Giải SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức Đánh giá Giữa học kì I Tiết 6-7 (Trang 85-87)

Trả lời:

• Vườn cây trái được tác giả so sánh với:
  • “Bao nhiêu mặt trời chói lọi” (chỉ những quả chín tròn và vàng óng).
  • “Dịu như mặt trăng mềm mại” (chỉ những quả vàng có vẻ đẹp nhẹ nhàng, tròn đầy).
• Tác dụng của những hình ảnh so sánh đó là:
  • Làm cho hình ảnh những quả cây trở nên sống động, gần gũi và giàu sức gợi tả hơn.
  • Nhấn mạnh vẻ đẹp rực rỡ (như mặt trời) và sự dịu dàng, no tròn (như mặt trăng) của quả chín.
  • Thể hiện sự liên tưởng độc đáo, bay bổng của tác giả, làm cho bài thơ thêm phần hấp dẫn, lôi cuốn.

Trả lời:

Những từ ngữ cho thấy đối với con người, vườn cây trái rất thân thiện, đáng yêu là:

• “cành cao trĩu lời mời mọc”
• “Đung đưa chùm quả tươi cười”
• “Ríu rít tiếng cười trẻ thơ”
• “Mỗi bước một lời cảm tạ / Với trời, với đất, với cây / Với người ngày đêm vất vả / Cho mình quả chín cầm tay.”

Những chi tiết này đã nhân hóa vườn cây, biến chúng thành những thực thể sống động, có cảm xúc, biết mời gọi và mang lại niềm vui cho con người.

Trả lời:

Khi ở trong vườn cây, tác giả có cảm nghĩ **bàng hoàng** (ngỡ ngàng, xúc động mạnh) trước vẻ đẹp của vườn quả chín, và cảm thấy **biết ơn** sâu sắc. Điều này được thể hiện qua câu thơ “Mỗi bước một lời cảm tạ / Với trời, với đất, với cây / Với người ngày đêm vất vả / Cho mình quả chín cầm tay.”

Tác giả cảm thấy như vậy vì:

• Vẻ đẹp rực rỡ, trĩu quả của vườn cây như những “mặt trời” và “mặt trăng” khiến tác giả ngỡ ngàng, thán phục.
• Tác giả nhận ra giá trị của những thành quả lao động, công sức của con người và sự ban tặng của thiên nhiên đã tạo ra những trái cây ngọt lành.

Trả lời:

Bạn nhỏ ngắm cánh đồng vào thời gian **C. Buổi chiều**. Chi tiết “Cánh đồng vàng rực trong nắng chiều hanh hao” và “Mặt trời từ từ về phía những dãy núi mờ xa” cho thấy điều đó.

Trả lời:

Cánh đồng lúa hiện ra qua cảm nhận của bạn nhỏ:

• Về màu sắc: “vàng rực”, từ “vàng chanh” chuyển sang “vàng cam”, “màu vàng chói”, “màu vàng lấp lánh ánh hoàng hôn”.
• Về âm thanh: “tiếng cánh đồng xôn xao”, “Những bông lúa kêu lên”, “thúc giục: – Chín nhanh lên! Chín nhanh lên!”, “Đừng có chen! Đừng có chen!”, “lúa thì thầm”.
• Về sự chuyển động, phát triển: “bập bềnh, bập bềnh” (như hồ nước), “Mặt trời vẫn lặn chậm rãi xuống chân trời. Tôi có cảm giác mặt trời sẽ rơi xuống cánh đồng vàng.”, “Tôi thấy mình bập bềnh trên con thuyền giữa biển màu vàng”, “đang chín thật sự”.

Trả lời:

Những từ ngữ tả màu sắc của cánh đồng lúa là: “vàng rực”, “vàng chanh”, “vàng cam”, “vàng chói”, “hồng vàng”, “vàng lấp lánh ánh hoàng hôn”, “biển màu vàng”.

Trả lời:

Trong bài, cây lúa được nhân hóa bằng những cách sau:

• **Dùng từ ngữ tả hoạt động của người để tả lúa:** “kêu lên”, “thúc giục”, “thì thầm”, “đáp lời”.
• **Dùng từ ngữ tả cảm xúc của người để tả lúa:** “Đừng có chen!”, “Chín nhanh lên!”.
• **Dùng lời nói của người để tả lúa:** “Ai ngồi trên đê cao? Chín nhanh lên!”.

Trả lời:

Biện pháp nhân hóa có tác dụng làm cho cánh đồng lúa đang chín trở nên sống động, gần gũi, có hồn hơn, như một thực thể có suy nghĩ, cảm xúc và giao tiếp với con người. Điều này giúp người đọc cảm nhận được sự vui tươi, hối hả của những bông lúa khi đang vào mùa thu hoạch, đồng thời thể hiện tình cảm gắn bó, yêu mến của tác giả với thiên nhiên.

Trả lời:

Bạn nhỏ cảm thấy mình “bập bềnh trên con thuyền giữa biển màu vàng” vì:

• Cánh đồng lúa rộng lớn, mênh mông, vàng óng như một “hồ nước mênh mông màu vàng chói” hoặc “biển màu vàng”.
• Khi lúa chín, dưới tác động của gió, cả cánh đồng lúa dao động nhẹ nhàng, tạo cảm giác như đang bập bềnh trên sóng nước.
• Đây là một liên tưởng độc đáo, thể hiện sự hòa mình của bạn nhỏ vào khung cảnh thiên nhiên, cảm nhận được sự rộng lớn và vẻ đẹp kì vĩ của cánh đồng lúa.

Trả lời:

Qua cách quan sát và cảm nhận về cánh đồng lúa đang chín, em thấy bạn nhỏ là một người có:

• **Tâm hồn nhạy cảm, tinh tế:** Bạn nhỏ có thể lắng nghe “tiếng cánh đồng xôn xao”, cảm nhận được sự “thì thầm” của lúa, và thấy lúa đang “kêu lên”, “thúc giục”, “đang chín thật sự”.
• **Trí tưởng tượng phong phú:** Bạn nhỏ liên tưởng cánh đồng lúa như “hồ nước mênh mông màu vàng chói” hay “biển màu vàng”, và mình như “bập bềnh trên con thuyền”.
• **Tình yêu thiên nhiên sâu sắc:** Bạn nhỏ có thể hòa mình vào cánh đồng, cảm nhận niềm vui của lúa chín vàng và thấy bản thân “đang chín” cùng với chúng.
• **Sự lạc quan, biết trân trọng:** Bạn nhỏ tìm thấy “niềm vui của lúa chín vàng” và nhận ra “Hoà nhập vào hạnh phúc lớn lao của người khác, bản thân ta sẽ hạnh phúc.”

Trả lời:

Câu “Hoà nhập vào hạnh phúc lớn lao của người khác, bản thân ta sẽ hạnh phúc” có nghĩa là khi chúng ta biết chia sẻ niềm vui, cùng chung sức và đồng cảm với niềm hạnh phúc, thành quả của những người xung quanh (ở đây là niềm vui của những người nông dân khi lúa chín), thì chính bản thân chúng ta cũng sẽ cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc. Đó là một triết lí sống tích cực, đề cao sự sẻ chia, đoàn kết và tình yêu thương cộng đồng.

Trả lời:

• a. Hoà nhập với cánh đồng, tôi có niềm vui của lúa chín vàng. → (2) (quả) ở vào giai đoạn phát triển đầy đủ, thường có màu đỏ hoặc vàng, có hương thơm, vị ngon (lúa chín vàng là lúa đã đến lúc thu hoạch).
• b. Một nghề cho chín con hơn chín nghề. → (3) thành thục, am hiểu đầy đủ mọi khía cạnh.
• c. Ăn chín, uống sôi. → (1) (thức ăn) được nấu nướng kĩ, đến độ ăn được.

Trả lời:

Học sinh có thể đặt câu tùy ý, ví dụ:

• Quả xoài đã chín mọng, thơm lừng. (Nghĩa 2)
• Mẹ dặn phải ăn chín uống sôi để đảm bảo sức khỏe. (Nghĩa 1)
• Sau nhiều năm học hỏi, tay nghề của anh ấy đã rất chín. (Nghĩa 3)

Trả lời:

Học sinh chọn 1 trong 2 đề để viết. Dưới đây là gợi ý cho đề 2:

Gợi ý bài văn tả cảnh đẹp (Vịnh Hạ Long):

Vịnh Hạ Long là một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp mà em đã có dịp chiêm ngưỡng qua tivi. Hàng nghìn hòn đảo đá vôi lớn nhỏ nhấp nhô trên mặt nước xanh biếc như ngọc. Mỗi hòn đảo mang một hình dáng riêng, có hòn trông như con rồng đang bay lượn, có hòn lại giống chiếc thuyền buồm đang lướt sóng. Sương sớm bao phủ tạo nên một khung cảnh huyền ảo, lung linh như chốn bồng lai tiên cảnh. Khi nắng lên, mặt vịnh lấp lánh phản chiếu ánh vàng, đẹp đến nao lòng. Em mơ ước một ngày không xa sẽ được tận mắt nhìn ngắm và khám phá vẻ đẹp kì vĩ của Vịnh Hạ Long, một di sản thiên nhiên thế giới của Việt Nam.

Đáp án Bài tập 1:

1. Đoạn văn tả cảnh làng quê vào buổi sáng.

2. Những chi tiết cho thấy vẻ đẹp và sự sống động: “nắng vàng óng ả”, “sương đêm… lấp lánh như những hạt ngọc”, “Tiếng gà gáy vang vọng”, “tiếng chim hót líu lo”, “mùi hương lúa non thoang thoảng”, “vạn vật bừng tỉnh”.

3. Em cảm nhận được không khí làng quê buổi sáng rất yên bình, trong lành, tươi mới và tràn đầy sức sống.

Đáp án Bài tập 2:

1. Những đám mây trắng bồng bềnh **trôi** trên bầu trời.

2. Cơn gió **tinh nghịch đùa giỡn** với những hàng cây.

3. Dòng suối róc rách **hát bài ca vui vẻ**.

Đáp án Bài tập 3 (Gợi ý):

Hè năm ngoái, em được về quê ngoại chơi và lần đầu tiên được ngắm nhìn cánh đồng lúa chín vàng. Từ trên đê cao, cả cánh đồng trải dài tít tắp như một tấm thảm khổng lồ được dệt bằng nắng. Gió thổi qua làm những bông lúa uốn lượn, tạo thành những đợt sóng vàng dập dờn. Em hít hà mùi hương lúa non thơm dịu, cảm thấy lòng mình thật bình yên. Khoảnh khắc ấy, em nhận ra vẻ đẹp giản dị nhưng kì vĩ của thiên nhiên và thêm yêu mến mảnh đất quê hương.