Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 5: Trái Đất trong hệ mặt trời – Hình dạng và kích thước của Trái Đất (trang 119-121)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Địa lí Chương 2 Bài 5: “Trái Đất trong hệ Mặt Trời – Hình dạng và kích thước của Trái Đất”. Bài học này sẽ đưa các em khám phá vị trí của Trái Đất trong hệ Mặt Trời, tìm hiểu về hình dạng và kích thước đặc biệt của hành tinh chúng ta. Đây là những kiến thức cơ bản nhưng vô cùng thú vị về nơi chúng ta đang sinh sống. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và đạt kết quả tốt trong môn học.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 4: Thực hành Đọc bản đồ, xác định vị trí của đối tượng địa lí trên bản đồ, tìm đường đi trên bản đồ (Trang 117-118)

Giải Bài 5: Trái Đất trong hệ Mặt Trời – Hình dạng và kích thước của Trái Đất

Học xong bài này, em sẽ:

• Xác định được vị trí của Trái Đất trong hệ Mặt Trời.
• Trình bày được hình dạng và kích thước của Trái Đất.

1. Vị trí của Trái Đất trong hệ Mặt Trời (Trang 120)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và hình 5.1, em hãy cho biết Trái Đất nằm ở vị trí thứ mấy trong hệ Mặt Trời và kể tên các hành tinh khác trong hệ Mặt Trời theo thứ tự xa dần Mặt Trời.

Lời giải:

Dựa vào thông tin trong bài và hình 5.1 (Sơ đồ hệ Mặt Trời) trong SGK, chúng ta có thể thấy:

• **Vị trí của Trái Đất:** Trái Đất nằm ở vị trí thứ **ba** tính từ Mặt Trời.
• **Các hành tinh khác trong hệ Mặt Trời theo thứ tự xa dần Mặt Trời là:**
  1. Sao Thủy (Mercury)
  2. Sao Kim (Venus)
  3. **Trái Đất (Earth)**
  4. Sao Hỏa (Mars)
  5. Sao Mộc (Jupiter)
  6. Sao Thổ (Saturn)
  7. Sao Thiên Vương (Uranus)
  8. Sao Hải Vương (Neptune)

Trái Đất nằm trong “vùng sự sống” của hệ Mặt Trời, điều kiện khoảng cách này giúp Trái Đất có nhiệt độ phù hợp để nước tồn tại ở dạng lỏng, đây là một yếu tố quan trọng cho sự sống phát triển.

2. Hình dạng và kích thước của Trái Đất (Trang 120)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và hình 5.2, 5.3, em hãy cho biết:

• Trái Đất có hình dạng gì?
• Nêu kích thước của Trái Đất.

Lời giải:

Dựa vào thông tin trong bài và các hình 5.2, 5.3 trong SGK, chúng ta có thể xác định được hình dạng và kích thước của Trái Đất:

a. Trái Đất có hình dạng gì?

• Trái Đất có hình dạng là hình **khối cầu (hoặc hình cầu)**. Tuy nhiên, Trái Đất không phải là một khối cầu hoàn hảo mà hơi phình ở xích đạo và dẹt ở hai cực do tác động của lực li tâm khi tự quay. Hình dạng này được gọi là **hình cầu dẹt** (geoid).
• Bằng chứng về hình dạng cầu của Trái Đất:
  • Con người đã quan sát được tàu thuyền đi xa dần trên biển thì phần thân tàu khuất dần rồi đến cột buồm, cuối cùng biến mất (do bề mặt Trái Đất cong).
  • Trái Đất luôn có bóng tròn trên Mặt Trăng trong những lần nguyệt thực.
  • Con người đã bay vòng quanh Trái Đất và chụp được ảnh Trái Đất từ vũ trụ cho thấy hình dạng cầu.

b. Kích thước của Trái Đất:

• Trái Đất có kích thước rất lớn. Các số liệu chính xác về kích thước của Trái Đất là:
  • **Bán kính Xích đạo:** Khoảng **6 378 km**.
  • **Bán kính Địa cực:** Khoảng **6 357 km**.
  • Do hơi dẹt ở hai cực, nên bán kính Xích đạo lớn hơn bán kính Địa cực khoảng 21 km.
  • **Chu vi Xích đạo:** Khoảng **40 075 km**.
  • **Diện tích bề mặt:** Khoảng **510 triệu km²**.

Những kích thước khổng lồ này cho thấy Trái Đất là một hành tinh rộng lớn và đa dạng.

Luyện tập và Vận dụng (Trang 121)

1. Quan sát hình 5.1 và cho biết hành tinh nào trong hệ Mặt Trời có khoảng cách đến Mặt Trời gần Trái Đất nhất. (Trang 121)

Lời giải:

Dựa vào hình 5.1 (Sơ đồ hệ Mặt Trời), ta có thể thấy thứ tự các hành tinh từ gần Mặt Trời ra xa dần là: Sao Thủy, Sao Kim, Trái Đất, Sao Hỏa…

Như vậy, hành tinh có khoảng cách đến Mặt Trời gần Trái Đất nhất (và đứng ngay trước Trái Đất trong quỹ đạo) là **Sao Kim (Venus)**.

2. Giả sử em được du hành vũ trụ và chụp ảnh Trái Đất từ vệ tinh. Em sẽ chuẩn bị những gì để chụp ảnh Trái Đất và chứng minh Trái Đất có hình cầu? (Trang 121)

Lời giải:

Nếu được du hành vũ trụ và chụp ảnh Trái Đất từ vệ tinh để chứng minh Trái Đất có hình cầu, em sẽ chuẩn bị và thực hiện như sau:

a. Chuẩn bị:

• **Thiết bị chụp ảnh:** Chuẩn bị một máy ảnh chuyên dụng (hoặc camera trên vệ tinh) có khả năng chụp ảnh chất lượng cao trong môi trường không gian, góc rộng để có thể thu được toàn cảnh Trái Đất. Đảm bảo máy ảnh có pin dự phòng, bộ nhớ lớn.
• **Vệ tinh/Tàu vũ trụ:** Đảm bảo vệ tinh hoặc tàu vũ trụ hoạt động ổn định, có đủ nhiên liệu và hệ thống định vị chính xác để bay vào quỹ đạo phù hợp, giúp quan sát và chụp ảnh Trái Đất từ nhiều góc độ.
• **Kế hoạch bay và góc chụp:** Lên kế hoạch quỹ đạo bay sao cho có thể chụp được Trái Đất ở nhiều vị trí, nhiều thời điểm khác nhau (ví dụ: khi có ánh sáng Mặt Trời chiếu vào, khi có nguyệt thực…). Đặc biệt, cần xác định góc chụp sao cho thấy rõ độ cong của bề mặt Trái Đất.
• **Hệ thống truyền tải dữ liệu:** Đảm bảo có hệ thống để truyền tải hình ảnh về Trái Đất an toàn và nhanh chóng.

b. Cách chụp ảnh và chứng minh Trái Đất có hình cầu:

• Chụp ảnh toàn cảnh Trái Đất: Từ không gian, em sẽ chụp những bức ảnh tổng thể về Trái Đất. Khi nhìn Trái Đất từ một khoảng cách đủ xa trong không gian, hình ảnh thu được sẽ là một khối cầu màu xanh lam tuyệt đẹp. Đây là bằng chứng trực quan và mạnh mẽ nhất.
• Chụp ảnh đường chân trời cong: Em sẽ chụp ảnh ở độ cao vừa phải (ví dụ, từ trạm ISS) và hướng ống kính sao cho thấy rõ đường chân trời. Đường chân trời sẽ hiện ra là một đường cong rõ rệt, không phải là đường thẳng, chứng tỏ bề mặt Trái Đất là cong.
• Chụp ảnh các tàu thuyền trên biển từ xa: Dù khó thực hiện từ vệ tinh, nhưng nếu có thể, việc chụp ảnh một con tàu đang di chuyển ra xa trên đại dương và quan sát sự biến mất dần dần của nó (thân tàu trước, cột buồm sau) sẽ là bằng chứng trực tiếp về độ cong của Trái Đất.
• **Chụp ảnh bóng của Trái Đất lên Mặt Trăng (nguyệt thực):** Em sẽ điều chỉnh quỹ đạo để chụp ảnh bóng của Trái Đất đổ lên Mặt Trăng trong thời điểm nguyệt thực. Bóng của Trái Đất trên Mặt Trăng luôn có hình tròn, điều này chỉ có thể xảy ra nếu Trái Đất có hình cầu.
• So sánh các múi giờ khác nhau: Dù không phải là ảnh trực tiếp, nhưng việc chụp ảnh Trái Đất ở các múi giờ khác nhau cho thấy một phần luôn được chiếu sáng (ban ngày) và một phần bị che khuất (ban đêm), ranh giới giữa ngày và đêm là một đường cong, minh chứng cho hình cầu của Trái Đất.

Những bức ảnh này, đặc biệt là hình ảnh toàn cảnh và đường chân trời cong từ vũ trụ, sẽ là bằng chứng không thể chối cãi về hình dạng cầu của Trái Đất.