Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Bài 4: Xã hội nguyên thủy (Trang 17-21)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Lịch sử Chương 2 Bài 4: “Xã hội nguyên thủy”. Bài học này sẽ giúp các em tìm hiểu về đời sống của Người tối cổ và Người tinh khôn, những bước tiến trong quá trình lao động và tổ chức xã hội, cũng như sự tan rã của xã hội nguyên thủy. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và đạt kết quả tốt trong môn học.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Chương 2 Bài 3: Nguồn gốc loài người (Trang 13-16)

Giải Bài 4: Xã hội nguyên thủy

Học xong bài này, em sẽ:

• Mô tả được đời sống của Người tối cổ và Người tinh khôn.
• Nêu được vai trò của lao động đối với sự phát triển của Người tối cổ và Người tinh khôn.
• Giải thích được sự ra đời của công xã thị tộc.
• Trình bày được những nguyên nhân dẫn đến sự tan rã của xã hội nguyên thủy.

1. Đời sống của Người tối cổ (Trang 18)

Câu hỏi: Quan sát hình 4.1 và đọc thông tin trong bài, em hãy mô tả đời sống của Người tối cổ.

Lời giải:

Đời sống của Người tối cổ có những đặc điểm sau:

• Chỗ ở: Sống trong hang động, mái đá hoặc dưới những tán cây lớn, chủ yếu là nơi có nguồn nước và thức ăn gần đó. Họ chưa biết làm nhà.
• Công cụ lao động: Chủ yếu là những hòn đá được ghè đẽo thô sơ, chưa có hình dạng nhất định. Họ dùng công cụ này để chặt cây, săn bắt thú rừng nhỏ, đào củ.
• Cách kiếm sống: Chủ yếu là hái lượm hoa quả, củ, hạt và săn bắt những con thú nhỏ. Cuộc sống phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên, rất bấp bênh.
• Tổ chức xã hội: Sống thành từng bầy, gọi là “bầy người nguyên thủy”. Các thành viên có sự phân công lao động đơn giản (đàn ông săn bắt, phụ nữ hái lượm) và cùng nhau chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt.
• **Phát hiện và sử dụng lửa:** Đây là một bước tiến quan trọng, giúp họ sưởi ấm, nấu chín thức ăn, xua đuổi thú dữ và tạo ra ánh sáng.

2. Đời sống của Người tinh khôn và công xã thị tộc (Trang 19)

Câu hỏi: Quan sát hình 4.2 và đọc thông tin trong bài, em hãy mô tả đời sống của Người tinh khôn và cho biết vì sao công xã thị tộc ra đời?

Lời giải:

Đời sống của Người tinh khôn:

• **Công cụ lao động:** Đã biết mài nhẵn đá, chế tạo ra các công cụ tinh xảo hơn như rìu đá mài, cuốc đá, mũi tên, cung tên, lao,… và biết làm đồ gốm.
• **Cách kiếm sống:**
  • Tiếp tục săn bắt và hái lượm nhưng hiệu quả hơn nhờ công cụ cải tiến.
  • Đặc biệt, họ đã biết trồng trọt (trồng lúa, ngô, khoai, sắn…) và chăn nuôi (nuôi chó, lợn, gia súc…) đây là “Cách mạng đá mới”, đánh dấu bước tiến lớn trong nền kinh tế.
• **Chỗ ở:** Ngoài hang động, mái đá, họ đã biết dựng lều, nhà ở đơn giản.
• **Tổ chức xã hội:** Sống thành các “thị tộc” (còn gọi là công xã thị tộc), gồm khoảng vài chục gia đình có quan hệ huyết thống, cùng nhau lao động và hưởng thụ thành quả. Đứng đầu thị tộc là tù trưởng, có vai trò lãnh đạo và điều hành.

Vì sao công xã thị tộc ra đời:

Công xã thị tộc ra đời là kết quả của sự phát triển lực lượng sản xuất và nhu cầu của xã hội Người tinh khôn. Cụ thể:

• Việc trồng trọt và chăn nuôi đòi hỏi sự ổn định về nơi ở và hợp tác chặt chẽ hơn.
• Công cụ lao động phức tạp hơn, sản phẩm làm ra nhiều hơn, cần có sự phân công lao động và quản lý chặt chẽ hơn.
• Quan hệ huyết thống gắn kết các thành viên, tạo nên sự đoàn kết để cùng nhau sản xuất, chống chọi với thiên tai và thú dữ.

Công xã thị tộc là hình thái tổ chức xã hội đầu tiên của con người, đánh dấu một bước tiến lớn trong sự phát triển của loài người.

3. Sự tan rã của xã hội nguyên thủy (Trang 20)

Câu hỏi: Đọc thông tin trong bài và quan sát hình 4.3, em hãy giải thích vì sao xã hội nguyên thủy tan rã.

Lời giải:

Xã hội nguyên thủy tan rã do những nguyên nhân chính sau:

• **Sự phát triển của công cụ lao động:** Con người biết sử dụng kim loại (đồng, sắt) để chế tạo công cụ lao động và vũ khí. Công cụ kim loại bền và sắc bén hơn, giúp năng suất lao động tăng lên đáng kể.
• **Sản phẩm dư thừa và của cải riêng:** Với công cụ kim loại, mỗi gia đình hoặc nhóm người có thể làm ra nhiều sản phẩm hơn mức cần thiết để tiêu dùng. Từ đó xuất hiện sản phẩm dư thừa, dẫn đến của cải dư thừa và hình thành **chế độ tư hữu** (của cải là của riêng từng người/gia đình).
• **Phân hóa giàu nghèo và mâu thuẫn xã hội:** Khi của cải trở thành của riêng, sự phân hóa giàu nghèo xuất hiện. Một số người giàu lên, chiếm đoạt của cải, còn những người khác nghèo đi. Mâu thuẫn giữa giàu và nghèo ngày càng gay gắt.
• **Sự xuất hiện của giai cấp và nhà nước:** Để giải quyết các mâu thuẫn xã hội, bảo vệ quyền lợi của người giàu và quản lí xã hội phức tạp hơn, nhà nước ra đời. Sự xuất hiện của nhà nước đánh dấu sự tan rã hoàn toàn của xã hội nguyên thủy và chuyển sang xã hội có giai cấp.

Luyện tập và Vận dụng (Trang 21)

1. Hoàn thành bảng dưới đây về đời sống của Người tối cổ và Người tinh khôn. (Trang 21)

Lời giải:

2. Theo em, việc phát hiện ra lửa có ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống của Người tối cổ? (Trang 21)

Lời giải:

Việc phát hiện ra lửa có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với cuộc sống của Người tối cổ:

• **Sưởi ấm:** Giúp Người tối cổ chống chọi với giá lạnh, đặc biệt trong các kỉ băng hà.
• **Nấu chín thức ăn:** Giúp thức ăn dễ tiêu hóa hơn, hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, cải thiện sức khỏe và tuổi thọ.
• **Xua đuổi thú dữ:** Lửa là công cụ hiệu quả để bảo vệ bầy người khỏi sự tấn công của các loài thú hoang dã.
• **Chiếu sáng:** Giúp mở rộng không gian hoạt động vào ban đêm trong hang động, tạo điều kiện cho các hoạt động khác.
• **Tạo ra sự gắn kết cộng đồng:** Mọi người quây quần bên đống lửa, góp phần hình thành mối quan hệ xã hội.

Lửa được coi là một trong những phát minh vĩ đại nhất của loài người trong thời kì nguyên thủy, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của con người.

3. Kể tên một số công cụ kim loại được phát hiện ở nước ta. (Trang 21)

Lời giải:

Một số công cụ kim loại được phát hiện ở nước ta (thời kì văn hóa Đông Sơn, Phùng Nguyên…):

• **Công cụ bằng đồng:** Rìu đồng, lưỡi cày đồng, cuốc đồng, giáo đồng, dao găm đồng, trống đồng, thạp đồng, thố đồng,…
• **Công cụ bằng sắt:** Rìu sắt, dao sắt, cuốc sắt, liềm sắt, mũi tên sắt,…

Các công cụ này được tìm thấy ở nhiều di chỉ khảo cổ trên khắp Việt Nam, đặc biệt là ở các di chỉ thuộc văn hóa Đông Sơn.

Lời kết

Hy vọng phần giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Chương 2 Bài 4: “Xã hội nguyên thủy” này đã giúp các em hiểu rõ hơn về đời sống, sự phát triển và sự tan rã của xã hội nguyên thủy. Chúc các em luôn học tốt và đạt được những thành tích cao!