Giải SGK Giáo dục công dân lớp 6 Cánh diều Bài 11: Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân (Trang 52-57)

Lời giải:

a) Em có nhận xét về những hành vi của các bạn học sinh trong các bức ảnh trên là:

• Bức ảnh 1: Các bạn học sinh đang chăm chú nghe giảng bài, giơ tay phát biểu ý kiến, tham gia vào hoạt động học tập trên lớp. Hành vi này thể hiện các bạn đang thực hiện quyền được học tập và đồng thời thực hiện nghĩa vụ học tập của mình.
• Bức ảnh 2: Các bạn học sinh đang tích cực tham gia dọn dẹp vệ sinh môi trường. Hành vi này thể hiện các bạn đang thực hiện nghĩa vụ bảo vệ môi trường và góp phần vào các hoạt động công ích của xã hội.

Cả hai bức ảnh đều cho thấy các bạn học sinh đang thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của một công dân, đặc biệt là công dân nhỏ tuổi.

b) Trả lời mang tính cá nhân: Em đã thực hiện những hành vi tương tự như các bạn trong ảnh. Ở trường, em luôn cố gắng học tập tốt, lắng nghe thầy cô giảng bài và giơ tay phát biểu. Em cũng thường xuyên tham gia các buổi dọn dẹp vệ sinh trường lớp, chăm sóc bồn hoa cây cảnh trong khuôn viên trường. Ở nhà, em giúp đỡ bố mẹ làm việc nhà, giữ gìn nhà cửa sạch sẽ và tiết kiệm điện nước.

Lời giải:

a) Những quyền cơ bản của công dân được nhắc đến trong các tình huống trên là:

• Tình huống 1 (Bạn N):
  • Quyền được bảo vệ, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục: N được bố mẹ nuôi dưỡng, giáo dục và được đi học đầy đủ.
  • Quyền được vui chơi, giải trí và phát triển: N được tự do tham gia câu lạc bộ bóng đá, vui chơi giải trí, và được bố mẹ tôn trọng ý kiến.
• Tình huống 2 (Anh M):
  • Quyền tự do nghiên cứu khoa học, sáng tạo: Anh M được tự do tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học.
  • Quyền tự do ngôn luận, tự do phát biểu ý kiến: Anh M được tự do phát biểu ý kiến cá nhân trong các buổi thảo luận.
  • Quyền bầu cử: Anh M đã tham gia bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp khi đủ 18 tuổi.

b) Em có thể kể thêm những quyền cơ bản của công dân mà em biết:

• Quyền bất khả xâm phạm về thân thể: Không ai được tự ý bắt, giam giữ người khác nếu không có lệnh của Tòa án hoặc quyết định của Viện kiểm sát, trừ trường hợp quả tang hoặc pháp luật có quy định khác.
• Quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm: Mọi hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người khác đều bị pháp luật trừng trị.
• Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở: Không ai được tự ý vào chỗ ở của người khác nếu không được sự đồng ý của chủ nhà, trừ trường hợp pháp luật cho phép để phục vụ công tác điều tra, phòng chống tội phạm…
• Quyền được bảo đảm an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín: Không ai được tự ý mở thư, xem tin nhắn, nghe lén điện thoại của người khác.
• Quyền tự do kinh doanh: Mọi công dân có quyền tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà pháp luật không cấm.
• Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo: Mọi người có quyền theo hoặc không theo một tôn giáo nào, nhưng phải tuân thủ pháp luật.

Lời giải:

a) Những nghĩa vụ cơ bản của công dân được nhắc đến trong các tình huống trên là:

• Tình huống 1 (Gia đình bạn H):
  • Nghĩa vụ đóng thuế: Gia đình H đăng kí và đóng góp đầy đủ các khoản thuế, phí theo quy định của pháp luật.
  • Nghĩa vụ tuân thủ pháp luật: Bố mẹ H nhắc nhở H và em trai chấp hành tốt luật giao thông đường bộ.
  • Nghĩa vụ bảo vệ môi trường: Không vứt rác bừa bãi.
  • Nghĩa vụ tham gia các hoạt động xã hội/công ích: Tham gia các hoạt động tình nguyện của địa phương.
• Tình huống 2 (Bạn G):
  • Nghĩa vụ học tập: G là học sinh giỏi, luôn cố gắng học tập tốt.
  • Nghĩa vụ tham gia bảo vệ môi trường, hoạt động văn hóa, thể thao: Tích cực tham gia các phong trào bảo vệ môi trường, văn nghệ, thể thao.
  • Nghĩa vụ đóng góp cho xã hội (trong trường hợp đặc biệt): Cùng gia đình quyên góp ủng hộ quỹ vắc xin và giúp đỡ các hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh. Điều này thể hiện trách nhiệm công dân đối với cộng đồng.

b) Em có thể kể thêm những nghĩa vụ cơ bản của công dân mà em biết:

• Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc: Bao gồm nghĩa vụ quân sự đối với nam công dân đủ tuổi, và các nghĩa vụ khác như bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.
• Nghĩa vụ tôn trọng tài sản của Nhà nước và của nhân dân: Giữ gìn của công, không phá hoại, lãng phí tài sản của tập thể.
• Nghĩa vụ lao động: Mọi công dân có nghĩa vụ lao động, trừ những trường hợp pháp luật quy định.
• Nghĩa vụ kết hôn và xây dựng gia đình hạnh phúc (khi đủ tuổi): Mặc dù là quyền, nhưng cũng mang tính nghĩa vụ xã hội.
• Nghĩa vụ giữ gìn khối đại đoàn kết toàn dân tộc: Tôn trọng sự đa dạng về văn hóa, dân tộc, tôn giáo.

Lời giải:

• a) Chỉ khi nào Nhà nước tạo điều kiện cho công dân hưởng quyền thì công dân mới thực hiện nghĩa vụ.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Quyền và nghĩa vụ là hai mặt không thể tách rời trong mối quan hệ giữa công dân và Nhà nước. Công dân được hưởng quyền đồng thời phải thực hiện nghĩa vụ. Việc thực hiện nghĩa vụ là trách nhiệm của mỗi công dân, góp phần xây dựng đất nước để đảm bảo quyền của bản thân và của người khác được thực hiện.

• b) Trẻ em được quyền được vui chơi, giải trí nhưng không cần quan tâm đến quyền của người khác.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Mặc dù trẻ em có quyền được vui chơi, giải trí, nhưng quyền này không thể tách rời trách nhiệm tôn trọng quyền của người khác. Ví dụ, khi vui chơi cần giữ trật tự, không làm ảnh hưởng đến người xung quanh; không phá hoại tài sản công cộng. Quyền của cá nhân luôn bị giới hạn bởi quyền của người khác và lợi ích chung của cộng đồng.

• c) Khi đến tuổi trưởng thành, công dân có quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với khả năng của mình.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Đây là một quyền cơ bản của công dân được pháp luật bảo vệ, cho phép cá nhân tự quyết định con đường phát triển của mình, phù hợp với năng lực và sở thích.

• d) Mọi công dân có quyền và nghĩa vụ đối với Nhà nước và xã hội.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Đây là nguyên tắc cơ bản xác định mối quan hệ giữa công dân và Nhà nước trong một xã hội dân chủ, công bằng.

• e) Công dân có quyền và nghĩa vụ bình đẳng như nhau trước pháp luật.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật là một trụ cột của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đảm bảo mọi công dân, không phân biệt đối xử, đều được pháp luật bảo vệ và phải chịu trách nhiệm như nhau trước pháp luật.

Lời giải:

• a) Hằng ngày, bạn A thường xuyên học bài và làm bài tập về nhà đầy đủ.

  -> Đây là hành vi đúng và rất đáng khen ngợi. Bạn A đã thực hiện tốt nghĩa vụ học tập của mình, góp phần nâng cao kiến thức và chuẩn bị cho tương lai.

• b) Bạn B tích cực tham gia các hoạt động ngoại khoá của nhà trường.

  -> Đây là hành vi đúng và rất tích cực. Bạn B đã thực hiện quyền được vui chơi, giải trí, phát triển toàn diện của mình. Việc tham gia hoạt động ngoại khóa giúp bạn phát triển năng khiếu, kĩ năng sống và hòa nhập cộng đồng.

• c) Mẹ bạn C thường xuyên kiểm tra điện thoại của C mà không hỏi ý kiến của C.

  -> Đây là hành vi chưa đúng nếu xét theo quyền của công dân. Mặc dù mẹ có ý muốn quản lí con, nhưng việc kiểm tra điện thoại mà không hỏi ý kiến đã xâm phạm đến quyền được bảo đảm an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín của bạn C. Điều này cần được trao đổi và thống nhất giữa cha mẹ và con cái để đảm bảo sự tôn trọng lẫn nhau.

• d) Bạn D luôn đúng giờ khi đến lớp và khi tham gia các hoạt động tập thể.

  -> Đây là hành vi đúng và rất văn minh. Bạn D đã thể hiện tinh thần trách nhiệm, tôn trọng thời gian của bản thân và của người khác, góp phần xây dựng nề nếp, kỉ luật tập thể. Hành vi này còn liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ công dân trong việc tuân thủ quy định chung.

Lời giải tham khảo:

1. Ca dao, tục ngữ:

• “Tiên học lễ, hậu học văn.” (Nhấn mạnh nghĩa vụ học tập, rèn luyện đạo đức trước khi học kiến thức).
• “Học ăn, học nói, học gói, học mở.” (Nhấn mạnh nghĩa vụ học hỏi để hoàn thiện bản thân, thích nghi với xã hội).
• “Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh.” (Thể hiện quyền tự do, sự đa dạng của mỗi người, mỗi gia đình).
• “Thương người như thể thương thân.” (Nói về nghĩa vụ đoàn kết, tương trợ cộng đồng).
• “Nước mất nhà tan.” (Gợi nhắc nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc).
• “Ăn của chùa, lụt chùa.” (Nhắc nhở về việc giữ gìn tài sản chung, không lãng phí của công).

2. Truyện:

• Truyện “Ông Trạng thả diều” (Thể hiện quyền được học tập, vượt khó).
• Các câu chuyện về lòng yêu nước, anh hùng dân tộc (nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc).
• Những câu chuyện cổ tích về các nhân vật có lòng hiếu thảo, biết giúp đỡ gia đình (nghĩa vụ đối với gia đình).
• Các câu chuyện về việc thực hiện quyền tự do ngôn luận một cách đúng đắn, góp ý xây dựng.

3. Bài hát:

• “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai.” (Nói về quyền được bảo vệ, chăm sóc, giáo dục của trẻ em).
• “Em là búp măng non.” (Thể hiện quyền và nghĩa vụ của học sinh).
• Các bài hát về quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc (khơi gợi ý thức về quyền và nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc).
• “Em yêu trường em.” (Gợi nhắc nghĩa vụ giữ gìn trường lớp).

4. Bài thơ:

• Các bài thơ về quyền trẻ em (ví dụ: thơ về quyền được đến trường, được vui chơi).
• Các bài thơ về nghĩa vụ học tập, lao động.
• Các bài thơ thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, ý thức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Lời giải tham khảo:

Em xin chia sẻ về một việc làm cụ thể của bản thân, thể hiện việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân:

Việc làm: Em tham gia tích cực vào các buổi “Ngày Chủ nhật xanh” do trường và phường tổ chức để dọn dẹp vệ sinh khu vực xung quanh trường học và đường làng/phố.

Thể hiện quyền và nghĩa vụ:

• Thực hiện nghĩa vụ bảo vệ môi trường: Đây là một nghĩa vụ quan trọng của mỗi công dân. Việc dọn dẹp rác thải, làm sạch môi trường sống xung quanh không chỉ giúp cảnh quan đẹp hơn mà còn góp phần phòng chống dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng. Hành động này thể hiện em là một công dân có ý thức và trách nhiệm với môi trường mình đang sống.
• Thực hiện quyền được sống trong môi trường trong lành: Khi tham gia dọn dẹp, em trực tiếp góp phần tạo ra một môi trường sạch đẹp hơn, từ đó bản thân em và những người xung quanh cũng được hưởng lợi từ môi trường trong lành đó. Đây là cách em tự bảo vệ quyền được sống trong môi trường an toàn, xanh sạch của mình.
• Thực hiện quyền tham gia các hoạt động xã hội: Việc tham gia “Ngày Chủ nhật xanh” là một hoạt động cộng đồng, xã hội. Em được tham gia vào các hoạt động có ý nghĩa, được giao lưu, học hỏi và rèn luyện các kĩ năng làm việc nhóm, ý thức tập thể.
• Góp phần xây dựng tập thể và địa phương: Hành động này còn giúp em gắn kết hơn với bạn bè, thầy cô và những người dân trong khu phố, cùng nhau xây dựng một cộng đồng văn minh, sạch đẹp.

Em nhận thấy rằng, dù là một học sinh nhỏ tuổi, nhưng bằng những việc làm cụ thể, phù hợp với sức mình, em vẫn có thể thực hiện tốt các quyền và nghĩa vụ của một công dân, góp phần nhỏ bé vào việc xây dựng gia đình, nhà trường và xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.