Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Chương 6 Bài 14: Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc và chuyển biến KT-XH-VH của Việt Nam thời Bắc thuộc (Trang 67-72)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Lịch sử Chương 6 Bài 14: “Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc và chuyển biến kinh tế, xã hội, văn hóa của Việt Nam thời Bắc thuộc”. Bài học này sẽ giúp các em tìm hiểu về chính sách cai trị hà khắc của các triều đại phong kiến phương Bắc, cũng như những chuyển biến quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa của người Việt trong hơn một thiên niên kỉ Bắc thuộc. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và đạt kết quả tốt trong môn học.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Chương 5 Bài 13: Nước Âu Lạc (Trang 62-66)
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Chương 5 Bài 12: Nước Văn Lang (Trang 57-61)

Giải Bài 14: Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc và chuyển biến KT-XH-VH của Việt Nam thời Bắc thuộc

Học xong bài này, em sẽ:

• Nêu được những nét chính về chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc đối với nước ta.
• Trình bày được những chuyển biến về kinh tế, xã hội, văn hóa ở Việt Nam thời Bắc thuộc.

1. Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc (Trang 68)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài, em hãy nêu những chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc đối với nước ta.

Lời giải:

Các triều đại phong kiến phương Bắc (Hán, Ngô, Lương, Tùy, Đường…) đã thực hiện nhiều chính sách cai trị hà khắc và thâm độc nhằm thôn tính và đồng hóa đất nước ta. Những chính sách này tập trung vào các khía cạnh sau:

• **Chính trị:**
  • **Thiết lập bộ máy cai trị chặt chẽ:** Chia nước ta thành các quận, huyện, sáp nhập vào lãnh thổ Trung Quốc (như quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam). Cử quan lại người Hán sang trực tiếp cai trị đến cấp huyện (đặc biệt là sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng).
  • **Bãi bỏ chức Lạc tướng:** Xóa bỏ bộ máy tự trị của người Việt, thay thế bằng quan lại người Hán, nhằm tước bỏ quyền tự chủ của dân tộc.
  • **Thực hiện pháp luật hà khắc:** Áp dụng luật pháp của Trung Quốc, đàn áp mọi cuộc đấu tranh của người Việt.
• **Kinh tế:**
  • **Thiết lập chính sách tô thuế, cống nạp nặng nề:** Bắt nhân dân ta phải nộp nhiều loại thuế (thuế ruộng đất, thuế muối, thuế sắt…) và cống nạp các sản vật quý hiếm (ngọc trai, sừng tê giác, ngà voi, đồi mồi…).
  • **Độc quyền về muối và sắt:** Nhà Hán độc quyền buôn bán muối và sắt, hai mặt hàng thiết yếu, nhằm kiểm soát kinh tế và ngăn chặn sự phát triển sản xuất của người Việt.
  • **Bóc lột sức lao động:** Bắt nhân dân ta đi lao dịch, phục vụ các công trình xây dựng, khai thác lâm thổ sản cho chính quyền đô hộ.
• **Văn hóa – xã hội:**
  • **Đồng hóa dân tộc:** Bắt buộc người Việt phải học tiếng Hán, theo phong tục, tập quán của người Hán (như cưới xin, ma chay).
  • **Truyền bá Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo:** Khuyến khích người Việt từ bỏ tín ngưỡng bản địa để theo các tôn giáo và tư tưởng của Trung Quốc.
  • **Áp bức văn hóa:** Tìm cách tiêu diệt các giá trị văn hóa truyền thống của người Việt, nhưng không thành công.

Nhìn chung, các chính sách cai trị của phong kiến phương Bắc đều nhằm mục đích vơ vét của cải, bóc lột sức lao động và đồng hóa dân tộc ta, biến nước ta thành một quận, huyện của Trung Quốc.

2. Những chuyển biến về kinh tế, xã hội, văn hóa (Trang 70)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và quan sát hình 14.1, 14.2, em hãy trình bày những chuyển biến về kinh tế, xã hội, văn hóa ở Việt Nam thời Bắc thuộc.

Lời giải:

Trong hơn một thiên niên kỉ Bắc thuộc, mặc dù bị thống trị hà khắc, nhưng đời sống kinh tế, xã hội và văn hóa của người Việt vẫn có những chuyển biến đáng kể:

a. Chuyển biến về kinh tế:

• **Nông nghiệp:**
  • Kĩ thuật canh tác lúa nước tiếp tục phát triển.
  • Người Việt tiếp thu một số công cụ sản xuất mới (ví dụ: cày sắt có lưỡi và chuôi, kĩ thuật làm thủy lợi, trồng trọt và chăn nuôi của người Hán).
• **Thủ công nghiệp:**
  • Nghề làm gốm, dệt vải tiếp tục phát triển.
  • Nghề rèn sắt phát triển mạnh mẽ hơn, sản xuất ra nhiều công cụ và vũ khí.
  • Nghề làm giấy, làm thủy tinh, kĩ thuật khai thác vàng, bạc cũng được du nhập và phát triển ở mức độ nhất định.
• **Thương nghiệp:**
  • Hoạt động trao đổi hàng hóa giữa người Việt với người Hán và các vùng khác có sự phát triển. Tuy nhiên, chính quyền đô hộ tìm cách kiểm soát và độc quyền.

b. Chuyển biến về xã hội:

• **Sự phân hóa xã hội:**
  • Tầng lớp quý tộc người Việt (Lạc hầu, Lạc tướng cũ) bị tước bỏ quyền lực, một số bị đồng hóa, số khác vẫn giữ vai trò ở làng xã.
  • Xã hội dần phân hóa rõ rệt hơn thành các tầng lớp: Quan lại đô hộ, địa chủ Hán, địa chủ người Việt, nông dân công xã, nông dân lệ thuộc và nô tì.
• **Làng xã:** Đơn vị công xã nông thôn (chiềng, chạ) vẫn là nơi sinh sống chủ yếu của người Việt, là nơi bảo tồn những phong tục, tập quán truyền thống. Quan lại đô hộ chỉ cai quản đến cấp huyện, cấp làng xã vẫn do người Việt đứng đầu.

c. Chuyển biến về văn hóa:

• **Tiếp thu yếu tố văn hóa Hán:**
  • Chữ Hán được truyền bá, một số người Việt học chữ Hán để làm quan, tiếp thu tư tưởng Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo.
  • Kĩ thuật làm giấy, dệt lụa, xây dựng, kiến trúc cũng có sự ảnh hưởng.
• **Bản sắc văn hóa Việt được bảo tồn và phát huy:**
  • Tiếng Việt vẫn được duy trì và phát triển.
  • Các phong tục tập quán truyền thống như ăn trầu cau, nhuộm răng đen, xăm mình, làm bánh chưng bánh giầy, thờ cúng tổ tiên, thờ các vị anh hùng dân tộc vẫn được duy trì trong cộng đồng.
  • Tín ngưỡng dân gian (thờ thần linh, tổ tiên) tiếp tục giữ vai trò quan trọng.
  • Các lễ hội truyền thống, trò chơi dân gian vẫn được tổ chức, góp phần gắn kết cộng đồng và giữ gìn bản sắc văn hóa.
• **Hình thành ý thức dân tộc:** Mặc dù bị đô hộ, nhưng người Việt vẫn giữ được ý thức về nguồn gốc, bản sắc riêng, tạo nên sức sống mãnh liệt cho nền văn hóa dân tộc.

Như vậy, thời Bắc thuộc là giai đoạn khó khăn nhưng cũng là thời kì mà dân tộc ta tiếp thu tinh hoa văn hóa bên ngoài, đồng thời kiên cường bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa riêng, tạo nền tảng cho sự phát triển sau này.

Luyện tập và Vận dụng (Trang 72)

1. Lập bảng hệ thống kiến thức về chính sách cai trị và những chuyển biến của Việt Nam thời Bắc thuộc theo mẫu dưới đây. (Trang 72)

Lời giải:

2. Em hãy giải thích vì sao chính quyền đô hộ lại độc quyền về muối và sắt. (Trang 72)

Lời giải:

Chính quyền đô hộ độc quyền về muối và sắt vì những lí do quan trọng sau:

• **Đối với muối:**
  • **Muối là mặt hàng thiết yếu:** Muối là nhu yếu phẩm không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của con người (để ăn, bảo quản thực phẩm) và trong sản xuất (ví dụ: làm mắm).
  • **Kiểm soát đời sống:** Độc quyền muối cho phép chính quyền đô hộ kiểm soát chặt chẽ đời sống sinh hoạt của nhân dân, thu lợi nhuận lớn từ việc bán muối giá cao và đàn áp những người sản xuất, buôn bán muối trái phép.
• **Đối với sắt:**
  • **Sắt là vật liệu quan trọng:** Sắt là kim loại chủ yếu dùng để chế tạo công cụ sản xuất (lưỡi cày, cuốc, rìu…) và vũ khí (kiếm, giáo, dao…).
  • **Kiểm soát sản xuất và quân sự:** Độc quyền sắt giúp chính quyền đô hộ kiểm soát nguồn nguyên liệu và sản xuất công cụ lao động, qua đó kiểm soát nền kinh tế. Quan trọng hơn, việc độc quyền sắt còn nhằm ngăn chặn người Việt đúc vũ khí để chống lại chúng, đảm bảo an ninh cho sự cai trị của mình.
  • **Thu lợi nhuận:** Cũng như muối, độc quyền sắt giúp chính quyền thu về nguồn lợi lớn từ việc mua rẻ bán đắt.

Tóm lại, chính sách độc quyền muối và sắt là một phần quan trọng trong chiến lược cai trị thâm độc của phong kiến phương Bắc, nhằm mục đích vơ vét của cải, kiểm soát kinh tế, và quan trọng nhất là ngăn chặn mọi ý đồ nổi dậy, duy trì sự thống trị lâu dài.

Lời kết

Hy vọng phần giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Chương 6 Bài 14: “Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc và chuyển biến kinh tế, xã hội, văn hóa của Việt Nam thời Bắc thuộc” này đã giúp các em hiểu rõ hơn về giai đoạn lịch sử đầy khó khăn nhưng cũng vô cùng kiên cường của dân tộc. Chúc các em luôn học tốt và đạt được những thành tích cao!