Giải Bài Ôn tập và tự đánh giá cuối Học kì I (trang 39 đến 41) SBT Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1

4. (Câu hỏi 4, SGK) Theo em, trong SGK Ngữ văn 6, tập một có những nội dung nào gần gũi và có tác động với đời sống hiện nay và với chính bản thân em? Hãy nêu một văn bản và làm sáng tỏ điều đó.

Trong SGK Ngữ văn 6, tập một, có nhiều nội dung gần gũi và tác động đến đời sống hiện nay cũng như bản thân em. Ví dụ, văn bản “Thánh Gióng” không chỉ là một truyền thuyết hào hùng về lòng yêu nước và ý chí chống giặc ngoại xâm mà còn truyền tải những giá trị về sự đoàn kết, tinh thần hy sinh vì cộng đồng. Trong cuộc sống hiện đại, dù không có giặc ngoại xâm, nhưng tinh thần “Thánh Gióng” vẫn hiện hữu trong việc bảo vệ chủ quyền quốc gia, trong những hoạt động thiện nguyện giúp đỡ những người khó khăn, hay trong nỗ lực của mỗi cá nhân để xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh. Đối với bản thân em, bài học về lòng dũng cảm, sự tự nguyện cống hiến của Thánh Gióng đã thôi thúc em phải cố gắng học tập, rèn luyện để trở thành một người công dân có ích, biết yêu thương và sẻ chia.

5. Các nội dung học viết của mỗi bài liên quan như thế nào đến phần Đọc hiểu văn bản trong bài học đó? Chỉ ra cụ thể bằng một số ví dụ.

Các nội dung học viết của mỗi bài trong SGK Ngữ văn 6 đều có mối liên hệ chặt chẽ với phần Đọc hiểu văn bản. Phần đọc hiểu cung cấp kiến thức nền tảng về thể loại, kiểu văn bản, nội dung, hình thức và cách tác giả thể hiện. Từ đó, phần viết sẽ giúp học sinh áp dụng những kiến thức đó vào việc tạo lập văn bản của riêng mình.

Ví dụ:

• Bài 1: Truyện (Truyền thuyết và Cổ tích)

  • Đọc hiểu: Học sinh được tìm hiểu về đặc điểm của truyện truyền thuyết (yếu tố hoang đường, kì ảo, liên quan đến lịch sử) và truyện cổ tích (yếu tố hoang đường, kì ảo, cuộc đời bất hạnh của nhân vật, kết thúc có hậu).
  • Viết: Yêu cầu viết bài văn kể lại một truyện truyền thuyết hoặc cổ tích. Học sinh sẽ vận dụng các đặc điểm đã học để xây dựng câu chuyện, nhân vật, và đảm bảo yếu tố hoang đường, kì ảo phù hợp với thể loại.

• Bài 2: Thơ (Thơ lục bát)

  • Đọc hiểu: Học sinh tìm hiểu về cách gieo vần, ngắt nhịp, thanh điệu trong thơ lục bát, cùng với nội dung và cảm xúc của bài thơ.
  • Viết: Yêu cầu viết đoạn văn nêu cảm nghĩ về bài thơ lục bát. Học sinh sẽ áp dụng kiến thức về đặc điểm thơ lục bát để phân tích, cảm nhận về hình thức và nội dung của bài thơ.

• Bài 3: Kí (Hồi kí và Du kí)

  • Đọc hiểu: Học sinh tìm hiểu về đặc điểm của hồi kí (câu chuyện riêng của cá nhân người kể) và du kí (ghi lại cảnh vật, con người ở những nơi đã đến).
  • Viết: Yêu cầu viết bài văn kể về một kỉ niệm của bản thân hoặc thuật lại một sự kiện ở địa phương/trường học. Học sinh sẽ vận dụng cách kể, miêu tả, thể hiện cảm xúc như đã tìm hiểu trong các văn bản kí.

• Bài 4: Văn bản nghị luận (Nghị luận văn học)

  • Đọc hiểu: Học sinh được tiếp cận với các văn bản nghị luận văn học, tìm hiểu về cách tác giả trình bày lí lẽ, dẫn chứng để thuyết phục người đọc.
  • Viết: Yêu cầu viết bài văn trình bày ý kiến về một vấn đề mà mình quan tâm. Học sinh sẽ học cách xây dựng luận điểm, đưa ra lí lẽ và bằng chứng để bảo vệ ý kiến của mình.

• Bài 5: Văn bản thông tin (Thuật lại sự kiện theo trật tự thời gian)

  • Đọc hiểu: Học sinh tìm hiểu về cách thuật lại một sự kiện theo trật tự thời gian, các yếu tố thông tin chính, cách trình bày thông tin (nhan đề, sa pô, dấu đầu dòng…).
  • Viết: Yêu cầu chọn và thuật lại một sự kiện ở địa phương hoặc ở trường em mà nhiều người quan tâm để thuật lại sự kiện đó. Học sinh sẽ áp dụng cách trình bày thông tin theo trật tự thời gian và sử dụng các phương tiện hỗ trợ (ảnh, âm thanh, biểu đồ…).

6. (Câu hỏi 6, SGK) Nêu các bước tiến hành viết một văn bản; chỉ ra nhiệm vụ cụ thể của mỗi bước:

7. (Câu hỏi 7, SGK) Nêu tác dụng của việc tập làm thơ lục bát và tập viết bài văn kể về một kỉ niệm của bản thân.

• Tập làm thơ lục bát:

  • Giúp rèn luyện khả năng cảm thụ và sáng tạo ngôn ngữ, đặc biệt là về nhịp điệu, vần điệu, cách gieo vần, ngắt nhịp của thể thơ truyền thống.
  • Phát triển tư duy hình ảnh và khả năng diễn đạt cảm xúc một cách tinh tế, gợi cảm.
  • Góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc thông qua thể thơ lục bát.

• Tập viết bài văn kể về một kỉ niệm của bản thân:

  • Rèn luyện kĩ năng viết văn tự sự, sắp xếp các sự việc theo trình tự thời gian.
  • Phát triển khả năng quan sát, ghi nhớ và hồi tưởng lại những sự kiện đã qua.
  • Giúp học sinh bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ cá nhân về những kỉ niệm, từ đó phát triển trí tưởng tượng và khả năng biểu cảm.
  • Tăng cường khả năng tự nhận thức, hiểu rõ hơn về bản thân và những trải nghiệm đã định hình nên mình.

8. Nhiều nội dung tiếng Việt được học gần với đọc hiểu văn bản; em hãy dẫn ra và phân tích một số ví dụ về việc học tiếng Việt trong đọc hiểu văn bản.

Nhiều nội dung tiếng Việt được học song song và hỗ trợ rất nhiều cho phần đọc hiểu văn bản. Việc nắm vững kiến thức tiếng Việt giúp học sinh hiểu sâu hơn về cấu trúc, ý nghĩa và giá trị nghệ thuật của văn bản.

Một số ví dụ:

• Từ đơn và từ phức (từ ghép, từ láy): Khi đọc hiểu một văn bản như “Thạch Sanh” hoặc “Trong lòng mẹ”, việc nhận diện và phân tích từ đơn, từ phức (từ ghép, từ láy) giúp học sinh hiểu rõ hơn về sắc thái biểu cảm, ý nghĩa của các từ ngữ mà tác giả sử dụng. Ví dụ, trong “Trong lòng mẹ”, các từ láy như “rộn ràng”, “long lanh” giúp người đọc hình dung rõ hơn không khí, cảm xúc của nhân vật.
• Thành ngữ, tục ngữ: Trong các bài học như “Ca dao Việt Nam” hay “Thánh Gióng – tượng đài vĩnh cửu của lòng yêu nước”, việc hiểu nghĩa và tác dụng của thành ngữ, tục ngữ (ví dụ “Uống nước nhớ nguồn”, “Cha mẹ sinh con trời sinh tính”) giúp học sinh nắm bắt được tư tưởng, quan niệm của dân gian, đồng thời cảm nhận được sự giàu đẹp, hàm súc của tiếng Việt.
• Biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, nhân hóa): Khi đọc các bài thơ như “À ơi tay mẹ”, “Về thăm mẹ”, việc nhận diện các biện pháp tu từ như so sánh (“Bàn tay mẹ dịu dàng như vành trăng khuyết”), ẩn dụ (“cái vành trăng vàng ngủ ngon”), nhân hóa (“Trời đang yên vẫy bông ùa rơi”) giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ thơ, hiểu sâu hơn về ý nghĩa biểu tượng và cảm xúc mà tác giả muốn truyền tải.
• Cụm từ và thành phần phụ trong cụm từ: Trong văn bản “Diễn biến Chiến dịch Điện Biên Phủ”, việc phân tích các cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ (ví dụ “toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ”, “tiêu diệt toàn bộ tập đoàn cứ điểm”) giúp học sinh hiểu rõ hơn về đối tượng, hành động và tính chất được miêu tả, từ đó nắm bắt thông tin chính xác và chi tiết hơn về sự kiện lịch sử.
• Câu và thành phần chính của câu (chủ ngữ, vị ngữ): Việc xác định chủ ngữ, vị ngữ trong các câu giúp học sinh hiểu rõ đối tượng và hành động được nói đến, từ đó nắm bắt nội dung thông tin một cách chính xác. Ví dụ, trong “Hồ Chí Minh và Tuyên ngôn Độc lập”, việc xác định các thành phần câu giúp người đọc hiểu rõ về vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nội dung của bản Tuyên ngôn.

9. (Câu hỏi 9, SGK) Liệt kê tên các nội dung tiếng Việt được học thành mục riêng trong sách Ngữ văn 6, tập một theo mẫu sau:

• Bài 1: Từ đơn và từ phức (từ ghép, từ láy)
• Bài 2: Thành ngữ, tục ngữ
• Bài 3: Từ đa nghĩa, từ đồng âm
• Bài 4: Biện pháp tu từ ẩn dụ
• Bài 5: Cụm từ và thành phần phụ của cụm từ
• Bài 6: Câu và thành phần chính của câu (chủ ngữ, vị ngữ)

10. Phương án nào không phải là dạng bài tập tiếng Việt trong SGK Ngữ văn 6?

• A. Nhận biết đơn vị tiếng Việt
• B. Phân tích tác dụng của đơn vị tiếng Việt
• C. Phân tích hệ thống các đơn vị tiếng Việt
• D. Tạo lập đơn vị tiếng Việt

Đáp án: C. Phân tích hệ thống các đơn vị tiếng Việt.

11. Xác định tên các kiểu văn bản (Phần II. Học viết trong SGK) và yêu cầu cơ bản của mỗi kiểu văn bản tương ứng được rèn luyện viết ở SGK Ngữ văn 6.

12. Phương án nào sau đây nêu đúng thứ tự các bước người viết cần thực hiện để viết một văn bản?

• A. Tìm ý và lập dàn ý, chuẩn bị, viết bài, kiểm tra và chỉnh sửa bài viết
• B. Chuẩn bị, tìm ý và lập dàn ý, viết bài, kiểm tra và chỉnh sửa bài viết
• C. Lập dàn ý, chuẩn bị, tìm ý, viết bài, kiểm tra và chỉnh sửa bài viết
• D. Tìm ý và chuẩn bị, lập dàn ý, viết bài, kiểm tra và chỉnh sửa bài viết

Đáp án: B. Chuẩn bị, tìm ý và lập dàn ý, viết bài, kiểm tra và chỉnh sửa bài viết.

13. Xem phần III. Học nói và nghe trong SGK, điền tóm tắt các yêu cầu của kĩ năng nói và nghe theo bảng sau:

14. Xem phần Cấu trúc của sách Ngữ văn 6 và ghi nhiệm vụ của HS vào cột phải.