Giải SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức Ôn tập Giữa học kì I Tiết 1-5 (Trang 80-84)

Trả lời: (Học sinh tự chọn câu chuyện và thực hiện)

Gợi ý: Câu chuyện “Thanh âm của gió”

• Tóm tắt câu chuyện: Câu chuyện kể về một cậu bé sống trong rừng, có khả năng nghe được “thanh âm của gió” và hiểu được những thông điệp mà gió mang lại. Nhờ đó, cậu giúp mọi người trong làng tránh được thiên tai và tìm thấy những điều kì diệu của thiên nhiên.
• Chi tiết em yêu thích:
  • Chi tiết cậu bé có thể nghe và hiểu được tiếng gió nói, cho thấy sự kết nối đặc biệt giữa con người và thiên nhiên.
  • Chi tiết cậu bé giúp dân làng tránh được cơn bão nhờ nghe tiếng gió, thể hiện sự thông minh và lòng tốt của cậu.

Trả lời: (Học sinh tự chọn bài đọc và thực hiện)

Gợi ý: Bài đọc “Bài ca về mặt trời”

• Cảnh vật được giới thiệu, miêu tả trong bài: Bài thơ miêu tả hình ảnh mặt trời, các tia nắng mặt trời và tác động của nó đến vạn vật trên Trái Đất (từ cây cỏ, hoa lá đến con người, sự sống).
• Em nhớ nhất hình ảnh: “Mặt trời như quả bóng lửa khổng lồ, sưởi ấm vạn vật, mang lại sự sống cho muôn loài.” (Hình ảnh này cho thấy sự vĩ đại và vai trò quan trọng của mặt trời).

Trả lời:

• Hộp “chăm chỉ”: siêng năng, cần mẫn, chịu khó, chuyên cần, cần cù.
• Hộp “chăm sóc”: chăm chút, trông nom, săn sóc.
• Hộp “che chở”: bảo vệ, bênh, bênh vực.

Trả lời:

• Bạn Lan rất siêng năng trong học tập. (đồng nghĩa với chăm chỉ)
• Mẹ luôn chăm chút cho em từ bữa ăn đến giấc ngủ. (đồng nghĩa với chăm sóc)
• Người anh hùng đã dũng cảm bảo vệ dân làng khỏi giặc ngoại xâm. (đồng nghĩa với che chở)

Trả lời câu hỏi (do câu hỏi bị cắt):

Nội dung: Đoạn văn miêu tả sắc vàng của cảnh vật làng quê vào mùa đông, giữa ngày mùa.

Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ chỉ màu sắc của nhà văn:

Nhà văn Tô Hoài đã sử dụng rất nhiều từ ngữ miêu tả sắc thái khác nhau của màu vàng (vàng xuộm, vàng hoe, vàng lịm, vàng ói, vàng giòn, vàng mượt, vàng xọng) để làm nổi bật vẻ đẹp đặc trưng của làng quê vào mùa gặt. Việc này giúp người đọc hình dung rõ ràng, cụ thể và cảm nhận được sự phong phú, đa dạng của sắc vàng, từ đó cảm nhận được vẻ đẹp no ấm, trù phú của làng quê.

Trả lời:

Sáng sớm, khu vườn nhà em ngập tràn sắc xanh tươi mát. Những chiếc lá non mơn mởn, đón những giọt sương đêm còn đọng lại, xanh biếc một màu. Xa xa, bầu trời cũng trong xanh, không một gợn mây. Em hít thở thật sâu, cảm nhận không khí trong lành và sự bình yên mà thiên nhiên ban tặng.

Trả lời: (Học sinh tự chọn bài thơ và thực hiện)

Gợi ý: Bài thơ “Mầm non”

Đoạn thơ có thể đọc thuộc lòng: (học sinh tự chọn đoạn mình thích, ví dụ đoạn đầu)

“Mầm non vừa nhú lên,

Xanh non một màu tươi.

Nằm im trong lòng đất,

Nghe hơi ấm mặt trời.”

Sự kì thú của thiên nhiên được thể hiện ở những chi tiết:

• Hình ảnh “mầm non vừa nhú lên” từ lòng đất, cho thấy sự sống mãnh liệt, kì diệu của thiên nhiên.
• Màu “xanh non tươi” của mầm non tượng trưng cho sự khởi đầu, hy vọng và sức sống mới.
• Chi tiết mầm non “nghe hơi ấm mặt trời” thể hiện sự tương tác, kết nối giữa thiên nhiên và môi trường xung quanh để phát triển.

Trả lời:

a. ngọn

• Bầy chim ríu rít làm tổ trên ngọn cây. (Nghĩa gốc: phần trên cùng của cây)
• Ngọn lửa bập bùng xua đi cái lạnh đầu đông. (Nghĩa chuyển: phần trên cùng, hình dáng của ngọn lửa)
• Những ngọn núi ẩn hiện trong mây trời. (Nghĩa chuyển: phần cao nhất, đỉnh của núi)

b. gốc

• Ông tôi mới trồng thêm 5 gốc cam ở góc vườn. (Nghĩa gốc: phần dưới cùng của cây, rễ)
• Các bạn nhỏ ngồi chơi dưới gốc cây đa đầu làng. (Nghĩa gốc: phần dưới cùng của cây)
• Nhiều người gốc Việt đã về Việt Nam làm việc. (Nghĩa chuyển: nguồn gốc, xuất xứ ban đầu)

Trả lời:

• là
  • Nghĩa gốc (là động từ chỉ sự tồn tại, đánh dấu): Em là học sinh lớp 5.
  • Nghĩa chuyển (là động từ chỉ sự hiện diện, xảy ra): Tiếng lá rụng là soạt ngoài sân.
• nụ
  • Nghĩa gốc (chỉ chồi hoa chưa nở): Trên cành hồng có một nụ hoa chúm chím.
  • Nghĩa chuyển (chỉ nét cười kín đáo): Trên môi em bé nở một nụ cười thật xinh.

Trả lời:

a. Từ “bà” ở vị trí (2) “bà nào!” được dùng để xưng hô. (Ở vị trí (1) và (3), “bà” là danh từ chỉ người, không phải dùng để xưng hô).

b. Trong đoạn văn, ngoài từ “bà”, còn có từ “cháu” cũng được dùng để xưng hô. (Ví dụ: “Sao chưa ăn đã để dành vậy cháu?”, “Bạn này, cháu làm nó ngã.”)

Trả lời:

Ngày xưa, trên cao nguyên có một đồng cỏ ở rất xa chỗ sinh sống của loài người. Nơi **đó** có một dòng suối trong như pha lê và những tảng đá vân nằm giữa những đám hoa bướm bướm, hoa thạch thảo màu hồng, màu tím. Muốn tới **đó** phải vượt qua những cánh rừng, những dãy núi, những dòng sông… Muồng thú gọi **nơi này** là làng Hươu.

(Hoặc: Muồng thú gọi **ấy** là làng Hươu.)

Trả lời:

a. Ba bạn dế em được mẹ giảng giải về tục lệ lâu đời của họ dế nhà là: “Phải như thế, để các con biết kiếm ăn một mình cho quen đi, không nên ỷ lại.” Tức là tục lệ sống độc lập từ nhỏ, tự lập kiếm ăn, không dựa dẫm.

b. Chú dế út có cảm nghĩ trước việc mẹ cho ra ở riêng:

• Lúc theo mẹ đi trên đường: “tấp tểnh, khấp khởi, nửa lo nửa vui theo sau”. Chú vừa hồi hộp, hào hứng nhưng cũng có chút lo lắng.
• Lúc mẹ đặt vào chỗ ở riêng: “không buồn. Trái lại, còn lấy làm khoan khoái vì được ở một mình nơi thoáng đãng, mát mẻ.” Chú cảm thấy thích thú, thoải mái với sự độc lập này.

c. Chú dế út thầm cảm ơn mẹ vì mẹ đã chu đáo chuẩn bị cho chú một cái hang đất tinh tươm, lại còn để sẵn ít ngọn non non trước cửa để chú không bị đói trong vài ngày đầu, thể hiện sự quan tâm và lo lắng của mẹ cho chú dù đã cho chú ra ở riêng.

d. Qua đoạn kết, chú dế út bộc lộ tính cách mạnh mẽ, tự tin, yêu thích sự độc lập và có tinh thần lạc quan. Dù là em út và bé nhất, chú không hề buồn bã mà ngược lại, còn khoan khoái và gáy lên tiếng to, thể hiện sự vui vẻ và niềm hứng khởi với cuộc sống tự lập.

Trả lời:

Đêm đầu tiên ở riêng, tôi nằm trong hang, cảm nhận hơi đất ẩm mát. Xung quanh tĩnh mịch lạ thường, không còn tiếng gáy của anh hai hay tiếng lào xào của mẹ. Ban đầu, tôi có chút bỡ ngỡ, nhưng rồi cảm giác tự do, tự tại ập đến. Tôi nhấm nháp ngọn cỏ mẹ để lại, thấy ngon lạ thường. Ngước lên, qua khe hở của cửa hang, tôi thấy ánh trăng vằng vặc chiếu sáng cả khoảng sân nhỏ. Lòng tôi tràn ngập niềm vui và sự háo hức về những cuộc phiêu lưu sắp tới.

Đáp án Bài tập 1:

1. Đoạn văn miêu tả cảnh thiên nhiên vào mùa xuân.

2. Những chi tiết cho thấy sự thay đổi của thiên nhiên: “chồi non xanh biếc bắt đầu nhú ra”, “Tiết trời ấm áp”, “những cơn mưa phùn lất phất”, “vạn vật bừng tỉnh”, “Hoa đào, hoa mai đua nhau khoe sắc”, “Tiếng chim hót líu lo”.

3. Em cảm nhận được sự tươi mới, tràn đầy sức sống và niềm vui của thiên nhiên khi mùa xuân đến.

Đáp án Bài tập 2:

1. Bé Lan có đôi **tai** rất thính. (Nghĩa gốc: bộ phận cơ thể dùng để nghe)

2. Chú mèo đang ngồi nghe ngóng trên **tai** ngói. (Nghĩa chuyển: phần nhô ra, giống hình cái tai của vật)

3. Anh ấy có **tai** nghe nhạc rất tốt. (Nghĩa chuyển: khả năng cảm thụ âm nhạc)

Đáp án Bài tập 3 (Gợi ý):

Em rất thích đọc sách vào mỗi buổi tối trước khi đi ngủ. Em thường chọn những cuốn truyện phiêu lưu, khám phá thế giới. Khi đọc sách, em như được sống trong thế giới của các nhân vật, cùng họ trải qua những cuộc phiêu lưu kì thú. Đọc sách giúp em mở rộng kiến thức, hiểu biết thêm về nhiều điều thú vị trong cuộc sống. Đó là lí do em luôn dành thời gian cho việc đọc sách mỗi ngày.