Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức Bài 1: Biết ơn những người có công với quê hương đất nước (Trang 5-12)

Chào mừng các em học sinh và quý phụ huynh đến với bài giải chi tiết SGK Đạo đức lớp 5 trong sách Kết nối tri thức với cuộc sống, Bài 1: “Biết ơn những người có công với quê hương, đất nước” (Trang 5-7). Bài học này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về những đóng góp to lớn của các thế hệ đi trước, từ đó biết cách thể hiện lòng biết ơn bằng những hành động cụ thể, phù hợp với lứa tuổi của mình.

Mục tiêu bài học:

• Kể được tên và đóng góp của những người có công với quê hương, đất nước.
• Biết vì sao phải biết ơn những người có công với quê hương, đất nước.
• Thể hiện được lòng biết ơn bằng lời nói, việc làm cụ thể phù hợp với lứa tuổi.
• Nhắc nhở bạn bè có thái độ, hành vi biết ơn những người có công với quê hương, đất nước.

Tài liệu tham khảo thêm:

• Lời giải bộ sách lớp 5 Kết nối tri thức – Tổng hợp
• Tổng hợp tài liệu lớp 5
• Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức – Tổng hợp

1. Giải Mục Khởi động bài 1 trang 5 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

Em hãy nghe/hát bài “Biết ơn chị Võ Thị Sáu” (sáng tác Nguyễn Đức Toàn) và chia sẻ cảm xúc của em về bài hát đó.

Gợi ý trả lời:
(Học sinh nghe bài hát và chia sẻ cảm xúc cá nhân. Ví dụ):
“Sau khi nghe bài hát “Biết ơn chị Võ Thị Sáu”, em cảm thấy rất xúc động và khâm phục chị. Chị Võ Thị Sáu là một nữ anh hùng vô cùng dũng cảm, dù tuổi còn rất trẻ nhưng đã không ngại hy sinh để bảo vệ quê hương, đất nước. Bài hát đã giúp em hiểu hơn về sự hi sinh cao cả của chị và biết ơn những người anh hùng đã đấu tranh cho độc lập, tự do của dân tộc.”

2. Giải Mục Khám phá bài 1 trang 5, 6 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Tìm hiểu đóng góp của những người có công với quê hương, đất nước

Em hãy đọc thông tin và trả lời câu hỏi:

— Chị Võ Thị Sáu đã có công gì đối với quê hương, đất nước?

— Hãy chia sẻ suy nghĩ, cảm nhận của em về tấm gương đó.

Gợi ý trả lời:

• Chị Võ Thị Sáu đã có công:
  • Tham gia cách mạng từ năm 14 tuổi, trở thành nữ chiến sĩ trinh sát gan dạ.
  • Dùng lựu đạn tập kích diệt hai tên ác ôn Cả Suốt, Cả Đay.
  • Trong tù vẫn tiếp tục làm liên lạc, cùng các đồng chí đấu tranh đòi cải thiện cuộc sống nhà tù.
  • Dũng cảm, kiên cường, không khai báo dù bị tra tấn dã man.
  • Trước tòa và pháp trường, vẫn giữ vững khí tiết, không khuất phục kẻ thù, khẳng định “Yêu nước, chống bọn thực dân xâm lược không phải là tội”.
• Suy nghĩ, cảm nhận về tấm gương chị Võ Thị Sáu:
  “Em rất khâm phục và kính trọng chị Võ Thị Sáu. Chị là một tấm gương sáng về lòng yêu nước, sự dũng cảm và kiên cường. Dù còn rất trẻ nhưng chị đã dám đứng lên đấu tranh chống giặc ngoại xâm, hy sinh tuổi xuân để đổi lấy độc lập, tự do cho đất nước. Em sẽ luôn ghi nhớ và học tập tấm gương của chị để trở thành người công dân tốt, có ích cho xã hội.”

b) Em hãy quan sát, tìm hiểu về các nhân vật trong những bức ảnh dưới đây và thực hiện yêu cầu:

— Nêu những đóng góp cho quê hương, đất nước của các nhân vật trong mỗi bức ảnh trên.

— Hãy kể thêm tên và đóng góp của những người có công với quê hương, đất nước trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học, giáo dục, mà em biết.

Gợi ý trả lời:

• Đóng góp của các nhân vật trong ảnh:
  • Đại tướng Võ Nguyên Giáp (1911 – 2013): Là Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, người chỉ huy nhiều chiến dịch lớn, góp phần quan trọng vào thắng lợi của các cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ, bảo vệ độc lập, tự do cho đất nước.
  • Nhạc sĩ Văn Cao (1923 – 1995): Là tác giả của Quốc ca Việt Nam “Tiến quân ca” và nhiều tác phẩm âm nhạc, thơ ca nổi tiếng khác, góp phần làm phong phú nền văn hóa nước nhà và khơi dậy lòng yêu nước.
  • Bác sĩ Tôn Thất Tùng (1912 – 1982): Là giáo sư, bác sĩ phẫu thuật nổi tiếng thế giới, người đã có nhiều đóng góp to lớn cho ngành y học Việt Nam và thế giới, đặc biệt là kĩ thuật mổ gan.
  • Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ (1904 – 2010): Là biểu tượng của sự hy sinh cao cả của người mẹ Việt Nam, có chồng, 9 con trai và 1 con rể là liệt sĩ trong các cuộc kháng chiến.
  • Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Xuân Sính: Là nữ giáo sư toán học đầu tiên của Việt Nam, người có nhiều đóng góp cho sự nghiệp giáo dục và khoa học của đất nước.
  • Bà Mai Kiều Liên – Tổng Giám đốc Công ty sữa Việt Nam Vinamilk: Là nữ doanh nhân tiêu biểu, có nhiều đóng góp cho sự phát triển kinh tế đất nước, đưa Vinamilk trở thành thương hiệu sữa hàng đầu Việt Nam và vươn ra thế giới.
• Kể thêm tên và đóng góp của những người có công:
  • Lĩnh vực chính trị, quân sự: Chủ tịch Hồ Chí Minh (Người lãnh đạo cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, sáng lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa); Đại tướng Nguyễn Chí Thanh (Chỉ huy nhiều trận đánh quan trọng, góp phần vào thắng lợi kháng chiến).
  • Lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật: Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (nhà tiên tri, nhà thơ, nhà tư tưởng lớn); Danh nhân Nguyễn Du (tác giả Truyện Kiều, di sản văn học thế giới).
  • Lĩnh vực khoa học, giáo dục: Lương Định Của (nhà nông học, lai tạo giống lúa năng suất cao); GS. Trần Văn Giàu (nhà sử học, nhà tư tưởng lớn).
  • Lĩnh vực kinh tế: Lê Văn Tám (người có công xây dựng và phát triển ngành dầu khí Việt Nam).

3. Giải Mục Tìm hiểu vì sao phải biết ơn người có công với quê hương, đất nước bài 1 trang 6 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

Em hãy đọc các trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi:

— Vì sao chúng ta cần phải biết ơn những người có công với quê hương, đất nước?

Gợi ý trả lời:
“Chúng ta cần phải biết ơn những người có công với quê hương, đất nước vì:

• Họ là những người đã hy sinh xương máu, sức lực, trí tuệ để giành lấy độc lập, tự do cho dân tộc, mang lại cuộc sống hòa bình, ấm no, hạnh phúc như ngày hôm nay cho chúng ta.
• Họ đã có những đóng góp to lớn trong mọi lĩnh vực (kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học, giáo dục,…) để xây dựng và phát triển đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh.
• Lòng biết ơn là truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, là đạo lí “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.
• Việc biết ơn giúp chúng ta trân trọng những giá trị đã có, phấn đấu học tập, rèn luyện để xứng đáng với sự hy sinh và đóng góp của các thế hệ đi trước.

4. Giải Mục Thực hành bài 1 trang 7 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Tìm hiểu những việc cần làm để thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

— Em hãy kể những việc làm thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước trong các bức tranh trên.

— Kể thêm những việc làm khác thể hiện lòng biết ơn với người có công với quê hương, đất nước.

Gợi ý trả lời:

• Những việc làm thể hiện lòng biết ơn trong tranh:
  • **Tranh 1 (Bạn kể chuyện):** Kể chuyện, tìm hiểu và học tập tấm gương của những người có công với đất nước.
  • **Tranh 2 (Các bạn thăm hỏi):** Quan tâm, chăm sóc, thăm hỏi các gia đình thương binh, liệt sĩ, người có công với cách mạng.
  • **Tranh 3 (Thắp hương):** Thắp hương tưởng niệm tại các nghĩa trang liệt sĩ, tượng đài anh hùng.
• Những việc làm khác thể hiện lòng biết ơn:
  • Học tập thật tốt để trở thành người có ích cho xã hội, góp phần xây dựng đất nước.
  • Tham gia các hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn” do trường, địa phương tổ chức.
  • Giữ gìn, bảo vệ các di tích lịch sử, văn hóa, các công trình tưởng niệm.
  • Tuyên truyền, giới thiệu về tấm gương của những người có công với bạn bè, người thân.
  • Sống có trách nhiệm, chấp hành pháp luật, bảo vệ môi trường.

b) Ai là người có công với quê hương, đất nước?

Theo em, ai là người có công với quê hương, đất nước? Vì sao?

Gợi ý trả lời:
“Theo em, người có công với quê hương, đất nước không chỉ là những anh hùng đã hy sinh trong chiến tranh hay những người nổi tiếng, mà còn là tất cả những ai đã có những đóng góp tích cực, dù lớn hay nhỏ, thầm lặng hay công khai, trong mọi lĩnh vực (kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học, giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường, giữ gìn trật tự an ninh…) để xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, làm cho cuộc sống của nhân dân ngày càng tốt đẹp hơn. Ví dụ như những người nông dân ngày đêm lao động sản xuất, những thầy cô giáo tận tụy, những công nhân miệt mài, những cán bộ tận tâm phục vụ nhân dân, hay những người lính biên phòng ngày đêm canh giữ biên cương.”

c) Em đồng tình hoặc không đồng tình với ý kiến của bạn nào? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

• An: “Những người có công với quê hương, đất nước là người mang lại hoà bình cho chúng ta”.→ Em **đồng tình** với ý kiến của An. Bởi vì những người đã chiến đấu, hy sinh để bảo vệ độc lập, thống nhất đất nước chính là những người mang lại hòa bình, tự do cho chúng ta.
• Đạt: “Những người có đóng góp trong mọi lĩnh vực đều là người có công với quê hương, đất nước”.→ Em **đồng tình** với ý kiến của Đạt. Vì những người có công không chỉ là những người chiến đấu, mà còn là những người có đóng góp trong các lĩnh vực khác như phát triển kinh tế, văn hóa, khoa học, giáo dục để đất nước ngày càng giàu mạnh và văn minh.
• Tỉnh: “Đền ơn đáp nghĩa là trách nhiệm của mọi công dân”.→ Em **đồng tình** với ý kiến của Tỉnh. Bởi vì việc đền ơn đáp nghĩa, biết ơn những người có công không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước hay người lớn mà là của tất cả mọi người, của các thế hệ để thể hiện lòng tri ân và giữ gìn truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
• Thanh: “Việc đền ơn đáp nghĩa chỉ là trách nhiệm của Nhà nước và người lớn tuổi.”→ Em **không đồng tình** với ý kiến của Thanh. Vì đền ơn đáp nghĩa là trách nhiệm của tất cả mọi người, không phân biệt tuổi tác hay địa vị. Ngay cả học sinh như chúng ta cũng có thể thể hiện lòng biết ơn bằng những việc làm phù hợp.
• Thục: “Phải quan tâm, chăm sóc những gia đình thương binh, liệt sĩ mới là biết ơn người có công với quê hương, đất nước”.→ Em **không đồng tình** với ý kiến của Thục. Quan tâm, chăm sóc gia đình thương binh, liệt sĩ là một việc làm thể hiện lòng biết ơn, nhưng đó không phải là cách duy nhất. Biết ơn còn thể hiện qua việc học tập tốt, giữ gìn và phát huy những giá trị mà họ đã mang lại, góp phần xây dựng đất nước.
• Nghĩa: “Học tập chăm chỉ để trở thành người có ích cho xã hội cũng là biết ơn người có công với quê hương, đất nước”.→ Em **đồng tình** với ý kiến của Nghĩa. Học tập chăm chỉ để có kiến thức, kỹ năng, sau này đóng góp xây dựng đất nước cũng là cách thiết thực để phát huy thành quả mà thế hệ đi trước đã giành được.
• Bình: “Chúng ta cần biết ơn người có công với quê hương, đất nước là những người nổi tiếng”.→ Em **không đồng tình** với ý kiến của Bình. Chúng ta cần biết ơn tất cả những người có công, dù họ nổi tiếng hay không, miễn là họ đã có đóng góp cho sự phát triển của quê hương, đất nước. Có rất nhiều người thầm lặng cống hiến nhưng công lao của họ vẫn rất lớn.
• Minh: “Chúng ta cần biết ơn cả những người có đóng góp thâm lặng trong cuộc sống hằng ngày cho quê hương, đất nước”.→ Em **đồng tình** với ý kiến của Minh. Những đóng góp thầm lặng của người dân trong cuộc sống hàng ngày, ví dụ như giữ gìn vệ sinh chung, lao động chăm chỉ, chấp hành pháp luật… đều góp phần xây dựng đất nước và cần được trân trọng.

d) Việc làm nào dưới đây thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

• **Trường hợp a:**Các bạn trong lớp tích cực tham gia phong trào “Chăm sóc các gia đình thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng”. Sơn nói với các bạn: “Tớ không tham gia đâu vì ông tớ cũng là thương binh”.→ Việc làm của các bạn trong lớp thể hiện lòng biết ơn người có công. Việc làm của Sơn là **chưa phù hợp**.Nếu có mặt ở đó, em sẽ nói gì với Sơn? Vì sao?→ Nếu là em, em sẽ nói với Sơn: “Ông của Sơn là thương binh, là người có công, thì Sơn càng nên tham gia để thể hiện lòng biết ơn và noi gương ông mình. Mọi người cùng nhau làm việc tốt sẽ ý nghĩa hơn rất nhiều. Hơn nữa, việc này không chỉ là giúp đỡ gia đình thương binh, liệt sĩ mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân đối với những người đã hy sinh vì đất nước, không phân biệt gia đình mình có người thân là thương binh hay không.”
• **Trường hợp b:**Páo ước mơ sau này được trở thành người lính biên phòng ngày đêm canh giữ biên cương. Khánh thắc mắc: “Bây giờ đất nước đã hòa bình rồi sao bạn không mơ ước trở thành doanh nhân hay kĩ sư, bác sĩ?”.→ Ước mơ của Páo thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước.Nếu là Páo, em sẽ nói gì với bạn?→ Nếu là Páo, em sẽ nói với Khánh: “Dù đất nước hòa bình, nhưng vẫn cần những người lính biên phòng ngày đêm canh giữ, bảo vệ từng tấc đất, vùng trời, vùng biển của Tổ quốc. Đó là một công việc cao cả và đầy ý nghĩa, giúp giữ vững hòa bình mà các thế hệ đi trước đã giành được. Ước mơ trở thành lính biên phòng cũng là cách em thể hiện lòng biết ơn và tiếp nối truyền thống bảo vệ đất nước.”
• **Trường hợp c:**Nhờ sự tài trợ của một số doanh nhân trong chương trình “Nhịp cầu hạnh phúc”, bản của Sử đã có chiếc cầu bắc qua suối. Biết ơn các nhà tài trợ, mọi người trong bản bàn nhau bảo vệ cây cầu bằng cách làm biển cắm những xe chở hàng nặng đi qua. Nhưng một số bạn lại nói: “Sao phải làm thế! Hỏng cây cầu này thì họ lại tài trợ để làm cây cầu khác mà!”.→ Việc làm của mọi người trong bản thể hiện lòng biết ơn. Ý kiến của một số bạn là **chưa đúng**.Nếu là Sử, em sẽ nói gì với các bạn?→ Nếu là Sử, em sẽ nói với các bạn: “Chúng ta phải biết ơn các nhà tài trợ đã giúp đỡ xây cầu cho bản mình. Bảo vệ cây cầu này chính là cách chúng ta thể hiện lòng biết ơn. Không thể cứ để hỏng rồi lại chờ người khác làm giúp. Việc giữ gìn và phát huy những gì đã có cũng là một cách để chúng ta góp phần xây dựng quê hương, thể hiện sự trân trọng công sức của người khác.”
• **Trường hợp d:**Bác ba hú nhận nuôi nhiều trẻ em không nơi nương tựa. Thỉnh thoảng, Thu và các bạn thường đến thăm cho các em và giúp bác chăm sóc, dạy dỗ các em nhỏ. Gần đây, gia đình Thu muốn bạn hạn chế đến công việc đó nữa, Thu rất buồn nhưng không biết phải làm sao.→ Việc làm của Thu và các bạn thể hiện lòng biết ơn người có công (Bác ba hú là người có công trong việc nuôi dưỡng trẻ em, góp phần xây dựng xã hội).Nếu là Thu, em sẽ làm gì?→ Nếu là Thu, em sẽ giải thích rõ ràng cho gia đình hiểu về ý nghĩa của việc làm này: “Đây là một việc làm rất ý nghĩa, giúp đỡ những em nhỏ kém may mắn, và cháu cũng học được nhiều điều tốt đẹp từ đó. Cháu sẽ cố gắng sắp xếp thời gian hợp lí để không ảnh hưởng đến việc học, đồng thời vẫn có thể tiếp tục giúp đỡ các em nhỏ. Việc làm này cũng là cách cháu thể hiện sự biết ơn đến những tấm lòng hảo tâm đã cùm tay xây dựng cộng đồng.”

5. Giải Mục Vận dụng bài 1 trang 7 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Chia sẻ những việc em đã và sẽ làm để tỏ lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước

Gợi ý trả lời:
(Học sinh tự chia sẻ dựa trên kinh nghiệm bản thân và những gì đã học):

• Những việc em đã làm:
  • Em đã cùng bố mẹ đi viếng nghĩa trang liệt sĩ vào dịp 27/7.
  • Em đã đọc sách, xem phim về các anh hùng dân tộc như Bác Hồ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
  • Em đã cố gắng học tập tốt để đạt điểm cao.
• Những việc em sẽ làm:
  • Tham gia các hoạt động “Uống nước nhớ nguồn” do trường tổ chức.
  • Giúp đỡ các gia đình chính sách, thương binh, liệt sĩ gần nhà (nếu có thể và được sự đồng ý của người lớn).
  • Kể cho các em nhỏ hơn nghe về các tấm gương anh hùng, người có công để các em cùng noi theo.
  • Tiếp tục học tập thật giỏi, rèn luyện đạo đức tốt để sau này trở thành người có ích, đóng góp cho quê hương, đất nước.
  • Chăm sóc, bảo vệ cây xanh, giữ gìn môi trường sạch đẹp.

b) Hãy tạo ra một sản phẩm (viết đoạn văn, vẽ bức tranh, thiết kế poster,…) thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước.

Gợi ý thực hiện:
(Học sinh tự sáng tạo sản phẩm theo sở thích và khả năng. Dưới đây là một ví dụ về đoạn văn):
“Tấm lòng tri ân
Quê hương Việt Nam tươi đẹp của chúng ta được xây dựng và bảo vệ bởi biết bao thế hệ cha anh. Họ là những người đã không quản ngại gian khổ, hy sinh tuổi xuân, xương máu để giành lấy độc lập, tự do. Từ những người lính kiên cường nơi chiến trường, những nhà khoa học miệt mài nghiên cứu, đến những thầy cô giáo tận tâm với sự nghiệp trồng người, hay những người nông dân, công nhân cần cù lao động… tất cả đều là những người có công với quê hương, đất nước.
Là một học sinh, em luôn ghi nhớ công ơn to lớn đó. Em sẽ cố gắng học tập thật giỏi, rèn luyện đạo đức thật tốt để trở thành một công dân có ích cho xã hội. Em cũng sẽ tích cực tham gia các hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”, thăm hỏi, động viên các gia đình thương binh, liệt sĩ. Mỗi việc làm nhỏ bé của chúng em hôm nay chính là cách để thể hiện lòng biết ơn sâu sắc, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với những gì mà các thế hệ đi trước đã cống hiến.”

Bài tập tương tự để luyện tập:

Bài tập 1:

1. Em hãy kể tên 3 di tích lịch sử hoặc công trình tưởng niệm ở địa phương em có liên quan đến những người có công với đất nước và ý nghĩa của chúng.

Đáp án gợi ý:
1. **Tượng đài Liệt sĩ (trung tâm xã/phường/thành phố):** Tưởng niệm những người con ưu tú của địa phương đã hy sinh vì Tổ quốc.
2. **Đình làng (nếu có):** Nơi thờ cúng Thành Hoàng làng hoặc các vị anh hùng có công khai hoang, lập làng, giữ nước.
3. **Nhà lưu niệm của một nhân vật lịch sử địa phương:** Nơi trưng bày hiện vật, hình ảnh về cuộc đời và đóng góp của nhân vật đó.

Bài tập 2:

1. Nếu có một người bạn nước ngoài đến thăm Việt Nam, em sẽ giới thiệu cho họ về một người có công với đất nước mà em ngưỡng mộ nhất. Em sẽ giới thiệu về ai và nói những gì về họ?

Đáp án gợi ý:
1. Em sẽ giới thiệu về **Chủ tịch Hồ Chí Minh**.
2. Em sẽ nói rằng Người là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, Người đã dành cả cuộc đời mình để đấu tranh giành độc lập, tự do cho đất nước. Bác Hồ không chỉ là một nhà lãnh đạo tài ba mà còn là một tấm gương sáng về đạo đức, lối sống giản dị và tình yêu thương con người bao la. Nhờ có Bác, Việt Nam mới có được hòa bình, thống nhất như ngày hôm nay.

Bài tập 3:

1. Em hãy kể một việc làm nhỏ bé em có thể làm ngay trong ngày hôm nay để thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước.

Đáp án gợi ý:
1. Hôm nay, em sẽ cố gắng học bài thật chăm chỉ, làm bài tập đầy đủ để đạt kết quả tốt, xứng đáng với công lao của các thế hệ đi trước.
2. Em sẽ giữ gìn vệ sinh trường lớp, không vứt rác bừa bãi để giữ cho môi trường xanh, sạch, đẹp.
3. Em sẽ đọc một cuốn sách về lịch sử Việt Nam để hiểu thêm về những hy sinh của cha ông.