Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 12: Thực hành Đọc lược đồ Địa hình tỉ lệ lớn và lát cắt địa hình đơn giản (trang 148-149)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Địa lí Bài 12: “Thực hành Đọc lược đồ Địa hình tỉ lệ lớn và lát cắt địa hình đơn giản”. Bài học thực hành này sẽ giúp các em rèn luyện kĩ năng đọc và hiểu thông tin từ các bản đồ địa hình, đặc biệt là bản đồ tỉ lệ lớn và lát cắt địa hình. Đây là kĩ năng rất quan trọng để nhận diện và phân tích địa hình thực tế. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và áp dụng hiệu quả.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 10: Quá trình nội sinh và ngoại sinh – Hiện tượng tạo núi (Trang 141-142)
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 11: Các dạng địa hình chính – Khoáng sản (Trang 143-147)

Giải Bài 12: Thực hành Đọc lược đồ Địa hình tỉ lệ lớn và lát cắt địa hình đơn giản

Học xong bài này, em sẽ:

• Đọc được độ cao, hướng dốc của địa hình trên lược đồ địa hình tỉ lệ lớn có đường đồng mức.
• Đọc được địa hình trên lát cắt địa hình đơn giản.
• Vẽ được lát cắt địa hình đơn giản.

1. Đọc lược đồ địa hình tỉ lệ lớn (Trang 148)

Dựa vào hình 12.1 và các kiến thức đã học, em hãy:

Câu hỏi 1: Xác định độ cao của các điểm A, B, C, D.

Lời giải 1:

Để xác định độ cao của các điểm trên lược đồ địa hình có đường đồng mức, ta cần nhìn vào giá trị của đường đồng mức đi qua hoặc gần điểm đó. Đường đồng mức là đường nối các điểm có cùng độ cao.

Quan sát hình 12.1 (Lược đồ địa hình tỉ lệ lớn), ta thấy:

• **Điểm A:** Nằm trên đường đồng mức có ghi số **160 m**. Vậy độ cao của điểm A là **160 m**.
• **Điểm B:** Nằm trên đường đồng mức có ghi số **140 m**. Vậy độ cao của điểm B là **140 m**.
• **Điểm C:** Nằm trên đường đồng mức có ghi số **150 m**. Vậy độ cao của điểm C là **150 m**.
• **Điểm D:** Nằm trên đường đồng mức có ghi số **170 m**. Vậy độ cao của điểm D là **170 m**.

Câu hỏi 2: Nếu đi từ điểm A đến điểm D, em sẽ đi lên hay đi xuống? Vì sao?

Lời giải 2:

Để biết đi từ điểm A đến điểm D là đi lên hay đi xuống, ta so sánh độ cao của hai điểm:

• Độ cao của điểm A là **160 m**.
• Độ cao của điểm D là **170 m**.

Vì độ cao của điểm D (170 m) cao hơn độ cao của điểm A (160 m), nên nếu đi từ điểm A đến điểm D, em sẽ đi **lên dốc**.

Câu hỏi 3: Mô tả độ dốc từ điểm C đến điểm A và từ điểm D đến điểm B.

Lời giải 3:

Để mô tả độ dốc, ta quan sát mật độ (khoảng cách) giữa các đường đồng mức:

• **Độ dốc từ điểm C đến điểm A:**
  • Điểm C có độ cao 150 m. Điểm A có độ cao 160 m.
  • Quan sát giữa C và A, các đường đồng mức (150, 160) nằm **khá xa nhau**. Điều này cho thấy sườn dốc từ C đến A là **thoải**.
• **Độ dốc từ điểm D đến điểm B:**
  • Điểm D có độ cao 170 m. Điểm B có độ cao 140 m.
  • Quan sát giữa D và B, các đường đồng mức (170, 160, 150, 140) nằm **khá gần nhau**, đặc biệt là đoạn từ 170m đến 160m. Điều này cho thấy sườn dốc từ D đến B là **dốc hơn** so với từ C đến A. Càng về phía B, các đường đồng mức giãn ra một chút, nhưng nhìn chung là dốc.

2. Đọc lát cắt địa hình đơn giản (Trang 149)

Dựa vào hình 12.2, em hãy:

Câu hỏi 1: Xác định độ cao của điểm X và điểm Y.

Lời giải 1:

Quan sát hình 12.2 (Lát cắt địa hình đơn giản từ A đến B), ta thấy:

• **Điểm X:** Nằm ở độ cao **400 m**.
• **Điểm Y:** Nằm ở độ cao **300 m**.

Câu hỏi 2: Mô tả hình dạng địa hình trên lát cắt.

Lời giải 2:

Quan sát hình dạng đường biểu diễn trên lát cắt địa hình từ A đến B:

• Từ điểm A, địa hình có xu hướng **lên cao dần** đến một đỉnh núi (điểm X) với độ cao 400 m.
• Sau khi qua đỉnh X, địa hình **xuống dốc** khá nhanh.
• Tiếp đó, địa hình lại **lên dốc nhẹ** đến một đỉnh đồi (điểm Y) ở độ cao 300 m.
• Từ điểm Y, địa hình **xuống dốc thoải** dần về phía điểm B.

Tóm lại, lát cắt địa hình này thể hiện một khu vực có địa hình **đồi núi với hai đỉnh rõ rệt**, trong đó đỉnh X cao hơn đỉnh Y, và có sự xen kẽ giữa các sườn dốc và sườn thoải.

3. Vẽ lát cắt địa hình đơn giản (Trang 149)

Vẽ lát cắt địa hình đơn giản theo đường cắt AB trên hình 12.3.

Lời giải:

Để vẽ lát cắt địa hình theo đường AB trên hình 12.3 (Lược đồ địa hình), ta thực hiện các bước sau:

Bước 1: Kẻ đường AB và xác định các đường đồng mức cắt qua.

• Dùng thước kẻ một đường thẳng nối điểm A và điểm B trên lược đồ.
• Xác định các đường đồng mức mà đường AB cắt qua và ghi lại độ cao của chúng.
• Trên lược đồ 12.3, ta thấy đường AB cắt qua các đường đồng mức có độ cao:
  • Điểm A: 80 m (trên đường đồng mức 80)
  • … (các đường 90, 100, 110, 120, 130) …
  • Đỉnh cao nhất giữa A và B nằm giữa 130m và 140m (có thể ước lượng khoảng 135m).
  • … (các đường 130, 120, 110, 100, 90) …
  • Điểm B: 80 m (trên đường đồng mức 80)

Bước 2: Xây dựng hệ trục tọa độ.

• Vẽ một trục ngang (trục hoành) thể hiện khoảng cách tương ứng với đường AB trên bản đồ.
• Vẽ một trục đứng (trục tung) thể hiện độ cao. Chia các vạch trên trục đứng theo một khoảng cách đều (ví dụ: mỗi vạch 10m hoặc 20m, tùy theo độ cao lớn nhất và nhỏ nhất trên đường cắt), bắt đầu từ độ cao thấp nhất (ví dụ: 80m hoặc thấp hơn) và kết thúc ở độ cao cao nhất (ví dụ: 140m hoặc cao hơn).

Bước 3: Chấm các điểm và nối chúng lại.

• Từ mỗi giao điểm của đường AB với các đường đồng mức, kẻ một đường thẳng đứng vuông góc với trục ngang.
• Từ giá trị độ cao của đường đồng mức tương ứng, kẻ một đường thẳng nằm ngang cắt đường thẳng đứng vừa kẻ. Điểm giao nhau chính là điểm trên lát cắt địa hình.
• Ước lượng vị trí các đỉnh và đáy để chấm thêm các điểm nếu cần (ví dụ: đỉnh núi cao nhất giữa A và B).
• Sau khi chấm tất cả các điểm, nối chúng lại bằng một đường cong mềm mại.

Kết quả lát cắt địa hình đơn giản theo đường AB (mô phỏng):

*(Do không thể vẽ trực tiếp ở đây, em hãy hình dung lát cắt sẽ có dạng như sau:)*

• • Lát cắt sẽ bắt đầu từ độ cao 80m (điểm A).

• Địa hình sẽ **tăng dần độ cao** qua các đường 90, 100, 110, 120, 130 và đạt đến một đỉnh cao nhất (ước tính khoảng 135m, nằm giữa đường 130m và 140m).
• Sau đó, địa hình sẽ **giảm dần độ cao** qua các đường 130, 120, 110, 100, 90 và kết thúc ở 80m (điểm B).
• Lát cắt sẽ thể hiện một dạng địa hình **đồi hoặc núi thấp với một đỉnh duy nhất** trên đoạn AB, hai bên sườn tương đối đối xứng, dốc lên và xuống.

Các em nên thực hành vẽ trên giấy kẻ ô li để đảm bảo độ chính xác của khoảng cách và độ cao.