Giải SGK Công nghệ lớp 6 Cánh diều Chủ đề 4 Bài 12: Đèn điện (trang 63-67)

Bạn có thể tham khảo thêm các bài giải SGK Công nghệ lớp 6 Cánh Diều tại đây:

• Giải SGK Công nghệ lớp 6 Cánh diều
• Lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều
• Tài liệu học tập lớp 6

BÀI 12: ĐÈN ĐIỆN

Hãy cho biết gia đình em đang sử dụng những loại đèn điện nào?

Một số đèn điện được dùng phổ biến trong gia đình để chiếu sáng, trang trí là đèn sợi đốt, đèn huỳnh quang (đèn huỳnh quang ống và đèn compact), đèn LED.

I. ĐÈN SỢI ĐÓT

1. Cấu tạo

Đèn sợi đốt (đèn dây tóc) có cấu tạo gồm: sợi đốt (dây tóc), bóng thuỷ tinh, đuôi đèn (Hình 12.1).

• Sợi đốt thường làm bằng wolfram chịu được nhiệt độ cao, là bộ phận quan trọng của đèn để phát sáng.
• Bóng thuỷ tinh được làm bằng thuỷ tinh chịu nhiệt, có chức năng bảo vệ sợi đốt.
• Đuôi đèn được làm bằng sắt tráng kẽm hoặc đồng, có hai điện cực để cung cấp điện cho đèn. Có hai loại đuôi đèn: đuôi xoáy và đuôi cài. Đuôi đèn được nối với dây dẫn điện thông qua đui đèn.

Hình 12.1. Cấu tạo đèn sợi đốt

2. Nguyên lí làm việc

Hình 12.2. Sơ đồ khối nguyên lí làm việc của đèn sợi đốt

Khi được cấp điện, dòng điện qua đuôi đèn, đến sợi đốt làm sợi đốt nóng lên, đến nhiệt độ cao thì phát sáng.

3. Thông số kĩ thuật

Để lựa chọn và sử dụng được hiệu quả, an toàn, ở mỗi đồ dùng điện trong gia đình, nhà sản xuất đều đưa ra các thông số kĩ thuật cơ bản như:

• **Điện áp định mức:** là chỉ số điện áp để đồ dùng điện hoạt động bình thường, đơn vị là vôn (V).
• **Công suất định mức:** là công suất của đồ dùng điện khi hoạt động bình thường, đơn vị là oát (W).

Mỗi đồ dùng điện sẽ hoạt động bình thường (đạt công suất định mức P) khi được sử dụng với điện áp định mức của nó. Khi dùng quá điện áp định mức, có thể đồ dùng điện sẽ bị hỏng.

Trên mỗi đồ dùng điện thường ghi thông số kĩ thuật.

Đèn sợi đốt thường có thông số kĩ thuật như sau: 220 V – 15 W; 220 V – 75 W;…

Một bóng đèn sợi đốt có thông số: 220 V – 75W. Hãy cho biết ý nghĩa của thông số đó.

4. Đặc điểm

• Hiệu suất phát quang thấp: phần lớn điện năng chuyển đổi thành nhiệt năng làm nóng bóng đèn và môi trường xung quanh.
• Tạo ra ánh sáng liên tục và gần với ánh sáng tự nhiên.
• Tuổi thọ trung bình của bóng đèn thấp.

Khi bóng đèn đang sáng có nên chạm tay vào bóng không? Vì sao?

II. ĐÈN HUỲNH QUANG ỐNG

1. Cấu tạo

Đèn huỳnh quang ống gồm có hai bộ phận chính: điện cực và ống thuỷ tinh.

• Ống thuỷ tinh có dạng thẳng (có các loại chiều dài: 0,3 m; 0,6 m; 1,2 m;…), mặt trong ống có phủ lớp bột huỳnh quang. Trong ống chỉ có một ít hơi thuỷ ngân và khí trơ. Ống thuỷ tinh có chức năng bảo vệ điện cực.
• Điện cực được làm bằng dây wolfram gắn ở hai đầu ống thuỷ tinh, có chức năng phóng điện. Mỗi điện cực có hai chân đèn để nối với nguồn điện qua đui ở máng đèn.

Ngoài ra, đèn huỳnh quang ống còn có thiết bị đi kèm là tắc te và chấn lưu. Vì khoảng cách giữa hai điện cực của đèn lớn, để đèn phóng điện được, người ta dùng chấn lưu và tắc te để làm mồi phóng điện.

Hình 12.3. Cấu tạo của đèn huỳnh quang ống

Thủy ngân hoặc hơi thủy ngân là chất độc, gây hại cho sức khỏe con người và môi trường xung quanh. Hãy tìm hiểu và trình bày về các biện pháp xử lí đèn huỳnh quang đã qua sử dụng và biện pháp xử lí khi đèn bị vỡ.

2. Nguyên lí làm việc

Hình 12.4. Sơ đồ khối nguyên lí làm việc của đèn huỳnh quang ống

Khi được cấp điện, dòng điện đi qua chấn lưu, giữa hai điện cực xảy ra hiện tượng phóng điện làm phát ra tia tử ngoại. Tia tử ngoại tác động vào lớp bột huỳnh quang bên trong ống thuỷ tinh làm phát ra ánh sáng.

3. Thông số kĩ thuật

Đèn huỳnh quang ống thường có thông số kĩ thuật như sau: 220 V – 6 W; 220 V – 15 W; 220 V – 40 W;…

4. Đặc điểm

• Đèn huỳnh quang ống phát ra ánh sáng không liên tục, vì thế có hiện tượng nhấp nháy, gây mỏi mắt.
• Do tỏa nhiệt ra môi trường ít hơn nên hiệu suất phát quang của đèn huỳnh quang ống cao hơn đèn sợi đốt.
• Tuổi thọ trung bình của đèn huỳnh quang ống cao hơn đèn sợi đốt.

III. ĐÈN COMPACT

1. Cấu tạo

Đèn compact là loại đèn huỳnh quang tiết kiệm điện. Đèn có ống thuỷ tinh bé uốn gấp theo hình chữ U hay dạng xoắn (Hình 12.5). Chấn lưu của đèn compact được đặt trong đuôi đèn, nhờ đó đèn có kích thước gọn, nhẹ và dễ sử dụng.

Hình 12.5. Đèn compact

2. Nguyên lí làm việc

Nguyên lí làm việc của đèn compact cũng giống đèn huỳnh quang ống.

3. Thông số kĩ thuật

Đèn compact thường có thông số kĩ thuật như sau: 220 V – 6 W; 220 V – 15 W; 220 V – 40 W;…

Đèn compact và đèn huỳnh quang ống giống và khác nhau ở điểm nào?

4. Đặc điểm

Đèn compact có hiệu suất phát quang cao, toả ít nhiệt, tuổi thọ cao.

IV. SỬ DỤNG ĐÈN ĐIỆN ĐÚNG CÁCH, AN TOÀN, TIẾT KIỆM

• Đọc kĩ thông tin có trên đèn và hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất.
• Sử dụng đúng điện áp định mức. Chọn loại đèn có công suất phù hợp với nhu cầu sử dụng và điều kiện gia đình.
• Hạn chế bật, tắt đèn liên tục và chú ý tắt đèn khi không có nhu cầu sử dụng.

Hãy nhận xét về cách sử dụng đèn điện đúng cách, an toàn và tiết kiệm ở gia đình em.

Khi lựa chọn đèn điện cần dựa vào nhu cầu sử dụng mà chọn loại đèn có công suất định mức, tuổi thọ, chất lượng ánh sáng và giá sao cho phù hợp.

Dựa vào Bảng 12.1, em hãy lựa chọn loại đèn điện phù hợp với gia đình em.

Bảng 12.1. Thông tin của một số loại đèn điện trong gia đình

Nguyên lí làm việc của đèn sợi đốt: khi được cấp điện, dòng điện qua đuôi đèn, đến sợi đốt làm sợi đốt nóng lên, đến nhiệt độ cao thì phát sáng.

Nguyên lí làm việc của đèn huỳnh quang: khi được cấp điện, dòng điện đi qua chấn lưu, sự phóng điện giữa hai điện cực tạo ra tia tử ngoại, tia này tác động vào lớp bột huỳnh quang làm phát sáng.

Hiệu suất phát quang của đèn huỳnh quang cao hơn đèn sợi đốt, vì vậy dùng đèn huỳnh quang sẽ tiết kiệm điện hơn.

CÂU HỎI LUYỆN TẬP BỔ SUNG:

1. Nêu ưu và nhược điểm của đèn sợi đốt so với đèn huỳnh quang.

2. Tại sao nên ưu tiên sử dụng đèn LED trong gia đình hiện nay?

3. Gia đình em nên chọn loại đèn nào để chiếu sáng phòng khách, phòng học và phòng ngủ? Giải thích lựa chọn của em.