Giải SGK Công nghệ lớp 6 Cánh diều Ôn tập Chủ đề 2: Bảo quản và Chế biến thực phẩm (trang 39-40)

Dưới đây là sơ đồ hệ thống hóa kiến thức được hoàn thành:

Sơ đồ hệ thống hóa kiến thức (tham khảo từ hình trong sách)

Bảo quản thực phẩm:

• Mục đích:
  • Ngăn ngừa hư hỏng thực phẩm.
  • Duy trì chất dinh dưỡng và an toàn.
  • Kéo dài thời gian sử dụng.
• Một số phương pháp phổ biến:
  • Bảo quản ở nhiệt độ phòng (thoáng, kín).
  • Bảo quản ở nhiệt độ thấp (lạnh, đông lạnh).
  • Bảo quản bằng đường hoặc muối.

Chế biến thực phẩm:

• Mục đích:
  • Đa dạng hóa sản phẩm.
  • Tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.
  • Bảo vệ thực phẩm không bị hư hỏng.
• Một số phương pháp phổ biến:
  • Lên men.
  • Luộc, hấp.
  • Đóng hộp.
  • Chiên (rán).
  • Nướng.
  • Phơi, sấy.

Nguyên nhân dẫn đến thấp còi:

• **Thiếu dinh dưỡng:** Chế độ ăn không đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất (đặc biệt là sắt, kẽm, vitamin A, D) cần thiết cho sự phát triển của cơ thể.
• **Bệnh tật thường xuyên:** Các bệnh nhiễm trùng (tiêu chảy, viêm đường hô hấp) làm giảm hấp thu dinh dưỡng và tăng nhu cầu năng lượng.
• **Vệ sinh kém:** Môi trường sống không đảm bảo vệ sinh ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.

Biện pháp khắc phục thấp còi:

• **Cải thiện chế độ ăn:** Đảm bảo bữa ăn đầy đủ 4 nhóm chất dinh dưỡng (chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất).
• **Bổ sung vi chất dinh dưỡng:** Sử dụng thực phẩm bổ sung hoặc viên uống theo chỉ dẫn của chuyên gia y tế.
• **Vệ sinh cá nhân và môi trường:** Rửa tay thường xuyên, ăn chín uống sôi, đảm bảo vệ sinh nhà ở.
• **Khám sức khỏe định kỳ:** Phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh lý.

Nguyên nhân dẫn đến béo phì:

• **Chế độ ăn thừa năng lượng:** Tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu năng lượng (đường, chất béo) nhưng ít vận động.
• **Ít vận động:** Lối sống ít vận động, dành nhiều thời gian cho các thiết bị điện tử.
• **Yếu tố di truyền:** Một số trường hợp có yếu tố di truyền ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa và tích trữ năng lượng.

Biện pháp khắc phục béo phì:

• **Xây dựng chế độ ăn cân đối:** Hạn chế đồ ăn nhanh, đồ ngọt, nước có ga. Tăng cường rau xanh, hoa quả, thực phẩm giàu chất xơ.
• **Tăng cường vận động:** Tập thể dục ít nhất 60 phút mỗi ngày (đối với trẻ em), tham gia các hoạt động thể thao.
• **Thay đổi thói quen sinh hoạt:** Ngủ đủ giấc, giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử.

Các thực phẩm được bảo quản bằng đường hoặc muối nồng độ cao mà em biết:

• **Bảo quản bằng đường:** Ô mai, mứt, nước ép trái cây cô đặc, chè kho.
• **Bảo quản bằng muối:** Cá khô, tôm khô, dưa muối, cà muối, mắm, nước mắm, thịt muối.

Khi sử dụng những loại thực phẩm này, em cần lưu ý:

• **Hàm lượng muối/đường cao:** Các thực phẩm này thường rất mặn hoặc rất ngọt. Cần ăn với lượng vừa phải để tránh nạp quá nhiều muối hoặc đường vào cơ thể, gây hại cho sức khỏe (ví dụ: tăng huyết áp, tiểu đường).
• **Bổ sung nước:** Do hàm lượng muối/đường cao, cơ thể có thể mất nước, nên cần uống đủ nước khi ăn các món này.
• **Đa dạng hóa bữa ăn:** Không nên ăn quá nhiều một loại thực phẩm bảo quản, cần kết hợp với các thực phẩm tươi sống khác để đảm bảo dinh dưỡng cân đối.
• **Chế biến lại (nếu cần):** Một số món như dưa muối, cá khô cần rửa kỹ hoặc ngâm nước để giảm bớt độ mặn trước khi chế biến.

Hành động **c. Lấy bát vừa dùng đựng cá sống để đựng canh chua** là không đúng.

Vì sao:

• Hành động này vi phạm nguyên tắc **tách biệt thực phẩm sống và chín** trong chế biến để tránh lây nhiễm mầm bệnh.
• Cá sống có thể chứa vi khuẩn gây bệnh. Nếu dùng lại bát đó để đựng canh chua (món đã chín hoặc sẽ ăn sống), vi khuẩn từ cá sống có thể lây nhiễm sang canh chua, gây ngộ độc thực phẩm.
• Các hành động a và b là đúng vì chúng giúp đảm bảo vệ sinh cá nhân, dụng cụ và ngăn ngừa lây nhiễm chéo.

(Học sinh tự liên hệ thực tế gia đình để trả lời. Dưới đây là ví dụ minh họa):

• **a. Khoai lang, sắn (khoai mì):** Thường được **luộc** hoặc **hấp**. Một số gia đình cũng có thể **nướng** khoai lang.
• **b. Thịt lợn:** Rất đa dạng, có thể được **luộc** (thịt luộc), **chiên/rán** (thịt rang cháy cạnh, nem rán), **kho** (thịt kho tàu), **nướng** (thịt nướng), hoặc **làm nem chua** (lên men).
• **c. Măng tươi:** Thường được **luộc kỹ nhiều lần** để loại bỏ độc tố và vị đắng, sau đó có thể dùng để **xào**, **nấu canh**, hoặc **muối chua** (lên men).

Khi chế biến rau trộn từ các loại nguyên liệu giàu vitamin A, E (cà chua, cà rốt, giá đỗ…), em nên cho thêm **dầu ăn (chất béo)** để tăng khả năng hấp thu các loại vitamin trên.

Vì sao:

• Vitamin A, D, E, K là các vitamin tan trong dầu (chất béo).
• Để cơ thể có thể hấp thu tốt các loại vitamin này, chúng cần được hòa tan trong chất béo.
• Dầu ăn cung cấp chất béo, giúp quá trình hấp thu các vitamin này trong đường tiêu hóa diễn ra hiệu quả hơn.

Em hiểu khuyến cáo của WHO như sau:

• **Chế độ ăn đa dạng:** Có nghĩa là không nên chỉ ăn một vài loại thực phẩm mà cần ăn đầy đủ các nhóm thực phẩm (chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất) với nhiều loại khác nhau trong mỗi nhóm. Điều này đảm bảo cơ thể nhận đủ các chất dinh dưỡng cần thiết để phát triển và duy trì sức khỏe.
• **Uống đủ nước:** Nước rất quan trọng cho các hoạt động của cơ thể, giúp vận chuyển chất dinh dưỡng, đào thải chất độc, điều hòa thân nhiệt. Uống đủ nước giúp cơ thể hoạt động hiệu quả, tránh tình trạng mất nước và các vấn đề sức khỏe liên quan.
• **Tích cực vận động:** Vận động thể chất thường xuyên giúp tăng cường sức khỏe tim mạch, kiểm soát cân nặng, tăng cường cơ bắp và xương khớp, giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tiểu đường, huyết áp cao.

Biện pháp đề xuất để nhiều bạn hiểu và thực hiện được khuyến cáo của WHO:

• **Tuyên truyền qua hình ảnh và video:**
  • Tạo ra các infographic, poster sinh động dán ở bảng tin trường học, lớp học về các nhóm thực phẩm, lợi ích của nước và vận động.
  • Sản xuất các video ngắn, vui nhộn (ví dụ: hoạt hình, TikTok) hướng dẫn cách ăn uống khoa học, tập thể dục tại nhà hoặc ngoài trời, chia sẻ công thức món ăn lành mạnh.
• **Tổ chức hoạt động ngoại khóa:**
  • Tổ chức các buổi ngoại khóa về dinh dưỡng, nấu ăn lành mạnh, thi đấu thể thao, các trò chơi vận động.
  • Mời chuyên gia dinh dưỡng đến trường nói chuyện, tư vấn cho học sinh và phụ huynh.
• **Lồng ghép vào bài học:**
  • Giáo viên có thể lồng ghép kiến thức về dinh dưỡng và vận động vào các môn học như Công nghệ, Sinh học, Giáo dục thể chất, GDCD.
  • Giao các dự án nhỏ cho học sinh tìm hiểu về thực phẩm, lên thực đơn, thiết kế chương trình vận động.
• **Xây dựng gương điển hình:** Khen thưởng những bạn có chế độ ăn uống, sinh hoạt lành mạnh, có sự tiến bộ về sức khỏe để tạo động lực cho các bạn khác.
• **Phối hợp với gia đình:** Tổ chức các buổi họp phụ huynh để chia sẻ thông tin, khuyến khích phụ huynh cùng con thực hiện lối sống lành mạnh.

Đáp án:

Ba nguyên tắc quan trọng nhất trong bảo quản thực phẩm là:

1. **Chỉ bảo quản những nguyên liệu đạt yêu cầu về chất lượng.**
   * **Ví dụ:** Chỉ nên bảo quản các loại rau, củ, quả tươi nguyên vẹn, không bị bầm dập, không héo úa. Hạt phải khô ráo, không bị nấm mốc hay mọt.
2. **Không để lẫn thực phẩm khác loại hay thực phẩm cũ và mới trong cùng vật chứa.**
   * **Ví dụ:** Không nên để thịt sống chung với rau đã rửa sạch trong tủ lạnh. Gạo mới mua về nên được đựng riêng hoặc trộn đều với gạo cũ sau khi đã kiểm tra chất lượng cả hai, tránh tình trạng gạo cũ bị mốc lây sang gạo mới.
3. **Nơi để vật chứa, kho bảo quản phải sạch, khô, thoáng mát và có đủ ánh sáng.**
   * **Ví dụ:** Kho gạo nên được quét dọn thường xuyên, thông gió tốt, tránh ẩm ướt để ngăn ngừa nấm mốc và côn trùng phát triển. Tủ lạnh cần được vệ sinh định kỳ để đảm bảo không khí sạch và mát.

Đáp án:

Để bảo quản rau xanh được lâu hơn, em sẽ áp dụng phương pháp **bảo quản lạnh (trong tủ lạnh, ngăn mát)**.

Các lưu ý để rau giữ được độ tươi ngon:

• **Sơ chế nhẹ:** Loại bỏ lá úa, hư hỏng. Không nên rửa rau trước khi cho vào tủ lạnh vì nước đọng lại có thể làm rau nhanh bị úng. Chỉ rửa khi chuẩn bị chế biến.
• **Làm ráo nước:** Nếu rau bị ướt, cần để ráo hoàn toàn hoặc dùng giấy ăn thấm khô nhẹ nhàng trước khi cho vào bảo quản.
• **Đóng gói đúng cách:** Cho rau vào túi nilon có đục lỗ (để thoát hơi nước), hộp đựng rau chuyên dụng, hoặc bọc trong giấy báo sạch rồi cho vào túi nilon. Việc này giúp giữ ẩm cho rau nhưng vẫn cho phép rau “thở”, tránh bị úng.
• **Vị trí trong tủ lạnh:** Đặt rau vào ngăn chứa rau củ của tủ lạnh, nơi có nhiệt độ và độ ẩm thích hợp nhất để bảo quản rau.
• **Kiểm tra thường xuyên:** Thường xuyên kiểm tra để loại bỏ những lá hỏng hoặc rau đã úng, tránh lây lan sang các phần khác.