Giải SGK Khoa học lớp 5 Kết nối tri thức Bài 17 Ôn tập chủ đề thực vật và động vật (trang 64-65)

Dựa vào sơ đồ Hình 1, chúng ta có thể tóm tắt các nội dung đã học trong chủ đề Thực vật và Động vật như sau:

• Sự sinh sản của thực vật có hoa:
  • Thực vật có hoa sinh sản bằng hạt (ví dụ: cây cà chua). Hoa là cơ quan sinh sản của thực vật có hoa. Sau khi thụ phấn, thụ tinh, bầu nhụy phát triển thành quả, noãn phát triển thành hạt chứa phôi.
  • Cây con có thể mọc lên từ hạt (ví dụ: cây đậu).
  • Cây con cũng có thể mọc lên từ rễ, thân, lá của cây mẹ (ví dụ: khoai lang từ rễ, lá bỏng từ lá, lan bạch chỉ từ thân).
• Sự sinh sản của động vật:
  • Động vật có hai hình thức sinh sản chính: đẻ trứng và đẻ con.
  • Động vật đẻ trứng: Con non nở ra từ trứng (ví dụ: cá, ếch, gà, bướm, muỗi). Trứng được thụ tinh và phát triển thành con non hoặc ấu trùng.
  • Động vật đẻ con: Con non được sinh ra từ cơ thể mẹ (ví dụ: chó, mèo, bò). Hợp tử phát triển thành phôi, phôi phát triển thành thai nhi trong cơ thể mẹ, sau đó con non được sinh ra và nuôi bằng sữa mẹ.

Dựa vào hình 2:

• a) Cây cà tím (hình 2a): Cây con mọc lên từ hạt.
• b) Cây mía (hình 2b): Cây con mọc lên từ thân (tức là từ đoạn thân mía được trồng xuống đất).

Các giai đoạn phát triển của cây con trong mỗi hình:

• Cây cà tím (mọc từ hạt):
  • Hạt: Chứa phôi và chất dinh dưỡng dự trữ.
  • Nảy mầm: Hạt nứt ra, rễ mầm đâm xuống đất, chồi mầm vươn lên.
  • Cây con: Cây non phát triển lá thật, rễ.
  • Cây trưởng thành: Cây lớn, ra hoa, tạo quả chứa hạt.
• Cây mía (mọc từ thân):
  • Hom mía (đoạn thân): Chứa các mắt (chồi ngủ).
  • Nảy chồi: Từ mắt của hom mía, chồi non và rễ non mọc ra.
  • Cây con: Chồi non phát triển thành cây mía con, bắt đầu đẻ nhánh.
  • Cây trưởng thành: Các thân mía lớn lên, tích trữ đường.

Sắp xếp các giai đoạn theo thứ tự phát triển vòng đời của ếch trong hình 3:

1. (3) Trứng ếch: Trứng được ếch cái đẻ thành chùm trong nước.
2. (4) Nòng nọc: Trứng nở thành nòng nọc, sống hoàn toàn dưới nước, có đuôi để bơi và mang để thở.
3. (1) Nòng nọc mọc chân: Nòng nọc lớn lên, bắt đầu mọc hai chân sau, sau đó là hai chân trước. Đuôi bắt đầu teo nhỏ.
4. (2) Ếch trưởng thành: Khi đuôi biến mất hoàn toàn và bốn chân phát triển đầy đủ, nòng nọc trở thành ếch con, rồi phát triển thành ếch trưởng thành, sống cả trên cạn và dưới nước.

Trình bày vòng đời và sự phát triển của ếch:

Vòng đời của ếch bắt đầu từ trứng do ếch cái đẻ trong môi trường nước. Trứng được ếch đực thụ tinh bên ngoài cơ thể. Trứng nở thành nòng nọc, sống hoàn toàn dưới nước, hô hấp bằng mang và bơi bằng đuôi. Nòng nọc ăn rong rêu và lớn dần. Sau một thời gian, nòng nọc trải qua quá trình biến thái, mọc dần các chi (chân trước và chân sau), đuôi dần tiêu biến, và bắt đầu hô hấp bằng phổi và da. Cuối cùng, nòng nọc biến thành ếch con và phát triển thành ếch trưởng thành, có thể sống cả trên cạn và dưới nước, săn mồi và tiếp tục sinh sản.

a) Nơi nhìn thấy ấu trùng muỗi và muỗi:

• Ấu trùng muỗi (bọ gậy): Thường nhìn thấy trong các vũng nước đọng, chậu cây cảnh có nước, lọ hoa, bể chứa nước không đậy nắp, lốp xe cũ có nước mưa, cống rãnh ứ đọng nước, bát kê chân chạn,… Nói chung là bất cứ nơi nào có nước đọng sạch hoặc hơi bẩn.
• Muỗi trưởng thành: Thường thấy ở những nơi tối tăm, ẩm thấp như gầm giường, gầm bàn, góc nhà, nhà vệ sinh, bụi cây rậm rạp, trong quần áo treo, hoặc bay lởn vởn xung quanh khi chuẩn bị đốt người.

b) Nhận xét về hình dạng của ấu trùng so với muỗi:

• Ấu trùng (bọ gậy): Có hình dạng giống con sâu nhỏ, không có cánh, sống dưới nước, di chuyển bằng cách quẫy mình.
• Muỗi trưởng thành: Có hình dạng côn trùng với 6 chân, 2 cánh, có vòi hút máu (ở muỗi cái), có thể bay lượn trên không. Hình dạng rất khác biệt so với ấu trùng.

c) Các biện pháp hạn chế sự phát triển của muỗi và giải thích:

Dựa vào vòng đời của muỗi (trứng, ấu trùng, nhộng đều sống trong nước, muỗi trưởng thành bay lượn), các biện pháp hạn chế sự phát triển của muỗi tập trung vào việc loại bỏ môi trường sống của chúng:

• Đậy kín các vật dụng chứa nước (bể nước, chum vại): Ngăn không cho muỗi đẻ trứng vào nước.
• Thường xuyên thay nước bình hoa, cây cảnh: Loại bỏ trứng và ấu trùng muỗi đang phát triển.
• Thu gom, lật úp các vật dụng có thể chứa nước đọng (lốp xe cũ, vỏ hộp, bát cũ…): Không để nước đọng làm nơi muỗi đẻ trứng và ấu trùng phát triển.
• Phát quang bụi rậm, dọn dẹp nhà cửa gọn gàng, sạch sẽ: Loại bỏ nơi trú ẩn của muỗi trưởng thành.
• Khơi thông cống rãnh, mương máng: Tránh để nước bị ứ đọng, tạo điều kiện cho muỗi sinh sản.