Giải SGK Giáo dục công dân lớp 6 Cánh diều Bài 5: Tự lập (Trang 23-26)

Lời giải:

Quan sát các bức ảnh, em có nhận xét sau về những việc làm của các bạn:

• Bức ảnh 1: Bạn nhỏ đang tự mình chuẩn bị sách vở cho buổi học. Đây là một hành động thể hiện sự chủ động, tự giác và tự làm những công việc của bản thân mà không cần người lớn nhắc nhở hay giúp đỡ.
• Bức ảnh 2: Bạn nhỏ đang tự rửa bát sau bữa ăn. Đây là một hành động thể hiện sự chủ động, có trách nhiệm với công việc nhà, tự lo liệu công việc cá nhân và giúp đỡ gia đình.

Nhìn chung, những việc làm của các bạn trong ảnh đều cho thấy các bạn có ý thức tự giác, chủ động trong việc học tập và sinh hoạt cá nhân, không dựa dẫm, phụ thuộc vào người khác. Đây là những biểu hiện của đức tính tự lập.

Lời giải:

a) Những biểu hiện của tự lập của Bác Hồ trong câu chuyện trên là:

• Tự mình tìm con đường mới: Thay vì đi theo con đường cũ, Bác Hồ đã tự quyết định, tự tìm tòi con đường cứu nước phù hợp cho riêng mình.
• Tự kiếm sống và học tập: Bác đã tự làm nhiều nghề khác nhau để trang trải cuộc sống và dành tiền cho việc học chữ, học ngoại ngữ. Điều này thể hiện khả năng tự lo liệu cho bản thân, không dựa dẫm vào ai.
• Tự học, tự rèn luyện: Bác đã tự học văn hóa, lí luận cách mạng, cho thấy sự chủ động, không ngừng trau dồi kiến thức và kỹ năng để đạt được mục tiêu.
• Kiên định với lí tưởng: Dù gặp nhiều khó khăn, thử thách, Bác vẫn kiên trì theo đuổi lí tưởng và hoài bão của mình, không từ bỏ hay trông chờ vào người khác.

b) Em hiểu tự lập là khả năng tự làm lấy công việc của mình, tự giải quyết các vấn đề liên quan đến bản thân, không trông chờ, dựa dẫm vào người khác. Đó là sự chủ động, tự giác và có trách nhiệm với cuộc sống của chính mình.

Lời giải:

a) Việc làm của Linh có ý nghĩa quan trọng đối với cả Linh và mẹ Linh:

• **Đối với Linh:**
  • Giúp Linh rèn luyện được tính chủ động, tự giác và có trách nhiệm với bản thân.
  • Linh cảm thấy tự tin, trưởng thành hơn khi tự mình làm được việc.
  • Linh nhận được sự tin tưởng và tự hào từ mẹ, đó là động lực để bạn tiếp tục phát huy.
  • Việc tự làm những công việc cá nhân giúp Linh có thêm thời gian rảnh rỗi và chủ động trong mọi việc.
• **Đối với mẹ Linh:**
  • Mẹ Linh cảm thấy tự hào và yên tâm về sự trưởng thành của con gái.
  • Việc Linh tự lập giúp mẹ đỡ vất vả hơn, có thêm thời gian cho những công việc khác.
  • Mối quan hệ giữa hai mẹ con sẽ thêm gắn bó, tin tưởng.

b) Theo em, tự lập mang lại những điều tốt đẹp cho mỗi chúng ta:

• **Tạo dựng sự tự tin và lòng tự trọng:** Khi tự mình hoàn thành công việc, vượt qua khó khăn, chúng ta sẽ cảm thấy tự tin vào bản thân và được người khác tôn trọng.
• **Nâng cao năng lực và khả năng giải quyết vấn đề:** Quá trình tự lập đòi hỏi chúng ta phải suy nghĩ, tìm tòi cách làm, từ đó rèn luyện kỹ năng và kinh nghiệm.
• **Được mọi người yêu quý, tin tưởng:** Người tự lập thường được đánh giá cao về ý chí và khả năng, được bạn bè, thầy cô và gia đình tin tưởng, giao phó những công việc quan trọng.
• **Đạt được thành công trong cuộc sống:** Tự lập là phẩm chất cần thiết để mỗi người tự chủ cuộc sống, vượt qua khó khăn và đạt được mục tiêu của mình.

Tóm lại, tự lập là một đức tính quan trọng, giúp mỗi người tự tin, bản lĩnh, phát huy năng lực và đạt được thành công trong cuộc sống.

Lời giải:

• a) Việc gì khó thì nhờ người khác làm hộ.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Nếu việc gì khó cũng nhờ người khác làm hộ, chúng ta sẽ không bao giờ rèn luyện được khả năng tự giải quyết vấn đề, không phát triển được năng lực của bản thân và dễ trở nên ỷ lại, phụ thuộc. Cần cố gắng tự mình giải quyết trước, nếu không được mới tìm sự giúp đỡ.

• b) Trẻ em không cần phải tự lập.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Tự lập là một đức tính cần thiết và cần được rèn luyện ngay từ khi còn nhỏ. Trẻ em tự lập sẽ trưởng thành, tự tin hơn, biết cách chăm sóc bản thân và đóng góp vào công việc chung của gia đình, xã hội.

• c) Tự lập giúp chúng ta thành công trong cuộc sống.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Người tự lập có khả năng chủ động trong mọi việc, không ngại khó khăn, biết cách tự mình vượt qua thử thách. Những phẩm chất này là yếu tố quan trọng giúp họ đạt được mục tiêu và thành công trong cuộc sống.

• d) Để rèn luyện tính tự lập, chúng ta phải tự làm tất cả mọi việc.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Tự lập không có nghĩa là tự làm tất cả mọi việc mà không cần bất kỳ sự hỗ trợ nào. Tự lập là chủ động, tự giác, có trách nhiệm với công việc của mình và biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết, nhưng không ỷ lại. Có những việc cần hợp tác hoặc cần sự hướng dẫn của người lớn.

• e) Người tự lập sẽ được mọi người tin tưởng và quý trọng.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Người tự lập thể hiện sự chủ động, bản lĩnh và trách nhiệm. Những đức tính này khiến họ trở nên đáng tin cậy và được mọi người xung quanh tôn trọng, quý mến.

Lời giải:

• a) Hằng luôn tự giác học bài và làm bài tập mà không cần bố mẹ nhắc nhở.

  -> Đây là hành vi đúng, thể hiện tính tự lập, chủ động, có trách nhiệm trong học tập. Hằng là một học sinh gương mẫu.

• b) Khi gặp bài toán khó, Lan thường nhờ anh trai giải hộ.

  -> Đây là hành vi sai, thể hiện sự ỷ lại, thiếu tự lập trong học tập. Lan nên cố gắng tự mình suy nghĩ, tìm hiểu trước hoặc hỏi gợi ý chứ không nên nhờ giải hộ.

• c) Đến giờ ăn cơm, mẹ phải gọi mãi Hùng mới chịu rời trò chơi điện tử để ăn cơm.

  -> Đây là hành vi sai, thể hiện sự thiếu tự giác, không chủ động trong sinh hoạt cá nhân và thiếu tôn trọng người khác. Hùng cần rèn luyện tính tự giác và biết quản lí thời gian.

• d) Mỗi khi mẹ vắng nhà, Mai tự lo liệu mọi việc trong nhà như nấu cơm, rửa bát, quét dọn.

  -> Đây là hành vi đúng, thể hiện rõ tính tự lập, tinh thần trách nhiệm và biết giúp đỡ gia đình. Mai là một người con ngoan, biết tự lo liệu cho bản thân và công việc nhà.

• e) Khi đi cắm trại, bạn An được giao nhiệm vụ chuẩn bị đồ ăn. An không làm mà nhờ mẹ chuẩn bị hộ.

  -> Đây là hành vi sai, thể hiện sự ỷ lại, thiếu tự lập và không có trách nhiệm với nhiệm vụ được giao. An cần học cách tự mình hoàn thành công việc được phân công.

Lời giải tham khảo:

1. Ca dao, tục ngữ:

• “Tự lực cánh sinh.”
• “Không thầy đố mày làm nên.” (Mang ý nghĩa cần sự hướng dẫn, nhưng cũng nhấn mạnh sự chủ động của người học).
• “Có làm thì mới có ăn,
  Không dưng ai dễ đem phần đến cho.”
• “Khéo tay hay làm.”
• “Ăn cơm trước kẻng.” (Mặc dù có ý nghĩa tiêu cực trong một số ngữ cảnh, nhưng cũng thể hiện sự chủ động, không chờ đợi).

2. Truyện:

• Truyện cổ tích: “Cây tre trăm đốt” (phê phán người lười biếng, đề cao sự lao động, tự làm của mình).
• Các câu chuyện về Bác Hồ tự học, tự kiếm sống khi ra đi tìm đường cứu nước.
• Truyện “Robinson Crusoe” (kể về một người sống sót trên đảo hoang và tự mình xây dựng cuộc sống).

3. Bài hát:

• Những bài hát khuyến khích sự tự tin, tự chủ, ví dụ: “Đường đến ngày vinh quang” (bài hát về sự nỗ lực, tự phấn đấu).
• Bài hát “Bụi phấn” (ngợi ca thầy cô nhưng cũng hàm ý về sự tự học, tự trưởng thành của học sinh).

4. Bài thơ:

• Một số bài thơ nói về ý chí, nghị lực, sự tự vươn lên.

Lời giải tham khảo:

Kế hoạch rèn luyện tính tự lập của bản thân:

1. Trong học tập:

• **Mục tiêu:** Tự giác học bài, làm bài tập đầy đủ, chủ động tìm kiếm kiến thức.
• **Hành động cụ thể:**
  • Lên thời gian biểu học tập hằng ngày và tuân thủ nghiêm túc.
  • Tự mình tìm hiểu trước bài mới, không chờ đợi thầy cô giảng hết.
  • Khi gặp bài khó, cố gắng suy nghĩ, tra cứu tài liệu trước khi hỏi bạn bè, thầy cô.
  • Tự kiểm tra lại bài sau khi làm xong, tự nhận biết và sửa lỗi sai.
  • Tự chuẩn bị đầy đủ sách vở, đồ dùng học tập trước khi đến lớp.

2. Trong các hoạt động khác ở trường:

• **Mục tiêu:** Chủ động tham gia các hoạt động, tự chịu trách nhiệm với nhiệm vụ được giao.
• **Hành động cụ thể:**
  • Tự sắp xếp thời gian để tham gia các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ.
  • Tự chuẩn bị đồ dùng, vật liệu cho các hoạt động của lớp, trường.
  • Khi được giao nhiệm vụ nhóm, chủ động đóng góp ý kiến và hoàn thành phần việc của mình.
  • Không ỷ lại vào bạn bè khi làm việc nhóm.

3. Trong các hoạt động ở nhà:

• **Mục tiêu:** Tự giác làm việc nhà, tự chăm sóc bản thân, không để bố mẹ nhắc nhở.
• **Hành động cụ thể:**
  • Tự dọn dẹp phòng ngủ, gấp quần áo gọn gàng mỗi ngày.
  • Tự chuẩn bị bữa ăn đơn giản (nếu có thể) hoặc giúp mẹ nấu ăn.
  • Tự rửa bát, quét nhà, lau nhà theo lịch phân công hoặc khi thấy cần thiết.
  • Tự lo vệ sinh cá nhân, chuẩn bị quần áo cho ngày hôm sau.
  • Tự chịu trách nhiệm với những đồ dùng cá nhân của mình.