Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức Bài 4: Bảo vệ cái đúng cái tốt (Trang 25-30)

Chào mừng các em học sinh và quý phụ huynh đến với bài giải chi tiết SGK Đạo đức lớp 5 trong sách Kết nối tri thức với cuộc sống, Bài 4: “Bảo vệ cái đúng cái tốt” (Trang 25-30). Bài học này sẽ giúp các em nhận biết được cái đúng, cái tốt cần được bảo vệ, hiểu vì sao phải bảo vệ chúng, và biết cách thể hiện hành vi bảo vệ cái đúng, cái tốt trong học tập và cuộc sống hằng ngày. Đây là một phẩm chất đạo đức quan trọng giúp các em trở thành những công dân có ích, đóng góp vào xây dựng xã hội công bằng, văn minh.

Tài liệu tham khảo thêm:

• Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức – Tổng hợp
• Lời giải bộ sách lớp 5 Kết nối tri thức – Tổng hợp
• Tổng hợp tài liệu lớp 5
• Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức Bài 3: Vượt qua khó khăn (Trang 19-24)
• Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức Bài 2: Tôn trọng sự khác biệt của người khác (Trang 13-18)

1. Giải Mục Khởi động bài 4 trang 25 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

Em hãy kể về một việc làm đúng, tốt của các bạn trong lớp, trường mà em đã chứng kiến. Theo em, chúng ta cần ứng xử như thế nào với những việc làm đó?

Gợi ý chia sẻ:
(Học sinh tự kể theo trải nghiệm cá nhân. Ví dụ):
“Hôm trước, em thấy bạn Minh nhặt được một chiếc ví rơi ở sân trường. Bạn ấy không giữ cho riêng mình mà ngay lập tức mang đến phòng Đoàn Đội để nhờ thầy cô tìm người đánh mất. Theo em, chúng ta cần phải khen ngợi, biểu dương những việc làm đúng, tốt như vậy để lan tỏa hành động tích cực đến mọi người và khuyến khích các bạn làm theo.”

2. Giải Mục Khám phá bài 4 trang 26, 27 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Nhận biết cái đúng, cái tốt cần bảo vệ

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

— Hãy chỉ ra những cái đúng, cái tốt cần bảo vệ trong những tranh trên.

— Em hãy kể thêm những cái đúng, cái tốt khác cần được bảo vệ mà em biết.

Gợi ý trả lời:

• Cái đúng, cái tốt cần bảo vệ trong tranh:
  • **Tranh 1:** Việc đội mũ bảo hiểm khi đi xe đạp điện (hoặc xe máy) để bảo vệ an toàn cho bản thân. Đây là việc tuân thủ luật giao thông, bảo vệ tính mạng.
  • **Tranh 2:** Bạn nam từ chối cho bạn khác chép bài và khuyên bạn nên tự cố gắng làm bài. Đây là hành vi trung thực, không gian lận trong học tập và khuyến khích sự tự lực.
  • **Tranh 3:** Hành động ngăn cản bạn đổ rác ra môi trường, nhắc nhở bạn bỏ rác vào thùng. Đây là việc bảo vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh chung.
• Những cái đúng, cái tốt khác cần được bảo vệ:
  • Sự thật, lẽ phải.
  • Giá trị đạo đức tốt đẹp như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, hiếu thảo, trung thực, nhân ái.
  • Luật pháp, quy định của nhà trường, địa phương.
  • Môi trường sống trong lành, sạch đẹp.
  • Các di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh.
  • Sức khỏe, sự an toàn của bản thân và người khác.
  • Học tập nghiêm túc, không gian lận.
  • Giúp đỡ người gặp khó khăn, yếu thế.

b) Tìm hiểu vì sao phải bảo vệ cái đúng, cái tốt

Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

— Cái đúng, cái tốt cần phải bảo vệ trong câu chuyện trên là gì? Lời nói của Bác thể hiện điều gì?

— Theo em, vì sao chúng ta cần bảo vệ cái đúng, cái tốt?

Gợi ý trả lời:

• Cái đúng, cái tốt cần bảo vệ trong câu chuyện: Đó là việc chiến sĩ Lí Phúc Nha đã thực hiện đúng quy định, nguyên tắc bảo vệ, không để bất kỳ ai vào khu vực cấm nếu không có giấy tờ, kể cả Bác Hồ. Điều này thể hiện sự nghiêm túc, trách nhiệm và tính công bằng, không thiên vị trong công việc.
  Lời nói của Bác Hồ (“Chú ấy làm nhiệm vụ bảo vệ như thế là rất tốt”) thể hiện: Bác là người rất đề cao và tôn trọng việc tuân thủ quy định, nguyên tắc. Bác hiểu và tán thành việc Lí Phúc Nha làm đúng nhiệm vụ của mình, dù đó là Bác. Lời nói của Bác cũng là sự động viên, khen ngợi và khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ cái đúng, cái tốt.
• Vì sao chúng ta cần bảo vệ cái đúng, cái tốt:
  • Bảo vệ cái đúng, cái tốt giúp duy trì trật tự xã hội, tạo nên một môi trường sống công bằng, văn minh.
  • Khuyến khích những hành vi tốt đẹp được lan tỏa, nhân rộng trong cộng đồng.
  • Góp phần xây dựng nhân cách tốt đẹp cho mỗi cá nhân.
  • Chống lại những hành vi sai trái, tiêu cực, góp phần loại bỏ cái xấu ra khỏi xã hội.
  • Thể hiện trách nhiệm của mỗi công dân đối với cộng đồng.
  • Khi bảo vệ cái đúng, cái tốt, chúng ta sẽ được mọi người tôn trọng và tin tưởng.

c) Tìm hiểu một số cách đơn giản để bảo vệ cái đúng, cái tốt

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

— Trong các trường hợp trên, các bạn đã bảo vệ cái đúng, cái tốt như thế nào?

— Theo em, có những cách nào để bảo vệ cái đúng, cái tốt?

Gợi ý trả lời:

• Cách các bạn đã bảo vệ cái đúng, cái tốt trong tranh:
  • **Tranh 1:** Bạn nữ đã giải thích rõ ràng lí do Hưng bị phê bình là do trêu chọc các bạn nữ, không phải do bạn khác mách cô giáo. Đây là cách **nói rõ sự thật, làm rõ vấn đề**, bảo vệ sự công bằng cho Hưng và cho bạn nữ khác.
  • **Tranh 2:** Bạn nam đã lên tiếng ngăn cản hành vi bắt nạt em nhỏ. Đây là cách **trực tiếp ngăn chặn hành vi sai trái, bảo vệ người yếu thế**.
  • **Tranh 3:** Bạn nam đã chủ động khuyên bạn khác không nên làm việc sai trái, và rủ bạn cùng làm việc tốt (nhặt rác). Đây là cách **khuyên nhủ, phân tích đúng sai và rủ rê làm việc tốt**.
• Những cách để bảo vệ cái đúng, cái tốt:
  • **Trực tiếp lên tiếng, ngăn chặn** hành vi sai trái.
  • **Phân tích, giải thích** rõ ràng để mọi người hiểu đâu là đúng, đâu là sai.
  • **Tố cáo, báo cáo** với người có trách nhiệm (thầy cô, bố mẹ, người lớn) khi gặp những việc sai trái mà bản thân không thể giải quyết được.
  • **Ủng hộ, khen ngợi, biểu dương** những việc làm đúng, tốt để lan tỏa giá trị tích cực.
  • **Tự mình làm gương**, luôn sống đúng mực, làm việc tốt để tạo ảnh hưởng tích cực.
  • **Vận động, thuyết phục** mọi người cùng tham gia bảo vệ cái đúng, cái tốt.

3. Giải Mục Luyện tập bài 4 trang 28, 29 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

• Ý kiến a: Chỉ lên án những cái xấu có liên quan đến mình.
  → **Không tán thành.** Vì cái xấu dù liên quan đến mình hay người khác cũng đều cần được lên án, ngăn chặn. Nếu chỉ quan tâm đến bản thân thì cái xấu sẽ ngày càng lan rộng và ảnh hưởng đến cả cộng đồng.
• Ý kiến b: Ủng hộ khi bạn làm theo cái đúng, cái tốt.
  → **Tán thành.** Vì việc ủng hộ, khen ngợi sẽ động viên bạn, khuyến khích những hành động tốt đẹp được nhân rộng và tạo môi trường tích cực.
• Ý kiến c: Bỏ qua khi thấy cái sai để tránh bị bạn ghét.
  → **Không tán thành.** Vì nếu bỏ qua cái sai, cái sai sẽ tiếp diễn và có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn. Dù có thể bị ghét nhưng bảo vệ cái đúng là việc nên làm để xây dựng môi trường tốt đẹp hơn.
• Ý kiến d: Nói rõ cái sai của bạn để tránh bị bạn ghét.
  → **Không tán thành.** Nên nói rõ cái sai của bạn, nhưng mục đích không phải để tránh bị ghét mà là để giúp bạn nhận ra lỗi lầm và sửa chữa. Việc nói rõ cần có sự chân thành, nhẹ nhàng, tế nhị để bạn dễ tiếp thu.
• Ý kiến đ: Noi gương và học tập theo những bạn thường xuyên làm việc tốt.
  → **Tán thành.** Đây là cách lan tỏa cái tốt một cách tích cực và hiệu quả nhất, giúp bản thân hoàn thiện hơn và tạo ra những ảnh hưởng tốt đẹp đến mọi người xung quanh.

b) Em lựa chọn cách nào để bảo vệ cái đúng, cái tốt? Vì sao?

Gợi ý trả lời:
(Học sinh tự lựa chọn và giải thích. Ví dụ):
“Em sẽ lựa chọn cách **trực tiếp lên tiếng, ngăn chặn hành vi sai trái** nếu thấy việc đó không quá nguy hiểm và em có khả năng. Ví dụ như khi bạn định vứt rác bừa bãi, em sẽ nhắc bạn vứt vào thùng.
Nếu việc đó nghiêm trọng hơn hoặc em không thể tự mình giải quyết, em sẽ **báo cáo với người lớn có trách nhiệm** (thầy cô, bố mẹ). Ví dụ như khi thấy bạn bị bắt nạt nghiêm trọng.
Em cũng sẽ luôn **noi gương và học tập theo những bạn làm việc tốt** để tự hoàn thiện bản thân và góp phần lan tỏa cái tốt trong cộng đồng.”

c) Bạn nào biết bảo vệ hoặc chưa biết bảo vệ cái đúng, cái tốt? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

• **Trường hợp a (Lan, Bình, Minh):**Lớp Lan đi tham quan trang trại sinh thái. Thấy Lan cầm chiếc túi đựng vỏ bánh kẹo, Bình nói: “Sao bạn không vứt luôn ở góc cây đi?” Lan trả lời: “Lát nữa đến chỗ có thùng rác, tớ sẽ vứt.” Thấy thế, Minh nói với Bình: “Lan làm như vậy là đúng rồi.”

  → **Lan và Minh biết bảo vệ cái đúng, cái tốt.** Lan đã thực hiện đúng quy tắc bảo vệ môi trường, không vứt rác bừa bãi. Minh đã lên tiếng ủng hộ việc làm đúng của Lan và khẳng định điều đó với Bình.
  → **Bình chưa biết bảo vệ cái đúng, cái tốt** (thậm chí còn gợi ý làm điều sai) vì bạn ấy có ý định vứt rác bừa bãi ra môi trường.

• **Trường hợp b (Hoa, Ngân):**Là lớp trưởng, Hoa luôn thẳng thắn phê bình các bạn đi học muộn khiến những bạn đó ghét Hoa. Ngân cảm thấy ái ngại cho Hoa nhưng không dám bênh vực bạn.

  → **Hoa biết bảo vệ cái đúng, cái tốt.** Hoa đã dũng cảm, thẳng thắn phê bình cái sai (đi học muộn) để duy trì kỉ luật lớp, dù có thể bị các bạn ghét. Đây là biểu hiện của sự công bằng, có trách nhiệm.
  → **Ngân chưa biết bảo vệ cái đúng, cái tốt.** Ngân tuy cảm thấy ái ngại cho Hoa (tức là nhận ra Hoa đang làm đúng) nhưng lại không dám lên tiếng bênh vực bạn vì sợ bị liên lụy hoặc bị ghét.

• **Trường hợp c (Thắng):**Nhìn thấy một người phụ nữ đang có ý định vứt rác xuống sông, Thắng liền nhờ chú bảo vệ gần đó đến can thiệp.

  → **Thắng biết bảo vệ cái đúng, cái tốt.** Thắng đã nhận ra hành vi sai trái (vứt rác xuống sông gây ô nhiễm môi trường) và biết cách nhờ người lớn có trách nhiệm can thiệp một cách kịp thời và hiệu quả.

• **Trường hợp d (Huy, Hòa, Thúc):**Huy, Hòa và Thúc cùng đi học. Trên đường đi, Huy dừng lại để kéo cành cây gãy vào lề đường. Thúc cằn nhằn: “Hơi đâu mà cậu làm thế! Đi thôi! Muộn giờ học rồi đây!” Thấy vậy, Hòa nói: “Nếu để cành cây như vậy sẽ gây nguy hiểm cho người đi đường. Chúng mình cùng làm cho nhanh đi!”

  → **Huy và Hòa biết bảo vệ cái đúng, cái tốt.** Huy đã chủ động làm việc tốt (dọn dẹp vật cản trên đường để đảm bảo an toàn giao thông). Hòa đã ủng hộ hành động của Huy, giải thích lí do cần làm và rủ Thúc cùng tham gia.
  → **Thúc chưa biết bảo vệ cái đúng, cái tốt** vì bạn ấy có thái độ thờ ơ, ngại làm việc tốt và không nhận ra sự nguy hiểm tiềm ẩn cho người khác.

4. Giải Mục Xử lí tình huống bài 4 trang 29 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Trên đường đi học về, Dũng và Phong thấy một số bạn đang chui qua lỗ hông hàng rào để hái ổi của một nhà dân bên đường. Dũng nói với Phong: “Mình phải ngăn các bạn kia lại”. Phong kéo tay Dũng và nói: “Thôi, mặc kệ đi!”.

Gợi ý xử lí:
“Nếu là Dũng, em sẽ kiên quyết ngăn cản các bạn. Em sẽ nói: ‘Các bạn ơi, không được hái trộm ổi của nhà người khác đâu! Đó là hành vi sai trái, là trộm cắp, và sẽ làm ảnh hưởng đến danh dự của chúng ta và nhà trường. Hơn nữa, việc chui qua hàng rào cũng rất nguy hiểm. Hãy dừng lại ngay! Nếu không, mình sẽ báo cho bác chủ nhà hoặc thầy cô biết đấy.'”
Nếu Phong vẫn kéo tay, em sẽ giải thích cho Phong hiểu việc làm đó là sai và cả hai cần phải có trách nhiệm ngăn chặn.

b) Nhung có sở thích làm đồ tái chế nên thường thu thập chai nhựa, hộp giấy bỏ đi. Một số bạn chế giễu, trêu chọc và gọi bạn là “Nhung nhặt rác”. Nếu chứng kiến việc làm đó của các bạn, em sẽ làm gì?

Gợi ý xử lí:
“Nếu chứng kiến việc đó, em sẽ lên tiếng bảo vệ Nhung. Em sẽ nói với các bạn đang trêu chọc: ‘Các bạn không được nói như vậy về Nhung! Việc làm của Nhung rất đáng khen ngợi. Bạn ấy đang góp phần bảo vệ môi trường bằng cách tái chế rác thải. Đó là một việc làm rất tốt và ý nghĩa, chúng ta nên học tập bạn ấy chứ không phải trêu chọc. Nếu các bạn không hiểu, hãy hỏi Nhung để biết thêm về lợi ích của việc tái chế nhé!'”

c) Thấy bà bán hàng đánh rơi tiền, Hà nhặt lên và đưa lại cho bà. Nga trách Hà: ‘Nếu cậu không trả tiền cho bà thì bây giờ chúng mình có tiền mua kem rồi. Nếu là bạn của Nga và Hà, em sẽ nói gì?

Gợi ý xử lí:
“Nếu là bạn của Nga và Hà, em sẽ nói với Nga: ‘Nga ơi, Hà làm như vậy là hoàn toàn đúng. Đó là hành động trung thực, thật thà. Chúng ta không được lấy tiền không phải của mình, dù chỉ là một đồng. Tiền đó là của bà bán hàng, bà đã làm việc vất vả mới có được. Nếu chúng ta lấy, đó là trộm cắp và sẽ cảm thấy rất áy náy, không vui vẻ được đâu. Mua kem bằng tiền của mình mới ngon và vui vẻ chứ!'”

5. Giải Mục Vận dụng bài 4 trang 30 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Hãy viết về một việc em đã hoặc sẽ làm để bảo vệ cái đúng, cái tốt. Chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ của em về việc làm đó.

Gợi ý thực hiện:
(Học sinh tự viết. Ví dụ):
“Một việc em đã làm để bảo vệ cái đúng là: Hôm đó, em thấy một nhóm bạn đang vẽ bậy lên tường của trường. Em cảm thấy rất buồn và bức xúc vì đó là tài sản chung của tất cả chúng em. Em đã mạnh dạn đến nói với các bạn: ‘Các bạn ơi, không được vẽ lên tường trường như vậy! Đây là tài sản chung của tất cả chúng ta, vẽ lên tường là làm bẩn và phá hoại đấy. Chúng ta phải giữ gìn trường lớp sạch đẹp chứ!’ Ban đầu các bạn hơi bất ngờ và có vẻ không vui, nhưng sau đó, một bạn đã nhận ra lỗi của mình và nói lời xin lỗi. Các bạn khác cũng dừng việc vẽ lại.
Sau khi làm việc đó, em cảm thấy rất vui và tự hào. Em nghĩ rằng, dù là một hành động nhỏ nhưng việc mình dũng cảm lên tiếng bảo vệ cái đúng, cái tốt sẽ góp phần làm cho trường lớp và xã hội trở nên tốt đẹp hơn.”

b) Hãy sưu tầm một tấm gương bảo vệ cái đúng, cái tốt trong cuộc sống và chia sẻ điều em học hỏi được từ tấm gương đó.

Gợi ý thực hiện:
(Học sinh tự tìm hiểu và chia sẻ. Ví dụ):
“Em đã đọc được câu chuyện về một bạn học sinh lớp 5 tên là Tuấn. Trên đường đi học về, Tuấn nhặt được một chiếc điện thoại di động đắt tiền. Mặc dù bạn rất thích chiếc điện thoại đó và có thể giữ lại dùng, nhưng Tuấn đã quyết định mang chiếc điện thoại đến đồn công an gần nhất để trình báo và nhờ trả lại cho người mất. Nhờ vậy, người chủ chiếc điện thoại đã tìm lại được tài sản của mình và rất cảm kích bạn Tuấn.
Từ tấm gương của bạn Tuấn, em học được rằng việc bảo vệ cái đúng (trả lại đồ rơi cho người mất) là một hành động vô cùng đáng quý. Dù có thể gặp cám dỗ hoặc không ai biết, nhưng chúng ta vẫn phải làm điều đúng đắn, trung thực. Em sẽ luôn noi gương bạn Tuấn để sống thật thà, trung thực và dũng cảm bảo vệ cái đúng, cái tốt trong mọi tình huống.”