Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức Bài 3: Vượt qua khó khăn (Trang 19-24)

Chào mừng các em học sinh và quý phụ huynh đến với bài giải chi tiết SGK Đạo đức lớp 5 trong sách Kết nối tri thức với cuộc sống, Bài 3: “Vượt qua khó khăn” (Trang 19-24). Bài học này sẽ giúp các em nhận biết được những khó khăn trong học tập và cuộc sống, hiểu vì sao cần phải vượt qua chúng, và biết cách thể hiện sự kiên trì, cố gắng để đạt được mục tiêu của mình. Đây là một phẩm chất vô cùng quan trọng để các em có thể trưởng thành và thành công trong tương lai.

Mục tiêu bài học:

• Nhận biết được những khó khăn cần phải vượt qua trong học tập và trong cuộc sống.
• Kể được một số biểu hiện của vượt qua khó khăn.
• Biết vì sao phải vượt qua khó khăn.
• Biết vượt qua một số khó khăn của bản thân trong học tập và sinh hoạt.
• Quý trọng tấm gương vượt khó trong học tập và cuộc sống.

Tài liệu tham khảo thêm:

• Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức – Tổng hợp
• Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức Bài 1: Biết ơn những người có công với quê hương đất nước
• Giải SGK Đạo đức lớp 5 Kết nối tri thức Bài 2: Tôn trọng sự khác biệt của người khác (Trang 13-18)

1. Giải Mục Khởi động bài 3 trang 19 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

Hãy chia sẻ về một khó khăn trong học tập, cuộc sống của em và cách em vượt qua những khó khăn đó.

Gợi ý chia sẻ:
(Học sinh tự chia sẻ trải nghiệm cá nhân. Ví dụ):
“Trong học tập, em từng gặp khó khăn khi học môn Toán, đặc biệt là các bài toán về phân số. Ban đầu, em cảm thấy rất nản và không muốn làm bài tập. Nhưng sau đó, em đã hỏi thầy cô và nhờ anh chị hướng dẫn thêm. Em cũng dành nhiều thời gian hơn để làm các bài tập từ dễ đến khó. Dần dần, em bắt đầu hiểu bài hơn và yêu thích môn Toán. Kết quả là điểm số của em cũng được cải thiện rõ rệt.”

2. Giải Mục Khám phá bài 3 trang 19, 20 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Nhận biết những khó khăn cần phải vượt qua trong học tập và trong cuộc sống

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

— Em hãy chỉ ra khó khăn của các bạn trong những bức tranh trên.

— Kể thêm những khó khăn khác trong học tập và cuộc sống mà em biết.

Gợi ý trả lời:

• Khó khăn của các bạn trong tranh:
  • **Tranh 1 (Minh):** Khó khăn trong học tập là không nhớ công thức toán đã học.
  • **Tranh 2 (Bạn nữ):** Khó khăn trong học tập là bị quên hết những điều định nói khi phát biểu.
  • **Tranh 3 (Bạn nam):** Khó khăn trong cuộc sống là bị các bạn nói không đúng về mình (hiểu lầm, bị oan).
  • **Tranh 4 (Bạn nữ):** Khó khăn trong học tập là sắp kiểm tra cuối kì nhưng chưa ôn bài hoặc cảm thấy áp lực.
  • **Tranh 5 (Bé trai):** Khó khăn trong cuộc sống là mẹ đi làm xa, ông bà đang ốm (khó khăn về hoàn cảnh gia đình, thiếu sự chăm sóc của bố mẹ).
• Những khó khăn khác trong học tập và cuộc sống:
  • **Trong học tập:** Bài quá khó; không hiểu bài; quên kiến thức cũ; sợ thi cử; không tập trung khi học; chưa có phương pháp học tập hiệu quả; không có đủ sách vở, dụng cụ học tập.
  • **Trong cuộc sống:** Hoàn cảnh gia đình khó khăn; bố mẹ đi công tác xa; bị ốm, bị bệnh; bị bạn bè trêu chọc, bắt nạt; gặp khó khăn trong việc kết bạn, hòa nhập; không có đủ đồ dùng cá nhân; thiên tai, lũ lụt…

b) Tìm hiểu biểu hiện và ý nghĩa của việc biết vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống

Đọc câu chuyện dưới đây và trả lời câu hỏi:

— Bạn Huế đã vượt qua khó khăn như thế nào? Việc biết vượt qua khó khăn đó đã đem lại điều gì cho bạn?

— Nêu cảm nghĩ của em về tấm gương vượt khó của bạn Huế.

— Theo em, vì sao chúng ta cần biết vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống?

Gợi ý trả lời:

• Bạn Huế đã vượt qua khó khăn bằng cách:
  • Luôn cố gắng tự rèn luyện, chăm chú nghe thầy cô giảng bài trên lớp.
  • Về nhà, sau khi giúp đỡ ông bà làm việc nhà, bạn luôn cần mẫn tự học.
  • Quyết tâm học thật giỏi để thoát khỏi cảnh nghèo đói, thương ông bà và không phụ lòng thầy cô, người giúp đỡ mình.
  • Hằng ngày dậy sớm đi bộ 3km đến trường dù nhà xa.

  Việc biết vượt qua khó khăn đó đã đem lại cho bạn Huế: Bạn Huế luôn đạt danh hiệu “Học sinh giỏi” trong 4 năm liên tục. Ngoài ra, bạn còn hát hay, là hạt nhân văn nghệ của trường, lớp phó phụ trách văn thể.

• Cảm nghĩ của em về tấm gương vượt khó của bạn Huế:
  “Em rất ngưỡng mộ và khâm phục bạn Hoàng Thu Huế. Mặc dù hoàn cảnh gia đình rất khó khăn, thiếu thốn tình cảm của bố mẹ và phải tự lập từ nhỏ, nhưng bạn Huế vẫn không đầu hàng số phận. Bạn ấy đã kiên trì, nỗ lực hết mình trong học tập và rèn luyện. Tấm gương của Huế là động lực lớn để em học tập và cố gắng vượt qua những khó khăn của bản thân.”
• Vì sao chúng ta cần biết vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống:
  • Giúp chúng ta trưởng thành, tự tin hơn và rèn luyện ý chí, bản lĩnh.
  • Khi vượt qua được khó khăn, chúng ta sẽ đạt được mục tiêu, thành công trong học tập và cuộc sống.
  • Tạo ra những cơ hội mới và giúp chúng ta khám phá những khả năng tiềm ẩn của bản thân.
  • Thúc đẩy sự phát triển cá nhân và đóng góp vào sự phát triển của xã hội.
  • Nếu không vượt qua khó khăn, chúng ta sẽ dễ dàng bỏ cuộc, mất đi cơ hội và có thể hối tiếc về sau.

c) Em hãy cho biết điều gì có thể xảy ra khi gặp khó khăn nếu:

Gợi ý trả lời:

• Sợ – nản chí, không muốn hành động: Sẽ không thể giải quyết được khó khăn, khó khăn có thể trở nên lớn hơn, dễ dàng bỏ cuộc và không đạt được mục tiêu.
• Bình tĩnh suy nghĩ tìm cách vượt qua khó khăn: Sẽ tìm ra được giải pháp phù hợp để giải quyết khó khăn, rèn luyện được kĩ năng giải quyết vấn đề và trở nên tự tin hơn.
• Không tin vào khả năng của bản thân và sự ủng hộ, hỗ trợ của những người đáng tin cậy: Sẽ mất đi động lực để cố gắng, bỏ lỡ cơ hội nhận được sự giúp đỡ từ người khác và khó khăn có thể kéo dài, không được giải quyết.
• Chờ đợi sự giúp đỡ của người khác: Sẽ trở nên bị động, phụ thuộc, không tự lập được, và khó khăn có thể không bao giờ được giải quyết nếu không có ai giúp đỡ.
• Không làm gì cả, hi vọng khó khăn sẽ biến mất: Khó khăn sẽ không tự biến mất mà có thể trở nên tồi tệ hơn, gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn và khiến bản thân bị thụt lùi.

3. Giải Mục Thực hành bài 3 trang 21, 22 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Em hãy vận dụng các bước dưới đây để giúp bạn vượt qua khó khăn trong những tình huống ở Hoạt động 1 phần Khám phá.

CÁC BƯỚC VƯỢT QUA KHÓ KHĂN

Gợi ý thực hiện:
(Áp dụng các bước vượt khó: Xác định khó khăn – Tìm nguyên nhân – Tìm cách giải quyết – Thực hiện cách giải quyết – Đánh giá kết quả)

• **Tình huống 1 (Minh không nhớ công thức toán):**
  • **Xác định khó khăn:** Minh không nhớ công thức toán.
  • **Tìm nguyên nhân:** Có thể do chưa ôn bài thường xuyên, chưa hiểu sâu công thức.
  • **Tìm cách giải quyết:** Ôn lại bài cũ, xem lại vở ghi, hỏi thầy cô hoặc bạn bè. Luyện tập nhiều bài tập liên quan.
  • **Thực hiện:** Minh chủ động xem lại bài, hỏi bạn bè và làm thêm bài tập.
  • **Đánh giá:** Nếu nhớ được công thức và làm được bài tập, tức là đã vượt qua.
• **Tình huống 2 (Mỗi lần phát biểu lại quên hết):**
  • **Xác định khó khăn:** Sợ, run khi phát biểu, quên hết những điều định nói.
  • **Tìm nguyên nhân:** Có thể do chưa tự tin, sợ sai, chưa chuẩn bị kỹ.
  • **Tìm cách giải quyết:** Chuẩn bị kĩ nội dung trước khi phát biểu, tập nói trước gương, nhờ bạn bè lắng nghe và góp ý, hít thở sâu để bình tĩnh.
  • **Thực hiện:** Chuẩn bị kĩ bài, tập nói, mạnh dạn giơ tay phát biểu từng câu ngắn trước.
  • **Đánh giá:** Nếu phát biểu trôi chảy, tự tin hơn, tức là đã tiến bộ.
• **Tình huống 3 (Bị nói không đúng về mình):**
  • **Xác định khó khăn:** Bị hiểu lầm, bị nói sai sự thật.
  • **Tìm nguyên nhân:** Có thể do bạn bè chưa hiểu rõ, thông tin chưa chính xác.
  • **Tìm cách giải quyết:** Bình tĩnh giải thích rõ ràng cho bạn bè hiểu, nhờ thầy cô hoặc người lớn giúp đỡ để làm rõ sự việc.
  • **Thực hiện:** Mạnh dạn gặp các bạn để nói rõ, nếu không được thì nhờ cô giáo giúp đỡ.
  • **Đánh giá:** Nếu bạn bè hiểu ra và không nói sai nữa, tức là đã giải quyết được khó khăn.
• **Tình huống 4 (Sắp kiểm tra cuối kì nhưng chưa ôn bài):**
  • **Xác định khó khăn:** Áp lực thi cử, chưa ôn bài, lo lắng không đạt kết quả.
  • **Tìm nguyên nhân:** Có thể do chưa sắp xếp thời gian hợp lí, chưa tập trung.
  • **Tìm cách giải quyết:** Lập kế hoạch ôn tập cụ thể, phân chia thời gian cho từng môn, tập trung cao độ khi ôn, hỏi thầy cô những phần chưa hiểu.
  • **Thực hiện:** Ngay lập tức lập kế hoạch và bắt đầu ôn tập theo kế hoạch.
  • **Đánh giá:** Nếu ôn tập hiệu quả, tự tin hơn khi đi thi, kết quả bài thi tốt.
• **Tình huống 5 (Mẹ đi làm xa, ông bà ốm):**
  • **Xác định khó khăn:** Thiếu sự chăm sóc của mẹ, ông bà ốm yếu, cảm thấy cô đơn.
  • **Tìm nguyên nhân:** Hoàn cảnh gia đình.
  • **Tìm cách giải quyết:** Chủ động tự chăm sóc bản thân, giúp đỡ ông bà những việc phù hợp, tâm sự với người thân (cô, chú, bác) hoặc thầy cô để được chia sẻ, động viên.
  • **Thực hiện:** Tự mình sắp xếp sinh hoạt cá nhân, nấu cơm, quét nhà giúp ông bà, gọi điện tâm sự với mẹ.
  • **Đánh giá:** Cảm thấy bớt cô đơn hơn, vượt qua được giai đoạn khó khăn.

b) Em hãy đưa ra nhận xét đối với việc làm của các bạn dưới đây:

Gợi ý trả lời:

• **Trường hợp a (Phóng):**Dù phải thức dậy sớm để đi bộ gần 3 km đến trường nhưng Phóng vẫn đi học đều.

  → Nhận xét: Việc làm của Phóng là **đúng**, thể hiện sự **kiên trì, quyết tâm, không ngại khó khăn** để đi học. Đây là một biểu hiện tốt của việc vượt qua khó khăn.

• **Trường hợp b (Ngọc):**Khi thầy giáo hướng dẫn kĩ thuật phát cầu lông, dù thấy khó nhưng Ngọc vẫn mạnh dạn xung phong để thử sức.

  → Nhận xét: Việc làm của Ngọc là **đúng**, thể hiện sự **tự tin, dũng cảm, sẵn sàng đối mặt và vượt qua khó khăn** để học hỏi cái mới.

• **Trường hợp c (Phương):**Sáng dậy thấy trời gió rét nên Phương lấy lí do bị mệt để không phải tham gia lao động cùng các bạn trong xóm.

  → Nhận xét: Việc làm của Phương là **sai**, thể hiện sự **ngại khó, lười biếng, không trung thực**. Đây là hành vi không nên làm.

• **Trường hợp d (Hằng):**Sáng nay, bố dạy Hằng cách tỉa, tạo dáng cho cây cảnh nhưng bạn đã từ chối.

  → Nhận xét: Việc làm của Hằng là **sai**, thể hiện sự **ngại học hỏi, không muốn đối mặt với việc mới mẻ có thể khó khăn**. Hằng đã bỏ lỡ cơ hội học được một kỹ năng mới từ bố.

c) Em hãy tư vấn cho các bạn dưới đây những việc cần làm để vượt qua khó khăn.

Bạn thường đi học trễ vì thói quen ngủ dậy muộn.

Gợi ý tư vấn:
“Bạn nên:

• **Xác định nguyên nhân:** Tại sao bạn lại ngủ dậy muộn? Có phải do thức khuya không?
• **Lập kế hoạch:** Đi ngủ sớm hơn mỗi ngày. Đặt báo thức cách nhau 5-10 phút để dễ thức dậy hơn.
• **Tạo động lực:** Nhờ bố mẹ hoặc anh chị gọi dậy. Đặt mục tiêu nhỏ mỗi ngày là dậy đúng giờ.
• **Thực hiện kiên trì:** Ban đầu có thể khó khăn nhưng hãy cố gắng duy trì. Sau một thời gian, bạn sẽ hình thành được thói quen tốt.
• **Tưởng thưởng nhỏ:** Nếu dậy sớm được một tuần, hãy tự thưởng cho mình một việc gì đó bạn thích.

d) Hãy nêu những khó khăn mà em có thể gặp phải và những biện pháp để khắc phục khó khăn đó theo gợi ý sau.

Gợi ý thực hiện:
(Học sinh tự điền vào bảng. Dưới đây là một ví dụ):

5. Giải Mục Vận dụng bài 3 trang 24 SGK Đạo đức 5 Kết nối tri thức

a) Em hãy tìm hiểu về một tấm gương học sinh vượt khó và chia sẻ với các bạn theo gợi ý:

— Giới thiệu về bạn đó và những khó khăn mà bạn đã gặp.

— Bạn đã làm gì để vượt qua khó khăn?

— Em học được điều gì từ tấm gương đó?

Gợi ý thực hiện:
(Học sinh tự tìm hiểu và chia sẻ. Ví dụ về một tấm gương vượt khó đã được nhắc đến trong sách):
“Em muốn kể về tấm gương vượt khó của bạn **Hoàng Thu Huế** ở thành phố Lào Cai. Bạn Huế có hoàn cảnh gia đình rất đáng thương: bố mất sớm, mẹ bỏ đi từ khi bạn còn rất nhỏ. Huế sống với ông bà ngoại già yếu, đau ốm luôn nên cuộc sống rất cực nhọc, thiếu thốn. Nhà bạn lại xa trường, mỗi ngày bạn phải đi bộ gần 3km để đến lớp.
Tuy gặp nhiều khó khăn như vậy, nhưng bạn Huế vẫn luôn cố gắng hết mình. Bạn ấy học rất chăm chỉ, nghe thầy cô giảng bài, về nhà giúp đỡ ông bà rồi lại tự học bài rất cẩn thận. Huế luôn quyết tâm học giỏi để sau này thoát khỏi cảnh nghèo khó và không phụ lòng ông bà, thầy cô.
Từ tấm gương của bạn Huế, em học được rằng dù gặp phải hoàn cảnh khó khăn đến đâu, chúng ta cũng không nên bỏ cuộc. Chỉ cần có ý chí, sự kiên trì và nỗ lực hết mình, chúng ta nhất định sẽ vượt qua được mọi thử thách để đạt được ước mơ của mình. Em sẽ noi gương bạn Huế để học tập chăm chỉ hơn và giúp đỡ gia đình nhiều hơn.”

b) Cùng đọc câu ca dao và thảo luận về ý nghĩa của câu nói:

“Không có việc gì khó
Chỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biển
Quyết chí ắt làm nên.” (Hồ Chí Minh)

Gợi ý thảo luận:
“Câu nói của Bác Hồ có ý nghĩa vô cùng sâu sắc. Bác muốn dạy chúng ta rằng:

• **Không có việc gì khó:** Tức là không có khó khăn nào là không thể vượt qua, không có thử thách nào là không thể giải quyết.
• **Chỉ sợ lòng không bền:** Điều đáng sợ nhất không phải là độ khó của công việc, mà là sự thiếu kiên trì, ý chí không vững vàng của chính chúng ta. Nếu chúng ta dễ nản lòng, bỏ cuộc thì dù việc dễ cũng sẽ trở nên khó.
• **Đào núi và lấp biển / Quyết chí ắt làm nên:** Bác dùng hình ảnh “đào núi và lấp biển” là những việc tưởng chừng không thể làm được để nhấn mạnh rằng, chỉ cần chúng ta có ý chí kiên cường, quyết tâm sắt đá thì dù khó khăn đến mấy cũng sẽ làm được, sẽ thành công.

Tóm lại, câu nói khuyên chúng ta phải luôn giữ vững ý chí, sự kiên trì, không ngại khó khăn và tin tưởng vào bản thân để đạt được mọi mục tiêu trong cuộc sống.”

Bài tập tương tự để luyện tập:

Bài tập 1:

1. Em hãy kể một việc làm nhỏ trong ngày hôm nay mà em đã vượt qua một khó khăn của bản thân trong sinh hoạt cá nhân.

Đáp án gợi ý:
1. Hôm nay, em đã dậy sớm hơn 15 phút so với mọi ngày để tập thể dục buổi sáng, dù trời hơi lạnh.
2. Em đã tự rửa bát sau bữa ăn, dù ban đầu em cảm thấy hơi ngại vì sợ vỡ bát.

Bài tập 2:

1. Lan rất thích học vẽ nhưng cảm thấy mình không có năng khiếu, thường vẽ xấu hơn các bạn. Lan định bỏ học vẽ. Nếu là bạn của Lan, em sẽ khuyên Lan như thế nào để bạn vượt qua khó khăn này?

Đáp án gợi ý:
1. Em sẽ khuyên Lan: “Lan ơi, đừng nản chí như vậy! Ai cũng cần thời gian để tiến bộ. Quan trọng là bạn thích vẽ và chăm chỉ luyện tập. Bạn có thể tìm các lớp học vẽ, xem video hướng dẫn trên mạng, hoặc nhờ cô giáo, bạn bè giỏi vẽ chỉ bảo thêm. Mỗi ngày cố gắng một chút, chắc chắn bạn sẽ vẽ đẹp hơn thôi. Đừng bỏ cuộc vì năng khiếu có thể được rèn luyện mà!”

Bài tập 3:

1. Hãy tưởng tượng em là một người lớn đang làm việc. Kể tên một khó khăn mà em có thể gặp trong công việc đó và cách em sẽ vượt qua.

Đáp án gợi ý:
1. Nếu em là một giáo viên, khó khăn em có thể gặp là có những học sinh cá biệt, khó bảo, chưa hứng thú với việc học.
2. Cách em sẽ vượt qua: Em sẽ tìm hiểu nguyên nhân vì sao học sinh lại như vậy, có thể là do hoàn cảnh gia đình, hoặc do phương pháp học chưa phù hợp. Sau đó, em sẽ cố gắng thay đổi phương pháp giảng dạy để bài học thú vị hơn, gần gũi và quan tâm nhiều hơn đến những em học sinh đó, tìm cách trò chuyện, động viên, giúp các em tìm thấy niềm vui trong học tập. Em cũng có thể trao đổi với phụ huynh và đồng nghiệp để cùng tìm giải pháp tốt nhất.