Giải SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức Bài 4: Bến sông tuổi thơ (Trang 23-27)

Gợi ý trả lời:

Em rất yêu thích và tự hào về những cánh đồng lúa xanh mướt trải dài, con đường làng quanh co rợp bóng tre, và những ngôi nhà nhỏ xinh bình yên ở quê em. Em cũng tự hào về tình làng nghĩa xóm thân thiết, mọi người luôn yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau. Đặc biệt, em rất yêu thích những buổi chiều hè được cùng bạn bè ra bờ sông thả diều, ngắm hoàng hôn buông xuống. Đó là những hình ảnh, kí ức đẹp đẽ về tuổi thơ mà em sẽ không bao giờ quên.

Gợi ý trả lời:

Từ khi sinh ra, những hình ảnh của quê hương đã trở nên thân thuộc với bạn nhỏ là: “một dòng sông êm đềm lững lờ con nước”, “những hàng bần xanh soi nghiêng nghiêng”, “những cánh đồng hoa tím lịm nở xoè”, “từng cánh hoa thi nhau rơi xuống rồi cuộn trôi theo dòng nước”, “những trái bần chín và mùi vị của canh cá bống sao nấu với trái bần chua”, “cánh bống lau”.

Gợi ý trả lời:

Bạn nhỏ đã có những kỉ niệm đẹp cùng bạn bè trên bến sông tuổi thơ: “Mỗi chiều, bọn trẻ chúng tôi tụ năm tụ bảy ở bến sông, vui đùa đủ các trò của tuổi con nít. Chúng tôi thường lấy chén muồi ớt hoặc chén mắm đồng rồi rủ nhau hái những trái bần để ăn. Hôm nào lỡ tay cho nhiều ớt quá thì cả bọn vừa ăn vừa hít hà vị cay.”

Gợi ý trả lời:

Trong cảm nhận của bạn nhỏ, vẻ đẹp của quê hương hiện lên một cách rất sống động và thân thương. Quê hương không chỉ có dòng sông êm đềm, hàng bần xanh mướt, mà còn có những cánh đồng hoa tím lịm, những bông hoa bần tìm tìm nở xòe. Đặc biệt, nó gắn liền với vị ngon của những trái bần chín, mùi vị của món canh cá bống sao nấu với trái bần chua – một đặc sản của quê nhà. Tất cả hòa quyện tạo nên một bức tranh quê hương bình dị, mộc mạc nhưng đầy sức sống và gắn bó sâu sắc với tuổi thơ bạn nhỏ.

Gợi ý trả lời:

Bạn nhỏ nhắc đến đặc sản của quê hương là **trái bần chua** và món **canh cá bống sao nấu với trái bần chua**.

Chi tiết cho thấy bạn rất tự hào về đặc sản đó là: “Trái bần chua cũng là một đặc sản của quê tôi. Trái bần mà đem nấu canh chua cá bống sao hay cá bống lau thì khó có món nào ngon hơn được. Đó là thứ cá ngon quý hiếm, chỉ có theo mùa, còn cá bống sao thì ngược lại, có quanh năm.” Việc bạn nhỏ khẳng định “khó có món nào ngon hơn được” và mô tả chi tiết về sự quý hiếm, đặc biệt của nó cho thấy niềm tự hào sâu sắc.

Gợi ý trả lời:

Em yêu thích hình ảnh “Mỗi chiều, bọn trẻ chúng tôi tụ năm tụ bảy ở bến sông, vui đùa đủ các trò của tuổi con nít. Chúng tôi thường lấy chén muồi ớt hoặc chén mắm đồng rồi rủ nhau hái những trái bần để ăn. Hôm nào lỡ tay cho nhiều ớt quá thì cả bọn vừa ăn vừa hít hà vị cay.”

Vì hình ảnh này gợi tả một tuổi thơ hồn nhiên, trong trẻo, với những trò chơi giản dị nhưng đầy ắp niềm vui và kỉ niệm bên dòng sông. Nó thể hiện sự gắn bó của trẻ em với thiên nhiên và tình bạn bè thân thiết.

Gợi ý trả lời:

• Từ “từ” (trong “Từ khi sinh ra”) là giới từ, không chỉ người.
• Từ “chúng tôi” dùng để chỉ: **bạn nhỏ và nhóm bạn của bạn nhỏ**.
• Từ chỉ một người: không có từ nào trong hai từ “từ” và “chúng tôi” chỉ một người. (Nếu xét trong bài đọc, “tôi” trong câu “Tôi đỡ buồn” là chỉ một người).
• Từ chỉ nhiều người: **chúng tôi**.

Gợi ý trả lời:

• Từ in đậm là “quen thuộc” và “tụm”. (Lưu ý: trong ảnh không có từ in đậm, nhưng dựa vào bài tập thường sẽ có từ được gạch chân hoặc in đậm)
• Từ có nghĩa giống với “quen thuộc”: **thân quen, thân thiết, gần gũi**.
• Từ có nghĩa giống với “tụm”: **tập trung, quây quần, sum họp**.

Gợi ý trả lời:

Nếu dựa trên các từ “tụm”, “cù lao”, “bần”, “bống sao” và lối kể chuyện thân mật, thì đáp án đúng nhất là:

C. Nhà văn sử dụng từ ngữ đậm màu sắc Nam Bộ.

Những từ như “cù lao”, “trái bần”, “cá bống sao”, “tụm” là những từ ngữ đặc trưng, gần gũi với văn hóa và địa hình sông nước miền Nam, giúp câu chuyện trở nên chân thực và gợi cảm hơn về không gian địa lí.

Gợi ý bài viết cho Đề 2 (Đóng vai “Ông lão đánh cá” trong truyện “Ông lão đánh cá và con cá vàng”, kể từ góc nhìn của ông lão sau khi bà vợ bị trừng phạt):

Tôi là một ông lão đánh cá nghèo sống bên bờ biển. Cuộc đời tôi gắn liền với chiếc lưới rách, với những con sóng bạc đầu và cả căn nhà tồi tàn mà vợ chồng tôi nương náu. Ngày ấy, tôi đã bắt được một con cá vàng biết nói, một con cá thần kì mang theo biết bao điều ước.

Tôi vẫn nhớ như in cái buổi sáng định mệnh ấy. Khi con cá vàng cất lời xin tôi tha mạng, lòng tôi trắc ẩn vô cùng. Tôi đã thả nó đi mà chẳng màng đến một điều ước nào. Nhưng vợ tôi thì khác. Bà ấy tham lam, không ngừng đòi hỏi: lúc thì đòi chậu, lúc thì đòi nhà lầu, rồi muốn làm bá tước phu nhân, nữ hoàng, và cuối cùng là muốn làm Long Vương chúa tể biển cả. Mỗi lần bà đòi hỏi, biển lại nổi sóng dữ dội, lòng tôi cũng nặng trĩu theo từng con sóng. Tôi đã cố gắng khuyên can, nhưng bà ấy không nghe, chỉ mắng chửi tôi là “lão ngu đần”. Tôi chỉ biết thở dài, lặng lẽ vâng lời bà ấy để cầu xin cá vàng.

Và rồi, điều tồi tệ nhất đã đến. Khi bà vợ đòi làm Long Vương, biển cả bỗng tối sầm, gầm gào giận dữ. Tôi cảm thấy một luồng điện chạy dọc sống lưng, biết rằng chuyện chẳng lành. Khi trở về, căn nhà lầu vàng son đã biến mất, chỉ còn lại túp lều tranh xiêu vẹo cùng người vợ già nua, rách rưới. Bà ấy khóc lóc, hối hận. Nhìn bà, tôi không hề hả hê, mà chỉ thấy một nỗi buồn mênh mang. Giá như bà đừng tham lam đến thế!

Từ đó, chúng tôi lại sống cuộc đời nghèo khổ như xưa. Nhưng có lẽ, chính sự nghèo khó đã giúp bà ấy tỉnh ngộ. Tôi vẫn ra biển đánh cá mỗi ngày, tiếng sóng biển vẫn thì thầm những câu chuyện cũ. Tôi thầm cảm ơn con cá vàng đã dạy cho vợ tôi một bài học đắt giá, dù cái giá phải trả là sự mất mát lớn. Cuộc sống tuy vất vả, nhưng trong căn lều tranh, tôi và bà ấy đã tìm lại được sự bình yên trong tâm hồn, không còn những ham muốn xa vời làm khổ mình nữa. Bài học về lòng tham không đáy đã khắc sâu vào tâm trí chúng tôi, nhắc nhở rằng hạnh phúc thực sự nằm ở sự đủ đầy và biết trân trọng những gì mình có.

Sau khi viết bài văn, học sinh cần tự đọc lại hoặc nhờ bạn bè, người thân đọc giúp để rà soát và chỉnh sửa. Lưu ý các điểm sau:

• Tính hấp dẫn: Mở bài đã thu hút chưa? Các chi tiết có sinh động không?
• Sáng tạo phù hợp: Các chi tiết sáng tạo đã làm câu chuyện thú vị hơn mà vẫn giữ nguyên ý nghĩa cốt lõi của truyện gốc chưa? Việc đóng vai có nhất quán không?
• Nội dung chính xác: Đảm bảo các sự việc được kể theo đúng trình tự và logic của câu chuyện gốc (nếu là kể sáng tạo lại truyện cũ).
• Ngữ pháp, chính tả: Sửa lỗi câu, từ ngữ, chính tả, dấu câu để bài viết mạch lạc và dễ hiểu.

Gợi ý chuẩn bị:

Em có thể chọn câu chuyện “Dế Mèn phiêu lưu kí” của nhà văn Tô Hoài.

Nội dung chính: Kể về hành trình phiêu lưu, trưởng thành của Dế Mèn qua nhiều vùng đất và gặp gỡ nhiều bạn bè.

Các chi tiết thú vị:

• Dế Mèn có đôi càng mẫm bóng, những cái vuốt ở chân, và bộ cánh áo nâu bóng mỡ.
• Chi tiết Dế Mèn trêu chọc chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt.
• Dế Mèn kết bạn với Xiến Tóc, Châu Chấu Voi.
• Dế Mèn gặp gỡ và học hỏi từ bác Xiến Tóc.
• Dế Mèn tìm thấy hang động bí mật.

Học sinh tiến hành thảo luận nhóm theo sự điều hành của giáo viên hoặc bạn nhóm trưởng. Mỗi bạn lần lượt trình bày câu chuyện yêu thích và các chi tiết thú vị đã chuẩn bị. Các bạn khác lắng nghe và có thể đặt câu hỏi hoặc bổ sung ý kiến.

Ví dụ về một ý kiến khi thảo luận:

“Mình rất thích câu chuyện “Dế Mèn phiêu lưu kí” của Tô Hoài. Chi tiết mình thấy thú vị nhất là đoạn Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt. Chi tiết này không chỉ gây bất ngờ mà còn là bước ngoặt quan trọng, khiến Dế Mèn phải suy nghĩ về hành động của mình và từ đó trưởng thành hơn. Nó cho thấy sự ngông cuồng, kiêu ngạo có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.”

Sau buổi thảo luận, các bạn và giáo viên cùng đánh giá. Tiêu chí đánh giá có thể dựa trên:

• Người có ý kiến hay: Bạn đưa ra những nhận xét sâu sắc, mới mẻ về câu chuyện.
• Người trình bày hấp dẫn: Bạn kể chuyện, trình bày ý kiến một cách lôi cuốn, rõ ràng, dễ hiểu, sử dụng ngôn ngữ sinh động.
• Người tham gia tích cực: Bạn hào hứng phát biểu, lắng nghe và đưa ra những câu hỏi, nhận xét phù hợp cho bạn bè.