Giải SGK Khoa học lớp 5 Kết nối tri thức Chủ đề 4 Bài 18 Vi khuẩn xung quanh chúng ta (trang 66-68)

Em cần rửa tay bằng nước sạch, xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh vì tay chúng ta tiếp xúc với rất nhiều đồ vật và bề mặt khác nhau trong suốt cả ngày. Những đồ vật và bề mặt này có thể chứa rất nhiều vi khuẩn và các loại vi sinh vật gây bệnh khác. Việc rửa tay bằng xà phòng giúp loại bỏ các vi khuẩn này, ngăn chúng xâm nhập vào cơ thể qua đường miệng khi ăn uống hoặc sau khi đi vệ sinh, từ đó phòng tránh được các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

a) Dự đoán mẫu nào chứa vi khuẩn. Chia sẻ những điều em biết về vi khuẩn có trong những mẫu đó:

Tất cả các mẫu vật trong hình 1 (lá cây, đất trồng, nước máy, công tắc điện) đều có khả năng chứa vi khuẩn. Vi khuẩn sống ở khắp mọi nơi: trong đất, nước, không khí, thực phẩm, trên bề mặt các đồ vật và cả trên cơ thể sinh vật khác.

• Lá cây: Lá cây có thể có vi khuẩn trên bề mặt, một số có lợi (ví dụ: vi khuẩn cố định đạm sống cộng sinh với cây), một số có thể gây bệnh cho cây hoặc con người nếu ăn phải lá không rửa sạch.
• Đất trồng: Đất là môi trường sống phong phú của vi khuẩn. Rất nhiều vi khuẩn có lợi trong đất giúp phân hủy chất hữu cơ, chuyển hóa dinh dưỡng cho cây. Tuy nhiên, cũng có thể có vi khuẩn gây bệnh cho người và động vật.
• Nước máy: Nước máy đã qua xử lí thường được khử trùng để giảm thiểu vi khuẩn gây hại. Tuy nhiên, nếu đường ống không sạch hoặc nước không được xử lí đúng cách, vẫn có thể có vi khuẩn.
• Công tắc điện: Bề mặt công tắc điện là nơi tay người thường xuyên chạm vào. Do đó, vi khuẩn từ tay người hoặc từ không khí có thể bám vào và tồn tại trên đó.

b) Làm thế nào để quan sát được vi khuẩn?

Vi khuẩn là sinh vật có kích thước rất nhỏ, không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Để quan sát vi khuẩn, cần sử dụng kính hiển vi có độ phóng đại hàng nghìn lần.

Dựa vào hình 3, ta thấy vi khuẩn có nhiều hình dạng và kích thước khác nhau:

• Hình dạng: Có vi khuẩn hình que (trực khuẩn), hình cầu (tụ cầu, liên cầu), hình xoắn (xoắn khuẩn),…
• Kích thước: Vi khuẩn có kích thước rất nhỏ, phải nhìn qua kính hiển vi mới thấy được. Các hình ảnh trong hình 3 đều là ảnh chụp qua kính hiển vi với độ phóng đại rất lớn để có thể nhìn rõ hình dạng của chúng.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo mọi người dân cần thường xuyên giữ đôi bàn tay sạch sẽ để phòng chống lây nhiễm các bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm.

Ý nghĩa của việc rửa tay:

Tay là bộ phận cơ thể thường xuyên tiếp xúc và chạm vào mọi vật dụng hàng ngày như bàn, ghế, cặp sách, điện thoại,… Các nhà khoa học đã xác định được cứ trên 1 cm² da của người bình thường có thể chứa tới 40 000 vi khuẩn. Khi chúng ta chạm vào các bề mặt này và sau đó chạm tay lên mặt, miệng, mũi, vi khuẩn có thể dễ dàng xâm nhập vào cơ thể gây bệnh. Rửa tay đúng cách bằng xà phòng và nước sạch sẽ giúp loại bỏ hầu hết vi khuẩn và bụi bẩn, từ đó ngăn ngừa sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm qua đường tiếp xúc như tiêu chảy, cúm, sốt xuất huyết (nếu tay có tiếp xúc với người bệnh hoặc vật mang mầm bệnh),… Đây là một biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.

Dựa vào hình 4 đến hình 12, ta có thể thấy vi khuẩn sống ở rất nhiều nơi xung quanh chúng ta, bao gồm:

• Trong nước: Hình 4 (nước trong ống dẫn), hình 5 (nước trong bồn cầu), hình 6 (nước trong ao/hồ).
• Trên đồ vật: Hình 7 (ổ đĩa CD/DVD), hình 8 (bề mặt bồn cầu).
• Trong không khí: Vi khuẩn có thể lơ lửng trong không khí.
• Trên cơ thể người và động vật: Hình 10 (trên tay người), hình 11 (trên rau xanh), hình 12 (trong ruột người).
• Trong thực phẩm: Hình 11 (trên rau xanh), hình 13 (trong thực phẩm tủ lạnh).

Tóm lại, vi khuẩn sống ở khắp mọi nơi: trong đất, nước, không khí, thực phẩm; trên bề mặt các đồ vật; trên cơ thể sinh vật khác,…

Vi khuẩn sống ở khắp mọi nơi xung quanh chúng ta: trong đất, nước, không khí, thực phẩm; trên bề mặt các đồ vật; trên cơ thể sinh vật khác (bao gồm cả con người). Chúng có thể tồn tại trong điều kiện khắc nghiệt, từ nhiệt độ cao đến nhiệt độ đóng băng.

Quan sát xung quanh, vi khuẩn có thể sống ở rất nhiều nơi, ví dụ:

• Trên bàn học, ghế ngồi: Nơi chúng ta thường xuyên chạm vào.
• Trên điện thoại, máy tính bảng: Các thiết bị điện tử chúng ta sử dụng hàng ngày.
• Trong không khí: Đặc biệt là những nơi đông người, ít thông gió.
• Trong miệng, mũi, da của chúng ta: Vi khuẩn là một phần của hệ vi sinh vật tự nhiên trên cơ thể.
• Trong cống rãnh, nhà vệ sinh: Những nơi ẩm ướt và có nhiều chất thải.
• Trên rau củ quả, thịt cá tươi sống: Nếu không được rửa sạch hoặc bảo quản đúng cách.
• Trong đất vườn, bãi cỏ: Đất là môi trường sống tự nhiên của rất nhiều loại vi khuẩn.

Khi thực phẩm trong tủ lạnh được bọc bằng màng bọc thực phẩm hoặc để trong hộp kín, việc làm đó mang lại nhiều lợi ích quan trọng:

• Ngăn chặn vi khuẩn lây lan: Giúp ngăn chặn vi khuẩn từ thực phẩm này lây lan sang thực phẩm khác trong tủ lạnh, đặc biệt là vi khuẩn từ thịt sống sang rau sống hoặc thức ăn chín.
• Hạn chế sự phát triển của vi khuẩn: Mặc dù tủ lạnh làm chậm sự phát triển của vi khuẩn, nhưng không tiêu diệt được chúng. Việc bọc kín giúp hạn chế tiếp xúc của thực phẩm với không khí và các bào tử vi khuẩn trong không khí tủ lạnh, làm chậm quá trình ôi thiu.
• Giữ vệ sinh tủ lạnh: Ngăn ngừa thực phẩm bị đổ, rơi vãi hoặc làm bẩn các ngăn tủ, giúp tủ lạnh luôn sạch sẽ.
• Giữ độ tươi ngon và chất lượng thực phẩm: Ngăn thực phẩm bị khô, mất nước, hoặc bị ám mùi từ các thực phẩm khác. Điều này giúp giữ được hương vị, độ tươi ngon và giá trị dinh dưỡng của thực phẩm lâu hơn.