Giải SGK Khoa học lớp 5 Kết nối tri thức Bài 2 Ô nhiễm xói mòn đất và bảo vệ môi trường đất (trang 9-13)

Trả lời:

Quan sát Hình 1, các nguyên nhân gây ô nhiễm đất bao gồm:

• a) Bãi rác thải sinh hoạt chưa được xử lí.
• b) Khói, khí thải từ nhà máy công nghiệp.
• c) Nước thải sinh hoạt chưa xử lí, xả trực tiếp ra môi trường.
• d) Lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học trong nông nghiệp.

Tất cả các nguyên nhân trên đều do con người gây ra.

Một số nguyên nhân khác gây ô nhiễm đất:

• Chất thải từ hoạt động khai thác khoáng sản.
• Dầu mỡ, hóa chất rò rỉ từ các khu công nghiệp, trạm xăng.
• Chất thải y tế.
• Tác động từ thiên tai như lũ lụt, núi lửa phun trào (có thể mang theo các chất độc hại).

Trả lời:

Tác hại của ô nhiễm đất:

• Đối với thực vật: Cây trồng không phát triển được, còi cọc, chất lượng nông sản giảm sút hoặc bị nhiễm độc; thậm chí cây có thể chết.
• Đối với động vật: Động vật ăn phải thực vật bị nhiễm độc, uống nước bị ô nhiễm sẽ bị bệnh, ngộ độc hoặc chết.
• Đối với sức khỏe con người: Con người ăn phải thực phẩm nhiễm độc từ đất, uống nước bị ô nhiễm, hoặc tiếp xúc trực tiếp với đất ô nhiễm sẽ bị ngộ độc, mắc các bệnh nguy hiểm (như ung thư, bệnh về hô hấp, tiêu hóa) ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Trả lời:

Quan sát hình 3, các biện pháp phòng chống ô nhiễm đất là:

• a) Tái chế phế liệu và phân loại rác thải tại nguồn để giảm thiểu lượng rác thải ra môi trường.
• b) Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng cách.

Một số biện pháp khác để phòng chống ô nhiễm đất:

• Xử lí nước thải sinh hoạt và công nghiệp trước khi thải ra môi trường.
• Không vứt rác bừa bãi.
• Sử dụng phân bón hữu cơ thay thế phân hóa học.
• Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng.
• Trồng cây xanh, gây rừng.

Trả lời:

Tùy vào từng gia đình và địa phương, nhưng một số việc làm phổ biến gây ô nhiễm đất có thể là:

• Vứt rác thải sinh hoạt (túi ni lông, vỏ chai nhựa, thức ăn thừa…) không đúng nơi quy định.
• Xả nước thải sinh hoạt (nước giặt, nước rửa chén) trực tiếp ra cống rãnh, ao hồ mà không qua xử lí.
• Lạm dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu trong sản xuất nông nghiệp (nếu có).
• Chôn lấp hoặc đốt rác thải không đúng cách.

Trả lời:

Phân loại rác thải sinh hoạt là cần thiết vì:

• Giảm thiểu lượng rác thải phải xử lí, tiết kiệm diện tích bãi chôn lấp.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho việc tái chế, tái sử dụng các vật liệu có giá trị (nhựa, kim loại, giấy,…).
• Giảm thiểu ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí do rác thải gây ra.
• Tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và năng lượng.

Trả lời:

Quan sát hình 4, các nguyên nhân gây ra xói mòn đất là:

• a) Mưa lớn, dòng chảy của nước: Nước mưa rửa trôi lớp đất mặt.
• b) Gió mạnh: Gió cuốn trôi lớp đất khô, tơi xốp.
• c) Chặt phá rừng, đốt nương làm rẫy: Làm mất đi lớp thảm thực vật bảo vệ đất.
• d) Canh tác không đúng cách (ví dụ: cày xới đất theo chiều dốc, không có biện pháp giữ đất).

Các nguyên nhân c) và d) là do con người gây ra.

Một số hoạt động khác của con người làm tăng xói mòn đất:

• Xây dựng các công trình trên sườn dốc mà không có biện pháp chống xói mòn.
• Khai thác khoáng sản không có quy hoạch.
• Chăn thả gia súc quá mức làm mất lớp phủ thực vật.

Trả lời:

Tác hại của xói mòn đất:

• Đối với thực vật: Đất mất đi lớp màu mỡ, chất dinh dưỡng, cây cối còi cọc, khó phát triển, năng suất cây trồng giảm.
• Đối với động vật: Thiếu nguồn thức ăn (do cây trồng kém phát triển), mất môi trường sống, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học.
• Đối với con người: Giảm sản lượng nông nghiệp, gây lũ lụt, sạt lở đất, làm mất đất canh tác, ảnh hưởng đến đời sống và kinh tế.

Trả lời:

Ý nghĩa của các biện pháp phòng chống xói mòn đất:

• a) Trồng cây gây rừng: Rễ cây bám chặt vào đất giúp giữ đất, tán cây che chắn làm giảm tác động của mưa và gió trực tiếp vào đất. Đây là biện pháp hiệu quả nhất để phòng chống xói mòn đất.
• b) Trồng thảm cỏ: Lớp cỏ phủ xanh bề mặt đất giúp đất không bị rửa trôi bởi nước mưa và gió, đồng thời tăng cường sự kết dính của đất.
• c) Xây bờ kè: Các bờ kè (bằng đá, bê tông,…) giúp giữ đất ở những vùng dốc, ven sông, bờ biển, ngăn chặn đất bị cuốn trôi.

Một số biện pháp khác phòng chống xói mòn đất:

• Làm ruộng bậc thang ở vùng đồi núi.
• Canh tác theo đường đồng mức.
• Che phủ đất bằng rơm rạ hoặc vật liệu hữu cơ.
• Xây dựng hệ thống mương, rãnh thoát nước hợp lí.

Trả lời:

Ý nghĩa của các hoạt động trong hình 7:

• a) Phân loại rác tại nguồn: Giúp giảm lượng rác thải ra môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tái chế, tái sử dụng, góp phần giảm thiểu ô nhiễm đất.
• b) Tuyên truyền giáo dục về bảo vệ môi trường đất: Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của cộng đồng, khuyến khích mọi người cùng tham gia bảo vệ môi trường đất.

Trả lời:

Những việc em đã làm để bảo vệ môi trường đất có thể là (tùy thuộc vào mỗi cá nhân):

• Không vứt rác bừa bãi, vứt rác đúng nơi quy định.
• Tham gia phân loại rác thải tại nhà hoặc ở trường.
• Tái sử dụng các vật dụng có thể (ví dụ: chai lọ, túi ni lông).
• Tham gia các hoạt động trồng cây xanh ở trường, khu dân cư.
• Nhắc nhở người thân và bạn bè cùng bảo vệ môi trường.

Trả lời:

Những việc làm để bảo vệ môi trường đất:

• Xây dựng và thực hiện nghiêm ngặt quy định về xử lí chất thải công nghiệp và sinh hoạt.
• Tuyên truyền, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường đất trong cộng đồng.
• Khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ, hạn chế sử dụng hóa chất trong nông nghiệp.
• Tăng cường trồng cây gây rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc để chống xói mòn.
• Thực hiện các biện pháp chống xói mòn đất hiệu quả ở những vùng có nguy cơ cao.

Trả lời:

Một số việc làm để thực hiện và vận động những người xung quanh cùng tham gia bảo vệ môi trường đất:

• Tham gia các chiến dịch làm sạch môi trường ở địa phương.
• Trồng cây xanh trong vườn nhà, trường học hoặc khu phố.
• Sử dụng tiết kiệm tài nguyên, hạn chế rác thải.
• Chia sẻ thông tin về tác hại của ô nhiễm đất và các biện pháp bảo vệ môi trường đất cho gia đình, bạn bè.
• Tham gia hoặc tổ chức các buổi nói chuyện, hoạt động ngoại khóa về bảo vệ môi trường đất.