Giải SGK Giáo dục công dân lớp 6 Cánh diều Bài 1: Tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ (Trang 4-8)

Lời giải:

Nội dung bài hát “Ba ngọn nến lung linh” nói lên:

• Tình yêu thương, sự gắn kết bền chặt giữa các thành viên trong gia đình (cha, mẹ và con cái).
• Vai trò của gia đình là tổ ấm, là nơi che chở, nuôi dưỡng, giáo dục con cái nên người.
• Sự trưởng thành và ước mơ của con cái được lớn lên trong tình yêu thương của gia đình.
• Sự tự hào, trân trọng về gia đình mình.

Ca từ thể hiện nội dung đó:

• “Ba ngọn nến lung linh” (ám chỉ cha, mẹ và con cái, tạo nên sự ấm áp, hạnh phúc).
• “Lung linh ba ngọn nến, lung linh tình mình” (khẳng định tình yêu, sự gắn bó).
• “Gia đình là tổ ấm” (đề cao giá trị của gia đình).
• “Một gia đình, một tình yêu” (nhấn mạnh sự đoàn kết, yêu thương).
• “Mẹ cha cho con tình yêu, cho con một mái nhà” (vai trò của cha mẹ).
• “Rồi con sẽ lớn lên, rồi con sẽ đi xa, nhưng mái nhà ta sẽ là nơi ta nhớ về” (tình cảm gắn bó với gia đình dù ở đâu).

Lời giải:

a) Truyền thống của gia đình Giáo sư Tôn Thất Tùng được thể hiện rõ nét qua thông tin: đó là **truyền thống hiếu học và theo ngành Y**. Cố Giáo sư Tôn Thất Tùng là bác sĩ nổi tiếng, có nhiều công trình khoa học và đào tạo đội ngũ thầy thuốc. Cả ba người con của ông (Tôn Nữ Ngọc Trân, Tôn Nữ Hồng Tâm, Tôn Thất Bách) đều tiếp nối sự nghiệp của cha trong ngành Y, đặc biệt Phó Giáo sư, Viện sĩ, Bác sĩ Tôn Thất Bách rất nổi tiếng trong lĩnh vực tim mạch. Điều này cho thấy sự kế thừa và phát huy nghề nghiệp của cha ông qua nhiều thế hệ.

b) Ngoài truyền thống làm nghề Y, em còn biết những truyền thống khác của các gia đình, dòng họ như:

• Truyền thống hiếu học (nhiều đời đều có người đỗ đạt cao, làm thầy giáo, giáo sư).
• Truyền thống làm nghề thủ công (ví dụ: làm gốm, dệt lụa, làm nón, đúc đồng).
• Truyền thống cách mạng (nhiều thế hệ tham gia kháng chiến, cống hiến cho đất nước).
• Truyền thống võ thuật.
• Truyền thống nghệ thuật (ví dụ: ca trù, chèo, tuồng, nhạc cụ dân tộc).
• Truyền thống kinh doanh, buôn bán.

c) Em hiểu truyền thống gia đình, dòng họ là **những giá trị, chuẩn mực đạo đức, phong tục tập quán, nghề nghiệp, hay những thói quen tốt đẹp… được hình thành từ lâu đời và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong một gia đình hoặc dòng họ**. Đó là những điều làm nên bản sắc riêng, niềm tự hào và động lực cho các thành viên.

Lời giải:

a) Chị Nga đã thành công trong nghề làm cốm vì:

• Chị đã **kế thừa nghề làm cốm truyền thống của gia đình**. Điều này có nghĩa là chị đã có sẵn nền tảng kinh nghiệm, bí quyết, và có thể là cả công thức đặc trưng của gia đình, giúp sản phẩm có chất lượng và hương vị riêng.
• Chị đã **quyết định chọn nghề làm cốm truyền thống để lập nghiệp** (có đam mê và định hướng rõ ràng).
• Chị đã **mở rộng quy mô sản xuất và đa dạng hóa sản phẩm** có thương hiệu nổi tiếng, thể hiện sự sáng tạo và thích ứng với thị trường.
• Chị **tích cực tìm kiếm thị trường tiêu thụ** để tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm, cho thấy sự năng động, dám nghĩ dám làm trong kinh doanh.

b) Theo em, truyền thống gia đình, dòng họ mang lại những điều sau cho mỗi chúng ta:

• **Niềm tự hào và ý thức trách nhiệm:** Giúp chúng ta tự hào về cội nguồn, về những giá trị tốt đẹp mà ông cha để lại, từ đó có ý thức giữ gìn và phát huy.
• **Nguồn động lực và sức mạnh tinh thần:** Khi biết mình có một truyền thống tốt đẹp, chúng ta sẽ có thêm động lực để phấn đấu, vượt qua khó khăn.
• **Kinh nghiệm và bài học quý báu:** Đặc biệt là truyền thống nghề nghiệp, giúp chúng ta có được những kiến thức, kỹ năng được đúc kết từ nhiều thế hệ.
• **Xây dựng bản sắc cá nhân và gia đình:** Truyền thống tạo nên nét đặc trưng, văn hóa riêng cho mỗi gia đình, dòng họ, góp phần tạo nên bản sắc dân tộc.
• **Sự gắn kết và yêu thương:** Những hoạt động giữ gìn truyền thống thường gắn liền với sự sum họp, đoàn tụ, giúp tăng cường tình cảm gia đình, dòng họ.

Tóm lại, truyền thống gia đình, dòng họ giúp chúng ta có thêm kinh nghiệm và sức mạnh trong cuộc sống; góp phần làm phong phú thêm truyền thống và bản sắc dân tộc, nhất là trong thời đại ngày nay.

Lời giải:

Tình huống 1:

Tiến đã biết giữ gìn, phát huy truyền thống hiếu học của gia đình, dòng họ mình bằng những việc làm cụ thể sau:

• **Ý thức và quyết tâm:** Tiến tự hào về dòng họ và quyết tâm phấn đấu học giỏi để tiếp bước truyền thống.
• **Hành động cụ thể:** Suốt từ lớp 1 đến lớp 6, Tiến luôn chăm chỉ học hành ở trường và ở nhà.
• **Kết quả:** Năm nào Tiến cũng là học sinh xuất sắc, cho thấy sự nỗ lực và thành công trong việc duy trì truyền thống.

Tình huống 2:

Yến đã làm những việc sau để giữ gìn nghề truyền thống của gia đình:

• **Tìm hiểu về nghề:** Yến thường hỏi bố mẹ để tìm hiểu về nghề dệt chiếu cói của gia đình, dòng họ mình từ các đời trước. Điều này thể hiện sự trân trọng và mong muốn hiểu sâu sắc về truyền thống.
• **Tham gia thực hành:** Ngay từ khi học lớp 6, khi có thời gian ở nhà, Yến thường phụ giúp bố mẹ và dần làm quen về cách dệt chiếu cói. Đây là việc làm thiết thực để học hỏi và rèn luyện kỹ năng nghề.
• **Định hướng tương lai:** Yến quyết định đi theo nghề dệt chiếu cói của gia đình, thể hiện ý chí kế thừa và phát triển nghề truyền thống.

Qua hai tình huống trên, có thể thấy để giữ gìn và phát huy truyền thống gia đình, dòng họ, chúng ta cần có ý thức trân trọng, tìm hiểu và thực hiện những hành động cụ thể, thiết thực phù hợp với lứa tuổi và khả năng của mình.

Lời giải:

Những câu thành ngữ, tục ngữ nói về truyền thống gia đình, dòng họ là:

• a) Con hơn cha là nhà có phúc: Thể hiện sự kế thừa và phát triển, con cái giỏi giang hơn cha mẹ là điều may mắn, niềm tự hào của gia đình, dòng họ.
• d) Hổ phụ sinh hổ tử: Ca ngợi con cái tài giỏi, dũng cảm, xứng đáng với cha mẹ. Nói lên truyền thống tốt đẹp được truyền từ đời này sang đời khác.
• e) Cha truyền con nối: Nói về việc truyền nghề nghiệp, kỹ năng hoặc truyền thống từ cha cho con, từ thế hệ trước cho thế hệ sau.

Các câu b) và c) nói về đạo đức cá nhân (tinh thần tương thân tương ái, giữ gìn phẩm giá), không trực tiếp nói về truyền thống gia đình, dòng họ.

Lời giải:

Các việc làm thể hiện sự tự hào về truyền thống của gia đình, dòng họ:

• Giới thiệu với bạn bè, người thân về những truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ (ví dụ: truyền thống hiếu học, truyền thống làm nghề thủ công, truyền thống yêu nước…).
• Chăm chỉ học tập, rèn luyện để đạt thành tích tốt, xứng đáng với truyền thống hiếu học của gia đình, dòng họ.
• Tìm hiểu, học hỏi về nghề truyền thống của gia đình (nếu có) từ ông bà, cha mẹ.
• Tham gia vào các hoạt động của dòng họ như giỗ chạp, họp mặt để tìm hiểu về cội nguồn, lịch sử của dòng họ.
• Gìn giữ và phát huy những nề nếp, phong tục, thói quen tốt đẹp mà gia đình, dòng họ đã duy trì.
• Kính trọng, biết ơn ông bà, cha mẹ, những người đã dày công xây dựng và gìn giữ truyền thống.

Các việc làm trái với truyền thống gia đình, dòng họ:

• Lười biếng trong học tập, không cố gắng phấn đấu, bỏ bê việc học (nếu gia đình có truyền thống hiếu học).
• Không quan tâm đến cội nguồn, không tìm hiểu về lịch sử, truyền thống của gia đình, dòng họ.
• Không muốn tiếp nối nghề truyền thống của gia đình (nếu có) một cách thờ ơ, không có ý thức giữ gìn.
• Làm những điều xấu, vi phạm pháp luật, làm ảnh hưởng đến danh dự, thanh danh của gia đình, dòng họ.
• Ăn chơi đua đòi, lãng phí, không biết quý trọng công sức lao động của cha mẹ, ông bà (nếu gia đình có truyền thống tiết kiệm, cần cù).

Bài học rút ra cho bản thân:

• Cần phải luôn tự hào về truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ.
• Phải có ý thức trách nhiệm trong việc giữ gìn và phát huy những truyền thống đó bằng những hành động cụ thể, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi.
• Không được làm bất cứ điều gì gây tổn hại đến danh dự, thanh danh của gia đình, dòng họ.
• Việc giữ gìn và phát huy truyền thống không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm vinh dự, giúp bản thân sống có mục đích và ý nghĩa hơn.

Lời giải tham khảo:

Tấm gương điển hình về giữ gìn, phát huy truyền thống của gia đình, dòng họ mà em biết là câu chuyện về gia đình nghệ nhân Nguyễn Thị Lành ở làng nghề gốm Bát Tràng (Hà Nội).

Gia đình nghệ nhân Nguyễn Thị Lành có truyền thống làm gốm đã nhiều đời. Từ ông bà, cha mẹ cô đều là những người thợ gốm tài hoa, gắn bó trọn đời với nghề. Ngay từ nhỏ, cô Lành đã được cha mẹ dạy dỗ, truyền cho những bí quyết làm gốm, từ khâu chọn đất, nhào nặn, tạo hình, đến tráng men và nung lò.

Lớn lên, mặc dù có nhiều cơ hội lựa chọn nghề nghiệp khác với thu nhập ổn định hơn, nhưng cô Lành vẫn quyết tâm bám trụ với nghề gốm truyền thống của gia đình. Cô không chỉ giữ gìn những kỹ thuật làm gốm cổ truyền mà còn không ngừng học hỏi, sáng tạo ra những mẫu mã, sản phẩm mới phù hợp với thị hiếu thị trường hiện đại.

Nhờ sự nỗ lực không ngừng, những sản phẩm gốm của gia đình cô Lành ngày càng được nhiều người biết đến và yêu thích, không chỉ trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài. Cô cũng tích cực tham gia các hoạt động quảng bá làng nghề, mở lớp dạy nghề cho thế hệ trẻ, góp phần lan tỏa và giữ gìn giá trị của nghề gốm Bát Tràng.

Gia đình nghệ nhân Nguyễn Thị Lành là một minh chứng sống động cho việc giữ gìn và phát huy truyền thống gia đình, không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo tồn di sản văn hóa của dân tộc.