, đặc biệt là nấm mốc, thường mọc thành các sợi nấm phân nhánh màu sắc khác nhau (trắng, xám, nâu, đen) trên bề mặt cơ chất như bánh mì, trái cây thối rữa.
* **C. Sợi nấm sắp xếp thành hình tai mèo:** Phát biểu này không chính xác. “Tai mèo” không phải là hình dạng sợi nấm đặc trưng của nấm tiếp hợp. Nấm mèo (mộc nhĩ) có hình dạng như vậy, nhưng nó thuộc nấm đảm, không phải nấm tiếp hợp.
* **D. Thể quả có cấu tạo hình mũ:** Đặc điểm này thuộc về nấm đảm (Basidiomycetes), không phải nấm tiếp hợp. Nấm tiếp hợp không tạo ra thể quả hình mũ.

**Đáp án đúng là B.**

Giải bài 18.6 Trang 47 SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

Câu hỏi: Đặc điểm nào dưới đây của nấm giống với vi khuẩn?

A. Một số đại diện có cơ thể đa bào.
B. Cơ thể cấu tạo từ các tế bào nhân thực.
C. Có lối sống dị dưỡng: hoại sinh hay kí sinh.
D. Thành tế bào cấu tạo bằng chất kitin.

Trả lời:
* **A. Một số đại diện có cơ thể đa bào:** Phát biểu này sai. Vi khuẩn là sinh vật đơn bào (cơ thể chỉ gồm một tế bào). Nấm có thể là đơn bào hoặc đa bào. Vì vậy, đây là điểm khác biệt, không phải điểm giống.
* **B. Cơ thể cấu tạo từ các tế bào nhân thực:** Phát biểu này sai. Nấm có cấu tạo tế bào nhân thực, trong khi vi khuẩn có cấu tạo tế bào nhân sơ (không có màng nhân). Đây là điểm khác biệt lớn giữa nấm và vi khuẩn.
* **C. Có lối sống dị dưỡng: hoại sinh hay kí sinh.** Phát biểu này đúng. Cả nấm và vi khuẩn đều là sinh vật dị dưỡng. Chúng không tự tổng hợp chất hữu cơ mà phải lấy từ môi trường. Cả hai nhóm đều có thể sống hoại sinh (phân hủy chất hữu cơ từ xác chết hoặc chất thải) hoặc kí sinh (sống trên hoặc trong cơ thể sinh vật sống khác và gây bệnh).
* **D. Thành tế bào cấu tạo bằng chất kitin:** Phát biểu này sai. Thành tế bào của nấm cấu tạo bằng kitin. Trong khi đó, thành tế bào của vi khuẩn được cấu tạo chủ yếu từ peptidoglycan.

**Đáp án đúng là C.**

Giải bài 18.7 Trang 48 SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

Câu hỏi: Nêu những đặc điểm thể hiện sự đa dạng của nấm.

Trả lời:
Sự đa dạng của nấm được thể hiện qua các đặc điểm chính sau:

1. **Đa dạng về kích thước và cấu tạo cơ thể:**
* **Nấm đơn bào:** Rất nhỏ bé, chỉ quan sát được dưới kính hiển vi, ví dụ như nấm men.
* **Nấm đa bào:** Có kích thước lớn hơn, có thể nhìn thấy bằng mắt thường, như các loại nấm mốc (mốc bánh mì) và nấm mũ (nấm rơm, nấm hương).
2. **Đa dạng về hình dạng và màu sắc:**
* **Nấm men:** Có hình cầu, hình bầu dục.
* **Nấm mốc:** Có dạng sợi, tơ mỏng như bông, thường có màu trắng, xám, xanh, đen…
* **Nấm mũ:** Có hình dạng đa dạng như mũ, dù, ô (nấm rơm, nấm hương, nấm độc), dạng tai (nấm mèo), dạng san hô (nấm san hô), hoặc dạng cục, khối (nấm cục). Màu sắc cũng phong phú từ trắng, nâu, vàng, đỏ, đến các màu sặc sỡ khác.
3. **Đa dạng về môi trường sống và lối sống:**
* **Sống hoại sinh:** Chiếm đa số, sống trên xác bã thực vật, động vật (gỗ mục, rơm rạ, lá rụng, xác động vật, đất ẩm, thực phẩm ôi thiu). Chúng là những sinh vật phân hủy quan trọng trong tự nhiên.
* **Sống kí sinh:** Sống trên hoặc trong cơ thể sinh vật sống khác (thực vật, động vật, con người) và gây bệnh. Ví dụ: nấm gây bệnh nấm da, lang ben, nấm mốc gây thối rữa cây trồng.
* **Sống cộng sinh:** Một số nấm sống cộng sinh với các loài khác, ví dụ: địa y (nấm cộng sinh với tảo hoặc vi khuẩn lam), nấm rễ (nấm cộng sinh với rễ cây).

Giải bài 18.8 Trang 48 SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

Câu hỏi: Nấm hoại sinh (sống trên rơm rạ, thân cây gỗ mục, xác động vật, …) có vai trò như thế nào trong tự nhiên?

Trả lời:
Nấm hoại sinh đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong tự nhiên, đặc biệt là trong các chu trình vật chất. Vai trò chính của chúng là:

1. **Phân hủy chất hữu cơ:** Nấm hoại sinh là những sinh vật phân giải chủ yếu trong hệ sinh thái. Chúng tiết ra enzyme để phân giải các chất hữu cơ phức tạp có trong xác chết của động vật, thực vật, gỗ mục, lá rụng, và các chất thải hữu cơ thành các chất đơn giản hơn.
2. **Trả lại chất dinh dưỡng cho môi trường:** Sau khi phân hủy, các chất dinhẫn đơn giản này (như muối khoáng, CO2, nước) được trả lại vào đất, nước và không khí. Điều này giúp bổ sung dinh dưỡng cho cây xanh và các sinh vật khác, duy trì sự cân bằng và tuần hoàn vật chất trong tự nhiên. Nếu không có nấm hoại sinh, các chất hữu cơ sẽ tích tụ lại, gây ô nhiễm và làm cạn kiệt nguồn dinh dưỡng.
3. **Làm sạch môi trường:** Bằng cách phân hủy xác chết và chất thải, nấm hoại sinh giúp làm sạch môi trường, ngăn chặn sự tích tụ của các chất hữu cơ gây ô nhiễm.
4. **Tham gia vào chu trình carbon và nitrogen:** Nấm hoại sinh đóng góp vào chu trình carbon bằng cách giải phóng CO2 trở lại khí quyển thông qua quá trình hô hấp khi phân hủy chất hữu cơ. Chúng cũng tham gia vào chu trình nitrogen bằng cách chuyển đổi các hợp chất nitrogen hữu cơ thành dạng vô cơ mà thực vật có thể hấp thụ.

Giải bài 18.9 Trang 48 SBT Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

Câu hỏi: Kể tên một số nấm có ích và một số nấm có hại cho con người và sinh vật.

Trả lời:
Nấm có vai trò rất đa dạng trong tự nhiên và đời sống con người, bao gồm cả mặt có lợi và có hại:

**I. Nấm có ích:**
* **Trong thực phẩm:**
* **Nấm ăn:** Nấm rơm, nấm hương, nấm mỡ, nấm đùi gà, nấm kim châm, nấm sò, mộc nhĩ, nấm tuyết… cung cấp dinh dưỡng, vitamin và khoáng chất cho con người.
* **Nấm men (Saccharomyces cerevisiae):** Dùng trong sản xuất bia, rượu, làm bánh mì (giúp bột nở).
* **Nấm mốc:** Một số loại nấm mốc được dùng trong sản xuất phô mai (ví dụ: Penicillium roqueforti trong phô mai xanh) và tương, chao.
* **Trong y học:**
* **Nấm Penicillium:** Sản xuất kháng sinh penicillin, một loại thuốc quan trọng trong điều trị nhiễm khuẩn.
* **Nấm linh chi, nấm đông trùng hạ thảo:** Là các loại nấm dược liệu được sử dụng trong y học cổ truyền và hiện đại để tăng cường sức khỏe, hỗ trợ điều trị bệnh.
* **Trong nông nghiệp và môi trường:**
* **Nấm hoại sinh:** Phân hủy xác bã hữu cơ, làm giàu đất, làm sạch môi trường (như đã phân tích ở câu 18.8).
* **Nấm rễ (Mycorrhiza):** Cộng sinh với rễ cây, giúp cây hấp thụ nước và chất dinh dưỡng tốt hơn, tăng năng suất cây trồng.
* **Nấm đối kháng (nấm trừ sâu):** Một số loài nấm được sử dụng làm thuốc trừ sâu sinh học, kiểm soát côn trùng gây hại mà không gây ô nhiễm môi trường.

**II. Nấm có hại:**
* **Gây bệnh cho con người:**
* **Nấm gây bệnh ngoài da:** Lang ben, hắc lào, nấm kẽ chân, nấm móng, nấm tóc.
* **Nấm gây bệnh nội tạng:** Một số loại nấm có thể gây nhiễm trùng phổi, đường ruột, hoặc các cơ quan nội tạng khác (ví dụ: nấm Candida albicans gây bệnh tưa miệng, viêm âm đạo…).
* **Nấm độc:** Gây ngộ độc thực phẩm, thậm chí tử vong nếu ăn phải (ví dụ: nấm tán bay, nấm độc xanh).
* **Gây hại cho thực vật và vật nuôi:**
* **Nấm gây bệnh cây trồng:** Nấm gây gỉ sắt, nấm mốc sương, nấm than, nấm đốm lá, nấm gây thối rễ, thối thân, vàng lá ở cây nông nghiệp, làm giảm năng suất hoặc chết cây.
* **Nấm gây bệnh cho vật nuôi:** Một số loài nấm gây bệnh ngoài da hoặc nội tạng ở gia súc, gia cầm.
* **Làm hỏng thực phẩm và đồ dùng:**
* **Nấm mốc:** Gây ôi thiu, hư hỏng thực phẩm (bánh mì mốc, trái cây thối rữa), tạo ra các chất độc (mycotoxin) gây hại cho sức khỏe.
* **Nấm mục:** Phân hủy gỗ, làm hỏng các vật dụng, công trình bằng gỗ, quần áo, sách vở trong điều kiện ẩm ướt.