Giải SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức Bài 18: Tấm gương tự học (Trang 94-97)

Trả lời:

Đoạn văn thứ nhất giới thiệu về Giáo sư Tạ Quang Bửu là một nhà khoa học và nhà giáo dục đa tài, uyên bác hiếm có, sinh ra trong một gia đình nhà nho ở Nghệ An.

Trả lời:

Những chi tiết cho thấy Tạ Quang Bửu là tấm gương tự học, học suốt đời và học say mê là:

• Ông có thói quen đọc sách ở mọi lúc, mọi nơi.
• Ông đọc rất nhanh và nhớ rất lâu.
• Có lần, ngồi trên lưng ngựa, mải đọc sách, ông ngã tòm xuống suối.
• Ông học từ lúc còn trẻ đến lúc cuối đời, ngay cả khi đau ốm.
• Ông luôn luôn tranh thủ thời gian tự học, để thỏa mãn niềm đam mê của mình.

Trả lời:

Theo em, Tạ Quang Bửu nhiều lần được cùng Bác Hồ tiếp các chính khách nước ngoài vì ông sử dụng thành thạo nhiều thứ tiếng như Anh, Pháp, Đức, Ba Lan, Nga, Trung, Hy Lạp cổ và La-tinh. Đặc biệt, ông được nhận xét là nói tiếng Anh “hoàn hảo đến mức người Anh phải kinh ngạc” và chỉ tự học tiếng Nga trong ba tháng mà đã có thể dịch trôi chảy các tài liệu quân sự tiếng Nga. Khả năng ngoại ngữ xuất sắc này giúp ông trở thành trợ thủ đắc lực trong các buổi giao tiếp quốc tế.

Trả lời:

Sự đa tài, uyên bác của Tạ Quang Bửu được thể hiện qua các chi tiết sau:

• Ông là nhà khoa học và nhà giáo dục đa tài, uyên bác.
• Ông xuất sắc ở nhiều lĩnh vực: toán, lí, hóa, sinh, triết học,…
• Ông sử dụng thành thạo nhiều ngoại ngữ (Anh, Pháp, Đức, Ba Lan, Nga, Trung, Hy Lạp cổ, La-tinh).
• Có hiểu biết sâu rộng về âm nhạc, hội họa, kiến trúc, thể thao,…

Trả lời:

Tài năng, công lao của Tạ Quang Bửu được ghi nhận qua các chi tiết:

• Nhiều người coi ông là “Lê Quý Đôn thời nay”.
• Tên của ông được đặt cho các con phố ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Huế, Đà Nẵng,…
• Có một giải thưởng danh cho các nhà khoa học xuất sắc mang tên ông – Giải thưởng Tạ Quang Bửu.

Trả lời:

Dựa vào gợi ý trong sách:

• **chính khách:** Người chuyên hoạt động chính trị, khá nổi tiếng.
• **chính phủ:** Cơ quan hành chính nhà nước cao nhất.
• **chính khóa:** Chương trình học tập tham khảo, bắt buộc.

Trả lời:

a. Nhiều chính khách quốc tế đã có mặt tại hội nghị này.

b. Chính phủ nước phải đảm bảo mọi quyền lợi cho trẻ em.

c. Một số hoạt động trải nghiệm sẽ được tổ chức ngoài giờ chính khóa.

Trả lời:

Học sinh tự chọn một nhân vật yêu thích và viết bài văn giới thiệu. Dưới đây là dàn ý và một bài văn tham khảo:

Dàn ý:

1. Mở bài:

• Giới thiệu tên câu chuyện/cuốn sách, tên tác giả (nếu có).
• Giới thiệu tên nhân vật yêu thích và nêu ấn tượng chung về nhân vật đó.

2. Thân bài:

• Nêu các đặc điểm nổi bật của nhân vật (ngoại hình, hành động, lời nói, suy nghĩ,…).
• Kể các chi tiết, sự việc tiêu biểu được lấy từ cuốn sách để minh họa cho các đặc điểm của nhân vật.

3. Kết bài:

• Nêu nhận xét hoặc cảm nghĩ của em về nhân vật.
• Em có thể nêu bài học mà nhân vật đã đem đến cho em.

Bài văn tham khảo (giới thiệu nhân vật Dế Mèn trong “Dế Mèn phiêu lưu kí”):

Trong vô vàn cuốn sách thiếu nhi, “Dế Mèn phiêu lưu kí” của nhà văn Tô Hoài luôn là cuốn sách em yêu thích nhất, đặc biệt là nhân vật chính Dế Mèn – một chú dế với cuộc đời đầy trải nghiệm.

Dế Mèn ban đầu là một chú dế cường tráng, tự phụ và kiêu căng. Ngoại hình của chú rất oai vệ với đôi càng mẫm bóng, những chiếc vuốt nhọn hoắt. Dế Mèn đã gây ra cái chết của Dế Choắt vì sự ngông cuồng của mình, đó là bài học đắt giá đầu tiên trong cuộc đời chú. Sau biến cố ấy, Dế Mèn dần trưởng thành hơn, biết hối lỗi và khao khát sống có ích. Chú cùng Dế Trũi phiêu lưu khắp nơi, trải qua nhiều cuộc phiêu lưu kì thú, học được tình bạn, lòng dũng cảm và tinh thần nghĩa hiệp. Chú luôn giúp đỡ những người yếu đuối, bảo vệ lẽ phải.

Qua những chuyến phiêu lưu của Dế Mèn, em học được rằng ai cũng có thể mắc lỗi, nhưng điều quan trọng là biết nhận ra lỗi lầm và sửa chữa. Dế Mèn đã trở thành một người bạn đồng hành truyền cảm hứng cho em về tinh thần dũng cảm, biết yêu thương và sống có trách nhiệm.

Trả lời:

Học sinh tự đọc các câu chuyện về nhà trường, thầy cô, học sinh. Một số gợi ý từ sách giáo khoa:

• “Ngày em tới trường” của Lê Phương Liên.
• “Mái trường thân yêu” của Lê Khắc Hoan.
• “Những tấm lòng cao cả” của A-Mi-Xi.

Trả lời:

Học sinh tự thực hành viết phiếu đọc sách theo mẫu sau khi đọc một câu chuyện phù hợp. Dưới đây là ví dụ về một phiếu đọc sách:

PHIẾU ĐỌC SÁCH

• Tên câu chuyện: “Ngày em tới trường”
• Tác giả: Lê Phương Liên
• Ngày đọc: 21/06/2025
• Tên nhân vật: Thắng, Cô giáo
• Nội dung chính của câu chuyện: Kể về ngày khai giảng đầu tiên của cậu bé Thắng và cảm xúc của cậu về mái trường, thầy giáo.
• Sự việc đáng nhớ về nhân vật: Thắng ngượng ngùng khi thầy giáo gọi tên mình nhưng sau đó đã tự tin hơn.
• Mức độ yêu thích: ⭐⭐⭐⭐ (4 sao)

Trả lời:

Học sinh dựa vào phiếu đọc sách đã điền để trao đổi với bạn bè về nội dung và ý nghĩa của câu chuyện. Ví dụ:

• **Nội dung:** Câu chuyện “Ngày em tới trường” kể về cảm xúc của cậu bé Thắng trong ngày khai giảng đầu tiên. Ban đầu, Thắng còn rụt rè, bỡ ngỡ nhưng sau đó đã cảm thấy thoải mái hơn khi được thầy giáo quan tâm.
• **Ý nghĩa:** Câu chuyện cho thấy tầm quan trọng của thầy cô trong việc giúp học sinh hòa nhập với môi trường mới. Nó còn thể hiện sự vui tươi, phấn khởi của ngày khai trường – ngày khởi đầu cho những điều tốt đẹp.

Trả lời:

Học sinh thực hiện phần này bằng cách giới thiệu trực tiếp cho bạn hoặc người thân. Có thể dựa vào bài viết giới thiệu nhân vật ở phần Viết để trình bày.

Ví dụ: “Hôm nay tớ muốn kể cho bạn nghe về một người mà tớ rất khâm phục, đó là Giáo sư Tạ Quang Bửu trong bài “Tấm gương tự học” mà chúng ta vừa học. Ông ấy là một nhà khoa học và nhà giáo dục vô cùng giỏi giang. Điều làm tớ ngưỡng mộ nhất là tinh thần tự học của ông. Ông học tiếng Anh, Pháp, Đức, và rất nhiều thứ tiếng khác một cách thành thạo, thậm chí còn dịch tài liệu quân sự bằng tiếng Nga chỉ trong ba tháng! Ông ấy học mọi lúc, mọi nơi, và luôn tìm tòi, học hỏi đến cuối đời. Tấm gương của ông ấy thật sự truyền cảm hứng cho tớ về việc phải cố gắng học tập không ngừng.”

Đáp án Bài tập 1:

1. Đoạn văn giới thiệu về đại thi hào Nguyễn Du.

2. Từ “ông” và “Người” trong đoạn văn dùng để thay thế cho danh từ “Nguyễn Du”.

3. Em nhận xét Nguyễn Du là người có tư chất thông minh, khả năng sáng tác thơ ca xuất chúng, với kiệt tác “Truyện Kiều” đã thể hiện tài năng và đóng góp to lớn của ông cho nền văn học Việt Nam.

Đáp án Bài tập 2:

1. Chính quyền địa phương đã ban hành nhiều biện pháp hỗ trợ người dân.

2. Buổi lễ khai giảng sẽ diễn ra tham khảo vào sáng mai.

3. Nhà nước có nhiều chính sách ưu đãi dành cho học sinh vùng sâu vùng xa.

Đáp án Bài tập 3 (Gợi ý):

Người mà em khâm phục nhất trong gia đình về tinh thần tự học chính là anh trai em. Anh trai em, dù đã đi làm, vẫn luôn dành thời gian để học hỏi thêm kiến thức mới. Anh ấy thường tự tìm các khóa học online về lập trình và tiếng Anh. Nhiều lúc, em thấy anh thức khuya để đọc sách hoặc làm bài tập. Nhờ sự kiên trì và tự học, anh đã đạt được nhiều thành công trong công việc. Em luôn coi anh là tấm gương để noi theo.