Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 22: Sự đa dạng của thế giới sinh vật – Các đới thiên nhiên trên Trái Đất – Rừng nhiệt đới (trang 179-182)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Địa lí Chương 6 Bài 22: “Sự đa dạng của thế giới sinh vật – Các đới thiên nhiên trên Trái Đất – Rừng nhiệt đới”. Bài học này sẽ mở ra một thế giới đầy màu sắc của sinh vật trên Trái Đất, giúp các em hiểu về sự đa dạng phong phú của chúng, cũng như cách mà các đới khí hậu tạo nên những đới thiên nhiên đặc trưng. Đặc biệt, chúng ta sẽ đi sâu khám phá về rừng nhiệt đới – một trong những hệ sinh thái quan trọng và đa dạng nhất hành tinh. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và đạt kết quả tốt trong môn học.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Chương 6 Bài 21: Lớp đất trên Trái Đất (Trang 175-178)

Giải Bài 22: Sự đa dạng của thế giới sinh vật – Các đới thiên nhiên trên Trái Đất – Rừng nhiệt đới

Học xong bài này, em sẽ:

• Nêu được sự đa dạng của thế giới sinh vật.
• Xác định và trình bày được đặc điểm các đới thiên nhiên trên Trái Đất.
• Trình bày được đặc điểm của rừng nhiệt đới.

1. Sự đa dạng của thế giới sinh vật (Trang 179)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và hình 22.1, em hãy nêu sự đa dạng của thế giới sinh vật.

Lời giải:

Dựa vào thông tin trong bài và hình 22.1 (Sự đa dạng của sinh vật) trong SGK, ta thấy thế giới sinh vật trên Trái Đất vô cùng đa dạng và phong phú. Sự đa dạng này thể hiện ở nhiều khía cạnh:

• **Đa dạng về loài:** Trái Đất là nơi sinh sống của hàng triệu loài sinh vật khác nhau, từ những loài nhỏ bé không thể nhìn thấy bằng mắt thường (vi khuẩn, vi rút) đến những loài khổng lồ (cá voi xanh, cây sequoia). Mỗi loài lại có những đặc điểm riêng về hình thái, cấu tạo, và chức năng.
• **Đa dạng về môi trường sống:** Sinh vật có mặt ở khắp mọi nơi trên Trái Đất:
  • **Trên cạn:** Từ những vùng cực lạnh giá (gấu Bắc Cực), hoang mạc khô cằn (xương rồng, lạc đà) đến rừng mưa nhiệt đới ẩm ướt (hàng ngàn loài cây, động vật).
  • **Dưới nước:** Trong các đại dương, biển (cá, san hô, tảo biển), sông, hồ (sen, súng, cá nước ngọt).
  • **Trong lòng đất:** Nhiều loài vi sinh vật, côn trùng, giun đất…
  • **Trong không khí:** Các loài chim, côn trùng bay.
• **Đa dạng về kích thước và hình dạng:**
  • Có loài chỉ nhỏ li ti như vi khuẩn, nhưng cũng có loài to lớn như cây cổ thụ, voi, cá voi.
  • Hình dạng cũng rất phong phú, thích nghi với môi trường sống (từ dạng tròn, dẹt, thon dài đến phân nhánh phức tạp).
• **Đa dạng về đặc điểm sinh học và tập tính:**
  • Cách thức kiếm ăn (ăn thịt, ăn cỏ, ăn tạp, tự dưỡng).
  • Cách thức sinh sản (vô tính, hữu tính).
  • Khả năng thích nghi với điều kiện sống khắc nghiệt (ngủ đông, di cư, biến đổi màu sắc…).

Sự đa dạng này là kết quả của hàng tỉ năm tiến hóa và tương tác giữa sinh vật với môi trường tự nhiên.

2. Các đới thiên nhiên trên Trái Đất (Trang 180)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và hình 22.2, em hãy xác định và trình bày đặc điểm các đới thiên nhiên trên Trái Đất.

Lời giải:

Các đới thiên nhiên trên Trái Đất là những khu vực rộng lớn có điều kiện tự nhiên (khí hậu, đất, nước, sinh vật) tương đối giống nhau, được hình thành chủ yếu do sự phân hóa của khí hậu theo vĩ độ (từ Xích đạo về hai cực). Dựa vào hình 22.2 (Lược đồ các đới thiên nhiên chính trên Trái Đất), ta có thể xác định và trình bày đặc điểm của các đới sau:

• **Đới nóng (đới nhiệt đới):**
  • **Vị trí:** Nằm giữa hai chí tuyến (khoảng từ Bắc đến Nam).
  • **Đặc điểm:**
    • **Khí hậu:** Nóng ẩm quanh năm hoặc nóng và có một mùa mưa, một mùa khô rõ rệt. Lượng mưa lớn.
    • **Thảm thực vật:** Rất phong phú và đa dạng. Chủ yếu là rừng mưa nhiệt đới (xanh quanh năm), xavan và rừng thưa nhiệt đới.
    • **Động vật:** Đa dạng và phong phú về loài, sống chủ yếu trên cây hoặc trong các thảm cỏ.
    • **Đất:** Đất feralit đỏ vàng, đất đen nhiệt đới.
• **Hai đới ôn hòa (đới ôn đới):**
  • **Vị trí:** Nằm từ chí tuyến đến vòng cực ở mỗi bán cầu (khoảng từ đến ở mỗi bán cầu).
  • **Đặc điểm:**
    • **Khí hậu:** Có bốn mùa rõ rệt (xuân, hạ, thu, đông). Nhiệt độ và lượng mưa thay đổi theo mùa.
    • **Thảm thực vật:** Đa dạng, thay đổi từ rừng lá rộng, rừng hỗn giao, rừng lá kim đến thảo nguyên. Cây cối rụng lá vào mùa đông.
    • **Động vật:** Các loài động vật thích nghi với sự thay đổi mùa, có tập tính di cư hoặc ngủ đông.
    • **Đất:** Đất nâu, đất đen thảo nguyên, đất po-đôn…
• **Hai đới lạnh (đới hàn đới):**
  • **Vị trí:** Nằm từ vòng cực đến cực ở mỗi bán cầu (khoảng từ đến ở mỗi bán cầu).
  • **Đặc điểm:**
    • **Khí hậu:** Lạnh giá quanh năm, nhiệt độ thường dưới 0°C. Mùa đông rất dài và khắc nghiệt. Lượng mưa ít, chủ yếu là tuyết.
    • **Thảm thực vật:** Nghèo nàn, chủ yếu là rêu, địa y, cây bụi lùn (tu-ran-đra) hoặc hoàn toàn không có thực vật ở vùng băng vĩnh cửu.
    • **Động vật:** Các loài có khả năng chịu lạnh tốt (gấu trắng, hải cẩu, tuần lộc…).
    • **Đất:** Đất băng vĩnh cửu, đất tu-ran-đra.

Sự phân chia các đới thiên nhiên phản ánh mối quan hệ chặt chẽ giữa các thành phần tự nhiên (khí hậu, đất, nước, sinh vật) và sự ảnh hưởng của bức xạ mặt trời đến Trái Đất.

3. Rừng nhiệt đới (Trang 181)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và hình 22.3, 22.4, em hãy trình bày đặc điểm của rừng nhiệt đới.

Lời giải:

Rừng nhiệt đới (hay rừng mưa nhiệt đới) là một trong những hệ sinh thái quan trọng và đa dạng nhất trên Trái Đất. Dựa vào thông tin trong bài và hình 22.3 (Cấu trúc rừng nhiệt đới), 22.4 (Thực vật, động vật rừng nhiệt đới), ta có thể trình bày đặc điểm của rừng nhiệt đới như sau:

• **Vị trí phân bố:**
  • Tập trung chủ yếu ở khu vực đới nóng, nơi có khí hậu xích đạo và nhiệt đới ẩm (nhiệt độ cao và mưa nhiều quanh năm).
  • Các khu vực lớn: Lưu vực sông A-ma-dôn (Nam Mĩ), lưu vực sông Công-gô (châu Phi), khu vực Đông Nam Á (In-đô-nê-xi-a, Ma-lay-xi-a, Phi-líp-pin, Việt Nam…).
• **Đặc điểm khí hậu:**
  • Nhiệt độ cao quanh năm (trung bình trên 20°C).
  • Lượng mưa lớn và phân bố đều (trung bình trên 1500 mm/năm).
  • Độ ẩm không khí cao.
• **Thảm thực vật:**
  • **Rất đa dạng và phong phú:** Có hàng ngàn loài thực vật khác nhau, từ cây thân gỗ lớn đến cây bụi, dây leo, tầm gửi.
  • **Tán rừng nhiều tầng:** Đây là đặc điểm nổi bật nhất (dựa vào hình 22.3). Rừng nhiệt đới có nhiều tầng tán khác nhau, từ tầng vượt tán, tầng tán giữa, tầng dưới tán, tầng cây bụi đến tầng thảm cỏ. Sự phân tầng này giúp cây cối tận dụng tối đa ánh sáng mặt trời.
  • **Cây cối xanh tốt quanh năm:** Do điều kiện nhiệt ẩm thuận lợi.
  • **Dây leo, thực vật phụ sinh:** Rất phát triển, tạo nên sự chằng chịt trong rừng.
• **Động vật:**
  • **Rất đa dạng và phong phú về loài:** Hơn một nửa số loài sinh vật trên Trái Đất sinh sống trong rừng nhiệt đới.
  • **Sống chủ yếu trên cây:** Nhiều loài động vật thích nghi với cuộc sống trên cây (khỉ, vượn, chim, côn trùng…).
  • **Đa dạng về kích thước và màu sắc:** Từ côn trùng nhỏ li ti đến các loài thú lớn.
  • **Mối quan hệ phức tạp:** Giữa các loài (ăn thịt, ăn cỏ, kí sinh, cộng sinh…).
• **Đất:**
  • Chủ yếu là đất feralit đỏ vàng, tuy nhìn có vẻ màu mỡ nhưng lại dễ bị rửa trôi chất dinh dưỡng nếu rừng bị phá hủy.

Rừng nhiệt đới được ví như “lá phổi xanh” của Trái Đất và là “ngân hàng gen” khổng lồ, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu và duy trì đa dạng sinh học toàn cầu.

Luyện tập và Vận dụng (Trang 182)

1. Nêu sự đa dạng của thế giới sinh vật. (Trang 182)

Lời giải:

Sự đa dạng của thế giới sinh vật được thể hiện ở các khía cạnh:

• **Đa dạng về loài:** Có hàng triệu loài sinh vật khác nhau, từ vi sinh vật đến các loài động, thực vật khổng lồ.
• **Đa dạng về môi trường sống:** Sinh vật sinh sống ở khắp mọi nơi trên Trái Đất (trên cạn, dưới nước, trong lòng đất, trong không khí).
• **Đa dạng về hình dạng, kích thước, đặc điểm sinh học và tập tính:** Mỗi loài có những đặc điểm thích nghi riêng với môi trường sống.

2. Nêu đặc điểm và vai trò của rừng nhiệt đới. (Trang 182)

Lời giải:

a. Đặc điểm của rừng nhiệt đới:

• • **Khí hậu:** Nóng ẩm quanh năm, mưa nhiều.
  • **Thảm thực vật:** Rất đa dạng và phong phú về loài, xanh tốt quanh năm, nhiều tầng tán.
  • **Động vật:** Vô cùng đa dạng và phong phú, nhiều loài sống trên cây.
  • **Phân bố:** Chủ yếu ở đới nóng, nơi có khí hậu xích đạo và nhiệt đới ẩm.

b. Vai trò của rừng nhiệt đới:

• **Là “lá phổi xanh” của Trái Đất:** Hấp thụ khí CO2, thải ra khí O2, giúp điều hòa khí hậu toàn cầu.
• **Là “ngân hàng gen” khổng lồ:** Nơi sinh sống của hàng triệu loài sinh vật, giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học.
• **Điều hòa nguồn nước:** Giữ đất, chống xói mòn, sạt lở, điều hòa dòng chảy sông ngòi.
• **Cung cấp tài nguyên:** Gỗ, dược liệu, lâm sản…
• **Đóng góp vào nghiên cứu khoa học và du lịch sinh thái.**