Giải SGK Công nghệ lớp 6 Cánh diều Bài 4 (trang 19-21): Sử dụng năng lượng trong gia đình

(Học sinh tự liên hệ thực tế gia đình mình để trả lời. Dưới đây là một ví dụ minh họa):

Gia đình em đang sử dụng các loại năng lượng chính là:

• Điện: Dùng cho các thiết bị điện tử, điện lạnh (TV, tủ lạnh, điều hòa, quạt, đèn chiếu sáng, máy giặt, nồi cơm điện,…).
• Gas (khí đốt hóa lỏng): Dùng để đun nấu (bếp gas).
• Nước (để sinh hoạt): Mặc dù nước không phải năng lượng theo nghĩa đốt cháy, nhưng cũng là một nguồn tài nguyên cần được sử dụng tiết kiệm, và trong một số ngữ cảnh có thể hiểu là năng lượng tiềm năng.

Lợi ích của việc sử dụng năng lượng tiết kiệm:

• Đối với gia đình:
  • Giảm chi phí sinh hoạt hàng tháng (tiền điện, tiền gas, tiền nước).
  • Nâng cao tuổi thọ của các thiết bị do sử dụng hiệu quả hơn, ít phải hoạt động quá tải.
  • Góp phần nâng cao ý thức và thói quen sống xanh, bền vững.
• Đối với xã hội:
  • Giảm tải cho hệ thống sản xuất và truyền tải năng lượng quốc gia, tránh thiếu hụt năng lượng.
  • Góp phần bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính (từ việc sản xuất điện, khai thác năng lượng) gây biến đổi khí hậu.
  • Bảo tồn nguồn tài nguyên năng lượng (than đá, dầu mỏ, khí đốt) đang dần cạn kiệt.
  • Đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

(Học sinh tự kiểm tra các thiết bị trong gia đình mình để trả lời. Dưới đây là một ví dụ minh họa):

Trong gia đình em, các thiết bị có dán nhãn tiết kiệm năng lượng bao gồm:

• Tủ lạnh.
• Điều hòa nhiệt độ.
• Máy giặt.
• Quạt điện.
• Bóng đèn LED.

Các nhãn này thường có hình ngôi sao và số sao thể hiện mức độ tiết kiệm năng lượng.

Theo em, số lượng sao được thể hiện trên nhãn năng lượng Hình 4.1 (a) gắn trên thiết bị gia dụng có ý nghĩa là:

• Số sao càng nhiều (ví dụ: 5 sao) thì thiết bị đó càng tiêu thụ ít năng lượng hơn, tức là hiệu quả năng lượng càng cao và càng tiết kiệm điện (hoặc gas).
• Đây là chỉ số giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận biết và lựa chọn các sản phẩm thân thiện với môi trường và có khả năng tiết kiệm chi phí sinh hoạt cho gia đình.

Hình 4.2. Bếp gas có đầu đốt tiết kiệm gas (trong ảnh minh họa)

Ngoài năng lượng mặt trời, gió, nước, các nguồn năng lượng tái tạo khác mà em biết bao gồm:

• Năng lượng sinh khối: Năng lượng từ vật liệu hữu cơ như gỗ, rơm rạ, chất thải nông nghiệp, rác thải sinh hoạt, được dùng để sản xuất điện hoặc nhiên liệu.
• Năng lượng địa nhiệt: Năng lượng nhiệt từ sâu bên trong lòng Trái Đất, được sử dụng để sưởi ấm hoặc phát điện.
• Năng lượng sóng biển/thủy triều: Năng lượng tạo ra từ sự chuyển động của sóng hoặc thủy triều trên biển.

Hình 4.3. Nhà sử dụng năng lượng mặt trời (trong ảnh minh họa)

(Học sinh tự liên hệ thực tế gia đình mình để trả lời. Dưới đây là một ví dụ minh họa):

Ở gia đình em, năng lượng mặt trời đã được sử dụng để:

• Phơi quần áo: Tận dụng ánh nắng mặt trời để làm khô quần áo.
• Chiếu sáng tự nhiên: Mở cửa sổ, rèm để tận dụng ánh sáng mặt trời ban ngày, giảm việc phải bật đèn.
• Làm ấm nước: Có thể có bình nước nóng năng lượng mặt trời để đun nước tắm.

Năng lượng gió và nước thường ít được sử dụng trực tiếp trong quy mô gia đình thông thường, chủ yếu là các dự án lớn hơn như thủy điện (năng lượng nước) hay điện gió.

Hình 4.4. Năng lượng nước (trong ảnh minh họa)

Chế tạo máy nước nóng năng lượng mặt trời đơn giản (như trong bài học):

1. Sơn đen bên ngoài cốc nhựa trong.
2. Đổ nước cho đầy cốc nhựa.
3. Đo nhiệt độ ban đầu của nước trong cốc.
4. Đặt một tấm nhựa trong lên miệng cốc.
5. Đặt cốc nước ra ngoài trời nắng 20 phút.
6. Kiểm tra nhiệt độ của nước trong cốc.

Hình 4.5. Năng lượng mặt trời (trong ảnh minh họa thí nghiệm)

Bảo dưỡng thiết bị định kì sẽ giúp tiết kiệm năng lượng vì:

• Duy trì hiệu suất tối ưu: Các thiết bị sau một thời gian sử dụng có thể bị bám bụi bẩn, cặn bã, hoặc các bộ phận bị mòn, làm giảm hiệu suất hoạt động. Bảo dưỡng định kì giúp loại bỏ các yếu tố này, giữ cho thiết bị hoạt động ở hiệu suất cao nhất, từ đó tiêu thụ ít năng lượng hơn để hoàn thành cùng một công việc.
• Phát hiện và sửa chữa lỗi sớm: Việc kiểm tra định kì có thể giúp phát hiện sớm các lỗi nhỏ hoặc hỏng hóc tiềm ẩn. Sửa chữa kịp thời sẽ ngăn chặn lỗi nhỏ phát triển thành lỗi lớn hơn, gây lãng phí năng lượng nghiêm trọng hoặc thậm chí làm hỏng thiết bị hoàn toàn.
• Tăng tuổi thọ thiết bị: Thiết bị được bảo dưỡng tốt sẽ bền hơn, kéo dài tuổi thọ sử dụng, giảm tần suất phải mua thiết bị mới, gián tiếp tiết kiệm năng lượng và tài nguyên sản xuất thiết bị mới.
• Giảm hao phí không cần thiết: Ví dụ, điều hòa được vệ sinh định kỳ sẽ làm mát hiệu quả hơn, không bị rò rỉ gas, tránh hao phí điện năng. Tủ lạnh được kiểm tra gioăng cửa sẽ không bị thoát nhiệt, đỡ tốn điện.

(Học sinh tự chọn một thiết bị trong gia đình để khảo sát. Dưới đây là một ví dụ khảo sát):

Khảo sát thiết bị: Điều hòa nhiệt độ

1. Tên của thiết bị: Điều hòa nhiệt độ Samsung Inverter
2. Loại năng lượng thiết bị sử dụng: Điện năng
3. Thời gian thiết bị đã được sử dụng: Khoảng 3 năm
4. Số lần được bảo dưỡng của thiết bị: 2 lần (mỗi năm 1 lần)
5. Có bộ phận nào có dấu hiệu hư hỏng không? Hiện tại không có dấu hiệu hư hỏng rõ rệt, nhưng thỉnh thoảng có tiếng ồn nhỏ hơn bình thường khi hoạt động.
6. Cần làm gì để khắc phục vấn đề trên (nếu có)?
   • Thường xuyên vệ sinh lưới lọc bụi của dàn lạnh (tự làm tại nhà 1-2 tháng/lần).
   • Gọi thợ bảo dưỡng chuyên nghiệp kiểm tra và bảo dưỡng toàn bộ hệ thống (gas, quạt, dàn nóng/lạnh, đường ống) mỗi 6-12 tháng để đảm bảo hiệu suất và phát hiện sớm vấn đề tiếng ồn nhỏ.

(Học sinh tự liên hệ bản thân để trả lời. Dưới đây là một ví dụ):

Để tiết kiệm năng lượng trong gia đình, em cần điều chỉnh một số thói quen sau:

• **Tắt đèn khi ra khỏi phòng:** Thường xuyên quên tắt đèn hoặc quạt khi không có người trong phòng.
• **Rút phích cắm thiết bị điện khi không dùng:** Nhiều thiết bị vẫn tiêu thụ điện ngầm dù đã tắt (như sạc điện thoại, tivi ở chế độ chờ).
• **Hạn chế mở cửa tủ lạnh quá lâu hoặc quá nhiều lần:** Gây hao phí điện năng vì tủ lạnh phải hoạt động bù nhiệt.
• **Không để tivi, máy tính bật liên tục khi không sử dụng:** Tắt hẳn hoặc chuyển sang chế độ ngủ đông.
• **Sử dụng ánh sáng tự nhiên tối đa:** Kéo rèm, mở cửa để tận dụng ánh sáng mặt trời ban ngày thay vì bật đèn.

(Học sinh tự thực hành làm các tấm thẻ. Dưới đây là gợi ý nội dung cho các tấm thẻ):

• **Gần công tắc đèn:** “Tắt đèn khi ra khỏi phòng!”
• **Gần ổ cắm điện (khu vực sạc điện thoại, tivi):** “Rút phích cắm khi không sử dụng!”
• **Trên cánh cửa tủ lạnh:** “Đóng cửa tủ lạnh chặt nhé!” hoặc “Đừng mở tủ lạnh quá lâu!”
• **Gần điều hòa:** “Điều hòa: 26°C là vừa đẹp!” hoặc “Tắt điều hòa khi ra ngoài!”
• **Trong nhà tắm/nhà vệ sinh:** “Tắt nước khi không dùng!”

Đáp án:

Việc sử dụng nước nóng năng lượng mặt trời được khuyến khích hơn so với bình nóng lạnh chạy điện vì:

• Tiết kiệm năng lượng và chi phí: Bình nước nóng năng lượng mặt trời sử dụng trực tiếp nhiệt từ ánh nắng mặt trời để làm nóng nước, không tiêu thụ điện năng. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí tiền điện hàng tháng cho việc đun nước.
• Thân thiện với môi trường: Năng lượng mặt trời là năng lượng tái tạo, sạch, không gây phát thải khí nhà kính hay các chất ô nhiễm khác ra môi trường trong quá trình hoạt động, góp phần bảo vệ môi trường và chống biến đổi khí hậu.
• Độc lập nguồn điện: Không phụ thuộc vào nguồn điện lưới, vẫn có nước nóng ngay cả khi mất điện.
• Bền bỉ và ít bảo trì: Các hệ thống này thường có tuổi thọ cao và ít yêu cầu bảo trì hơn so với bình nóng lạnh điện.

Đáp án:

3 hành động cụ thể mà em và gia đình có thể làm ngay để tiết kiệm năng lượng điện trong sinh hoạt hàng ngày là:

1. Tắt các thiết bị điện khi không sử dụng: Luôn nhớ tắt đèn, quạt, tivi, máy tính khi ra khỏi phòng hoặc không có nhu cầu sử dụng.
2. Rút phích cắm các thiết bị điện tử khi không dùng: Đặc biệt là sạc điện thoại, tivi, máy tính, lò vi sóng, v.v., để tránh chế độ chờ (standby) tiêu thụ điện ngầm.
3. Tận dụng tối đa ánh sáng và gió tự nhiên: Mở cửa sổ, kéo rèm vào ban ngày để lấy ánh sáng tự nhiên, hạn chế bật đèn. Mở cửa để thông gió, tận dụng gió trời thay vì bật quạt hoặc điều hòa khi thời tiết mát mẻ.