Giải Bài 5 (Trang 24-29) SBT Giáo dục công dân lớp 6 Cánh diều: Tự lập

Lời giải:

• a) Tự lập giúp chúng ta trưởng thành hơn.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Khi tự mình làm những công việc, tự đưa ra quyết định và tự chịu trách nhiệm, chúng ta sẽ tích lũy kinh nghiệm, rèn luyện kĩ năng và phát triển bản thân, từ đó trở nên trưởng thành hơn.

• b) Trẻ em không cần tự lập vì còn nhỏ.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Ngay từ khi còn nhỏ, trẻ em cần được rèn luyện tính tự lập thông qua những việc làm phù hợp với lứa tuổi (tự vệ sinh cá nhân, tự sắp xếp sách vở, giúp đỡ việc nhà…). Điều này giúp hình thành thói quen tốt và tạo nền tảng cho sự tự lập khi lớn lên.

• c) Chỉ những người sống một mình mới cần tự lập.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Tự lập là phẩm chất cần thiết cho tất cả mọi người, không phân biệt hoàn cảnh sống. Ngay cả khi sống cùng gia đình hay trong cộng đồng, việc tự lập vẫn giúp chúng ta chủ động, không ỷ lại và góp phần xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn.

• d) Tự lập giúp chúng ta tự tin hơn trong cuộc sống.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Khi tự mình giải quyết được các vấn đề, tự hoàn thành công việc mà không cần sự giúp đỡ của người khác, chúng ta sẽ cảm thấy tự hào về bản thân, từ đó củng cố sự tự tin và tinh thần dám đối mặt với thử thách.

Lời giải:

Đáp án đúng: B. chủ động giải quyết công việc của mình.

Giải thích: Tự lập là tự mình làm lấy, tự giải quyết công việc của mình mà không cần sự giúp đỡ, dựa dẫm vào người khác.

Lời giải:

Đáp án đúng: C. dễ dàng thích nghi với cuộc sống.

Giải thích: Người tự lập có khả năng đối mặt và giải quyết vấn đề, từ đó dễ dàng thích nghi với mọi hoàn cảnh và môi trường sống. Họ vẫn có thể hòa nhập và nhận sự giúp đỡ khi cần thiết, nhưng không dựa dẫm.

Lời giải:

Đáp án đúng: B. Tự lực cánh sinh.

Giải thích: Câu “Tự lực cánh sinh” có nghĩa là tự mình cố gắng, tự dựa vào sức mình để làm việc và sống, không trông chờ hay dựa dẫm vào người khác, thể hiện rõ phẩm chất tự lập. Các câu còn lại nói về lòng yêu thương, biết ơn.

Lời giải:

Đáp án đúng: C. Phụ thuộc vào cha mẹ trong mọi việc.

Giải thích: Phụ thuộc, ỷ lại là biểu hiện trái ngược với tự lập. Các đáp án A, B, D đều là những hành vi thể hiện tính tự lập.

Lời giải:

• Đ a) Bạn A tự làm các việc cá nhân của mình mà không cần bố mẹ nhắc nhở.
• S b) Bạn B luôn đợi bố mẹ nhắc nhở mới làm bài tập về nhà.
• Đ c) Bạn C tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa do nhà trường tổ chức.
• S d) Bạn D không dám tự làm việc gì vì sợ sai.
• S e) Bạn E luôn nhờ mẹ chọn quần áo đi học hằng ngày.

Lời giải:

Nếu là K, em sẽ:

• Cố gắng tự mình thực hiện: Em sẽ tự mình suy nghĩ, phác thảo ý tưởng và bắt đầu vẽ. Dù chưa từng làm bao giờ, em vẫn sẽ thử sức mình. “Ước mơ của em” là một chủ đề cá nhân, nên em sẽ cố gắng thể hiện ý tưởng của riêng mình.
• Hỏi ý kiến, không nhờ làm hộ: Nếu gặp khó khăn trong quá trình vẽ, em có thể hỏi bố mẹ hoặc thầy cô về cách phối màu, cách vẽ một chi tiết nào đó, nhưng tuyệt đối không nhờ bố mẹ vẽ hộ. Em sẽ nói: “Mẹ ơi, con đang vẽ chủ đề ước mơ, nhưng con không biết vẽ cái này thế nào cho đẹp ạ. Mẹ có thể gợi ý cho con được không?”
• Chấp nhận kết quả của mình: Dù bức tranh có thể chưa hoàn hảo, nhưng đó là thành quả của sự tự lập và nỗ lực của em. Em sẽ tự hào về nó.

Điều quan trọng là phải rèn luyện tính tự lập ngay cả trong những việc nhỏ nhất và không ngại thử thách bản thân.

Lời giải:

Nếu là C, em sẽ:

• Dừng lại và nhận lỗi: Em sẽ nghe lời khuyên của D, không bỏ chạy mà dừng lại để đối mặt với sự thật. Em sẽ dũng cảm nhận trách nhiệm về hành động của mình.
• Thành thật với cô giáo: Em sẽ cùng D đến gặp cô giáo phụ trách và thành thật kể lại sự việc, xin lỗi cô. “Thưa cô, chúng em xin lỗi cô vì lỡ tay làm hỏng cây cảnh ạ. Chúng em sẽ chịu trách nhiệm và tìm cách sửa chữa ạ.”
• Chịu trách nhiệm và khắc phục hậu quả: Em sẽ hỏi cô giáo cách để khắc phục hoặc bồi thường thiệt hại (ví dụ: tưới cây, chăm sóc cây khác, hoặc góp tiền mua cây mới nếu cây bị hỏng nặng). Việc này thể hiện sự tự lập trong việc chịu trách nhiệm về hành động của mình.

Việc này thể hiện sự tự lập trong việc chịu trách nhiệm về hành động của mình, không trốn tránh và biết sửa chữa sai lầm.

Lời giải tham khảo:

Đối với em, tính tự lập là một phẩm chất vô cùng cần thiết và đáng quý. Nó giúp chúng ta không chỉ làm chủ cuộc sống của mình mà còn rèn luyện bản thân trở nên mạnh mẽ, tự tin hơn. Khi tự mình giải quyết các vấn đề, từ việc học tập, sinh hoạt cá nhân đến việc đối mặt với khó khăn, chúng ta sẽ tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu và trưởng thành hơn rất nhiều. Người có tính tự lập sẽ không ỷ lại, dựa dẫm vào người khác, từ đó được mọi người tôn trọng và tin tưởng. Tự lập không chỉ mang lại lợi ích cho bản thân mà còn giúp chúng ta trở thành những công dân có ích, góp phần xây dựng một xã hội phát triển.

Lời giải tham khảo:

Em xin sưu tầm một câu tục ngữ nói về phẩm chất tự lập:

“Tự lực cánh sinh.”

Câu tục ngữ này khuyên nhủ con người phải tự dựa vào sức mình mà làm ăn, sinh sống, không nên trông chờ hay dựa dẫm vào người khác. Nó thể hiện tinh thần chủ động, độc lập và khả năng tự lo liệu cho bản thân trong mọi hoàn cảnh. Đây là phẩm chất cần thiết để mỗi người trưởng thành và thành công.

Lời giải:

Một số biểu hiện của tính tự lập trong cuộc sống hằng ngày:

• Tự giác làm vệ sinh cá nhân (đánh răng, rửa mặt, tắm giặt) mà không cần nhắc nhở.
• Tự chuẩn bị đồ dùng học tập, sách vở trước khi đến trường.
• Tự mình làm bài tập về nhà, không chờ đợi hay sao chép của bạn.
• Chủ động giúp đỡ bố mẹ việc nhà phù hợp với sức mình (quét nhà, rửa bát, gấp quần áo…).
• Tự sắp xếp thời gian biểu học tập và vui chơi hợp lí.
• Khi gặp khó khăn trong học tập hoặc cuộc sống, chủ động tìm cách giải quyết hoặc hỏi ý kiến người lớn, thầy cô thay vì ỷ lại.
• Tự đưa ra quyết định cho những việc cá nhân của mình (ví dụ: chọn quần áo, chọn món ăn…).
• Không ngại thử thách bản thân với những công việc mới mẻ.

Lời giải:

Ý nghĩa của tự lập:

• Đối với bản thân:
  • Giúp con người tự tin, mạnh mẽ, chủ động trong mọi việc.
  • Rèn luyện khả năng tư duy, giải quyết vấn đề, thích nghi với hoàn cảnh.
  • Tạo dựng uy tín, được mọi người tin tưởng và tôn trọng.
  • Góp phần hình thành nhân cách tốt, lối sống có trách nhiệm.
  • Là nền tảng để đạt được thành công trong học tập và công việc.
• Đối với xã hội:
  • Góp phần xây dựng một cộng đồng năng động, sáng tạo.
  • Giúp giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội.
  • Thúc đẩy sự phát triển chung của đất nước.
  • Tạo ra những công dân có ích, có khả năng đóng góp vào sự phát triển chung.

Lời giải:

Để rèn luyện tính tự lập, em sẽ:

• Tự giác làm các công việc cá nhân: Tự vệ sinh, tự mặc quần áo, tự chuẩn bị đồ dùng học tập mà không cần bố mẹ nhắc nhở.
• Chủ động trong học tập: Tự làm bài tập, tự ôn bài, tự tìm hiểu kiến thức mới thay vì chờ đợi hay dựa dẫm vào bạn bè, thầy cô.
• Tham gia việc nhà: Giúp đỡ bố mẹ những công việc phù hợp với sức mình như dọn dẹp nhà cửa, rửa bát, nấu cơm (nếu có thể).
• Tự giải quyết vấn đề: Khi gặp khó khăn, thử tìm cách giải quyết trước khi nhờ đến sự giúp đỡ của người khác. Nếu không được, sẽ hỏi ý kiến nhưng vẫn là người đưa ra quyết định cuối cùng.
• Lập kế hoạch và thực hiện: Tự mình lập thời gian biểu học tập, vui chơi và cố gắng thực hiện theo đúng kế hoạch.
• Không sợ sai: Mạnh dạn thử sức với những việc mới, chấp nhận sai lầm và rút kinh nghiệm để lần sau làm tốt hơn.

Lời giải tham khảo:

Có một lần, bố mẹ đi công tác, chỉ có em ở nhà với ông bà. Ông bà đã già nên em muốn tự mình lo liệu một số việc để ông bà đỡ vất vả. Em đã chủ động dậy sớm, tự chuẩn bị bữa sáng đơn giản cho cả nhà, sau đó tự sắp xếp sách vở và chuẩn bị quần áo đi học. Buổi chiều về, em giúp ông bà quét nhà, rửa bát và tưới cây. Mặc dù có những lúc cảm thấy hơi mệt và muốn được bố mẹ giúp đỡ, nhưng em đã cố gắng tự mình hoàn thành mọi việc. Khi bố mẹ về, thấy em đã làm được nhiều việc nhà và tự giác trong học tập, bố mẹ rất vui và khen em đã lớn. Em cảm thấy rất tự hào về bản thân và nhận ra rằng tự lập không chỉ giúp mình trưởng thành mà còn giúp đỡ được những người thân yêu.

Lời giải tham khảo:

Em xin giới thiệu về tấm gương tự lập của Bác Hồ.

Bác Hồ là một tấm gương vĩ đại về đức tính tự lập. Khi còn trẻ, Bác đã ra đi tìm đường cứu nước với hai bàn tay trắng, không dựa dẫm vào bất kỳ ai. Bác phải làm đủ mọi nghề để kiếm sống, tự học hỏi nhiều ngôn ngữ, tự tìm tòi con đường cách mạng cho dân tộc. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Bác luôn sống giản dị, tự mình làm lấy nhiều việc, không muốn làm phiền người khác. Dù ở cương vị lãnh đạo cao nhất, Bác vẫn tự gấp chăn màn, tự đánh máy, tự sửa chữa đồ đạc khi cần thiết. Tinh thần tự lập của Bác Hồ không chỉ thể hiện trong cuộc sống cá nhân mà còn trong việc tìm ra con đường độc lập, tự chủ cho dân tộc Việt Nam. Bác luôn dạy chúng ta phải “tự lực cánh sinh”, không ỷ lại vào người khác, phải tự mình vươn lên để xây dựng đất nước.

Lời giải tham khảo:

Một số khẩu hiệu về tự lập:

• “Tự lập hôm nay, thành công ngày mai!”
• “Hãy tự mình thắp lên ngọn đèn của cuộc đời mình!”
• “Chủ động, tự tin, kiến tạo tương lai!”
• “Tự lập – Nền tảng của mọi thành công.”

Lời giải tham khảo:

Em sẽ thiết kế một Sơ đồ tư duy (Mindmap) để giới thiệu về phẩm chất tự lập.

Ý tưởng trung tâm: TỰ LẬP (Đặt ở giữa sơ đồ, dùng màu sắc nổi bật, có hình ảnh bàn tay tự nắm lấy cuộc đời).

Các nhánh chính (mỗi nhánh một màu và có biểu tượng):

1. Khái niệm:

• Biểu tượng: Một bạn nhỏ tự buộc dây giày.
• Nội dung: Tự mình làm lấy, tự chủ động, không dựa dẫm, ỷ lại vào người khác.

2. Biểu hiện:

• Biểu tượng:
  • Một quyển sách mở và bút (Tự học, tự làm bài tập).
  • Một bạn đang gấp quần áo (Tự làm việc cá nhân).
  • Một bạn đang quét nhà (Giúp đỡ việc nhà).
  • Một người đang giải quyết vấn đề (Chủ động giải quyết khó khăn).
• Nội dung: Tự giác trong học tập; Tự làm việc cá nhân; Giúp đỡ gia đình; Chủ động giải quyết khó khăn; Tự chịu trách nhiệm.

3. Ý nghĩa:

• Biểu tượng:
  • Một bạn nhỏ đứng thẳng, tự tin.
  • Một huy chương vàng.
  • Bánh răng đang quay.
• Nội dung:
  • Với bản thân: Tự tin, trưởng thành, được tôn trọng, thành công.
  • Với xã hội: Góp phần xây dựng xã hội phát triển, năng động.

4. Rèn luyện:

• Biểu tượng: Một người đang leo núi.
• Nội dung: Đặt mục tiêu; Lập kế hoạch; Không ngại khó, ngại sai; Chủ động thực hiện; Học hỏi từ tấm gương.

5. Danh ngôn/Tục ngữ:

• Biểu tượng: Cuốn sách hoặc một câu nói trong khung.
• Nội dung: “Tự lực cánh sinh”; “Thân mình thì lo lấy.”

Sơ đồ tư duy này sẽ giúp em tổng hợp kiến thức một cách trực quan, dễ hiểu và dễ nhớ, có thể dùng để thuyết trình hoặc dán lên góc học tập.