Giải SGK Giáo dục công dân lớp 6 Cánh diều Bài 8: Ứng phó với các tình huống nguy hiểm từ thiên nhiên (Trang 38-41)

Lời giải:

a) Em có nhận xét về các bức ảnh trên là:

• Bức ảnh 1: Thể hiện một trận lũ lụt lớn. Nước ngập mênh mông, nhà cửa có thể bị nhấn chìm, cây cối đổ gãy, đường sá bị chia cắt. Đây là một thiên tai gây hậu quả nghiêm trọng, đe dọa tính mạng và tài sản của con người.
• Bức ảnh 2: Cho thấy một cây bị sét đánh cháy. Sét là hiện tượng tự nhiên rất nguy hiểm, có thể gây cháy nổ, phá hủy tài sản và nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng con người.

Cả hai bức ảnh đều minh họa những tình huống nguy hiểm từ thiên nhiên, gây ra hậu quả nặng nề.

b) Trả lời mang tính cá nhân: Em đã được bố mẹ, thầy cô và qua các phương tiện truyền thông dạy cho một số cách ứng phó với các tình huống nguy hiểm từ thiên nhiên như: khi có lũ lụt thì tìm đến nơi cao ráo; khi có sấm sét thì không trú dưới gốc cây, không dùng điện thoại; khi có bão thì chằng chống nhà cửa… Em cũng biết cần theo dõi tin tức dự báo thời tiết để chủ động phòng tránh. Tuy nhiên, em nghĩ mình cần học hỏi thêm nhiều kiến thức và kĩ năng để ứng phó hiệu quả hơn khi gặp các tình huống khẩn cấp này.

Lời giải:

a) Ngoài bão, lũ lụt, sấm sét và lốc xoáy như đã nêu trong sách, em có thể kể thêm những tình huống nguy hiểm từ thiên nhiên khác mà em biết:

• Hạn hán: Thiếu nước nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống.
• Sóng thần: Những con sóng khổng lồ do động đất dưới đáy biển gây ra, tàn phá ven bờ.
• Động đất: Rung chuyển mặt đất, gây sập đổ nhà cửa, công trình.
• Núi lửa phun trào: Phun trào dung nham, tro bụi, khí độc gây nguy hiểm.
• Cháy rừng: Do nắng nóng kéo dài, cây khô, hoặc sét đánh gây ra, lan rộng và khó kiểm soát.
• Sạt lở đất: Đất đá sạt trượt từ đồi, núi xuống, vùi lấp nhà cửa, đường sá, đặc biệt sau mưa lớn.
• Mưa đá: Các hạt băng lớn rơi xuống, gây hư hại cây trồng, vật nuôi, nhà cửa.
• Rét đậm, rét hại, băng giá: Gây hại cho cây trồng, vật nuôi và sức khỏe con người, đặc biệt ở vùng núi cao.
• Xâm nhập mặn: Nước biển lấn sâu vào đất liền, làm nhiễm mặn nguồn nước ngọt, ảnh hưởng đến nông nghiệp và sinh hoạt.
• Triều cường: Nước biển dâng cao bất thường, gây ngập lụt ở các vùng ven biển, sông lớn.

Những tình huống này có thể xảy ra ở các khu vực địa lí khác nhau và gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

Lời giải:

a) Dựa trên tình huống của bạn Hải và kiến thức chung, cách ứng phó với các tình huống nguy hiểm từ thiên nhiên bao gồm các phương diện chính sau:

• Chủ động phòng tránh (trước khi xảy ra):
  • • Theo dõi chặt chẽ các bản tin dự báo thời tiết, thông báo về thiên tai từ chính quyền địa phương.
  • Chuẩn bị sẵn sàng các vật dụng cần thiết như thức ăn khô, nước uống, đèn pin, pin dự phòng, thuốc men, bộ sơ cứu.
  • Chằng chống nhà cửa, cắt tỉa cành cây xung quanh nhà để giảm thiểu thiệt hại khi có bão, lốc.
  • Nâng cao nền nhà, chuẩn bị thuyền hoặc phao cứu sinh ở những vùng thường xuyên ngập lụt.
  • Tăng cường kiến thức về các loại hình thiên tai có thể xảy ra ở địa phương mình.
• Ứng phó trong tình huống nguy hiểm (khi đang xảy ra):
  • Giữ bình tĩnh, không hoảng loạn.
  • Thực hiện các biện pháp tự bảo vệ bản thân và gia đình theo hướng dẫn của cơ quan chức năng (ví dụ: sơ tán đến nơi an toàn, trú ẩn trong nhà kiên cố, không ra ngoài khi có bão/lũ/sét).
  • Ngắt các thiết bị điện khi có ngập lụt hoặc sấm sét.
  • Tuyệt đối không đi vào vùng nước ngập, không bơi lội hoặc đi lại khi nước lũ dâng cao vì có thể có dòng chảy xiết, vật cản, hoặc nguy cơ điện giật.
• Khắc phục hậu quả (sau khi xảy ra):
  • Tham gia khắc phục hậu quả theo hướng dẫn của chính quyền địa phương.
  • Giúp đỡ những người gặp khó khăn.
  • Vệ sinh môi trường, phòng chống dịch bệnh.

b) Em có thể kể thêm những kĩ năng cần thiết để ứng phó với các tình huống nguy hiểm từ thiên nhiên mà em biết:

• Kĩ năng bơi lội: Rất quan trọng khi sống ở vùng sông nước hoặc khi có lũ lụt.
• Kĩ năng sơ cứu cơ bản: Để có thể giúp đỡ bản thân và người khác khi bị thương.
• Kĩ năng xác định nơi an toàn: Biết các địa điểm trú ẩn an toàn (nhà cao tầng, trung tâm cộng đồng,…) ở địa phương.
• Kĩ năng sử dụng các vật dụng khẩn cấp: Biết cách dùng đèn pin, bộ đàm, các thiết bị liên lạc khẩn cấp.
• Kĩ năng thoát hiểm khỏi nhà bị sập/lún: Biết cách tìm đường ra an toàn, bảo vệ đầu.
• Kĩ năng sử dụng còi báo động/dụng cụ phát tín hiệu: Để kêu gọi sự giúp đỡ khi bị mắc kẹt.
• Kĩ năng bảo quản thực phẩm, nước uống: Để đảm bảo nguồn cung cấp khi bị cô lập.
• Luôn giữ liên lạc với gia đình và chính quyền: Thông báo tình hình của mình để được hỗ trợ kịp thời.

Lời giải:

• a) Không thể phòng tránh được những tình huống nguy hiểm từ thiên nhiên.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Mặc dù không thể ngăn chặn thiên tai xảy ra, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể chủ động phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại bằng cách theo dõi dự báo, chuẩn bị vật dụng, chằng chống nhà cửa, và thực hiện các biện pháp ứng phó theo hướng dẫn của cơ quan chức năng.

• b) Khi có sấm sét, cần nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Sấm sét rất nguy hiểm, có thể gây tử vong. Nơi trú ẩn an toàn là trong nhà kiên cố, xe ô tô đóng kín cửa, hoặc những công trình có cột thu lôi. Tránh xa cây cối, cột điện, vật kim loại, và không đứng ở nơi trống trải.

• c) Có thể xem điện thoại, chơi điện tử trong khi trời đang mưa to, sấm sét.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Khi trời mưa to kèm sấm sét, việc sử dụng các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính, ti vi rất nguy hiểm vì có nguy cơ bị sét đánh lan truyền qua đường dây điện hoặc sóng điện từ, gây giật điện hoặc cháy nổ. Cần rút hết phích cắm điện của các thiết bị.

• d) Cần theo dõi thông tin thời tiết để biết cách ứng phó với các tình huống nguy hiểm từ thiên nhiên.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Việc theo dõi thông tin thời tiết, đặc biệt là các bản tin dự báo thiên tai (bão, lũ, dông, sét…) giúp chúng ta nắm bắt được tình hình, chủ động chuẩn bị và có kế hoạch ứng phó kịp thời, giảm thiểu rủi ro.

• e) Khi có lũ lụt, không nên bơi lội hoặc đi lại ở những nơi nước chảy xiết.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Nước lũ chảy xiết có thể cuốn trôi bất cứ ai, bất kể khả năng bơi lội. Ngoài ra, trong nước lũ còn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm khác như vật sắc nhọn, hố sâu, dòng điện rò rỉ, và các sinh vật nguy hiểm.

Lời giải:

• a) Hằng thấy trời mưa to, gió lớn, liền nhắc bố mẹ chằng chống nhà cửa.

  -> Đây là hành vi đúng và rất chủ động. Hằng đã có ý thức phòng chống thiên tai, biết nhắc nhở người lớn thực hiện các biện pháp bảo vệ tài sản và tính mạng gia đình.

• b) Khi nghe tin bão lớn, gia đình bạn Mai đã chủ động di chuyển đến nơi trú ẩn an toàn.

  -> Đây là hành vi đúng và rất sáng suốt. Gia đình bạn Mai đã tuân thủ hướng dẫn của chính quyền, chủ động bảo vệ an toàn cho các thành viên, thể hiện sự chuẩn bị và ứng phó kịp thời với thiên tai.

• c) Khi đang tắm biển, nghe có cảnh báo sóng thần, bạn An vẫn cố bơi thêm một lát rồi mới lên bờ.

  -> Đây là hành vi sai và cực kỳ nguy hiểm. An đã thiếu nghiêm túc trong việc ứng phó với cảnh báo thiên tai, tự đặt mình vào tình huống nguy hiểm tính mạng. Sóng thần có tốc độ rất nhanh và sức tàn phá lớn, không có thời gian để chần chừ.

• d) Hùng đang ở ngoài trời thì thấy trời nổi dông, sét. Hùng liền chạy vào gốc cây to trú mưa.

  -> Đây là hành vi sai và rất nguy hiểm. Trú ẩn dưới gốc cây to khi có sấm sét là một hành động liều lĩnh vì cây cối dễ bị sét đánh trúng, có thể gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng của Hùng. Hùng nên tìm nơi trú ẩn an toàn hơn như trong nhà kiên cố hoặc xe ô tô.

Lời giải tham khảo:

1. Ca dao, tục ngữ:

• “Tháng ba bà già chết rét, tháng tư chết đói, tháng năm chết khát.” (Miêu tả các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt và khó khăn trong nông nghiệp).
• “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.” (Kinh nghiệm dự báo thời tiết).
• “Nước lên đến đâu, ván đến đấy.” (Phần nào thể hiện sự chủ động ứng phó, thích nghi với hoàn cảnh).
• “Trời không chịu đất thì đất phải chịu trời.” (Nói về sự khắc nghiệt của thiên nhiên, con người cần thích nghi).
• “Mưa tháng Bảy gãy cành trâm, mưa tháng Tám thối đụn rơm, mưa tháng Chín lụt vựa khoai.” (Kinh nghiệm về mùa mưa lũ).

2. Truyện:

• Truyện “Sơn Tinh Thủy Tinh” (Kể về việc nhân dân phải chống chọi với lũ lụt hàng năm).
• Các câu chuyện dân gian về những người dân kiên cường chống chọi với thiên tai.
• Những bài báo, phóng sự về các đợt bão lụt, hạn hán và nỗ lực của cộng đồng trong việc phòng chống, khắc phục.

3. Bài hát:

• Những bài hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người Việt Nam kiên cường vượt qua gian khó, thiên tai.
• Các bài hát cổ động tinh thần đoàn kết giúp đỡ đồng bào bị bão lũ.

4. Bài thơ:

• Những bài thơ miêu tả cảnh bão lũ, hạn hán và tinh thần chống chọi của con người.

Lời giải tham khảo:

Kế hoạch ứng phó với tình huống nguy hiểm: “Mưa lớn gây ngập lụt cục bộ và sấm sét” (áp dụng cho một khu vực thành phố hoặc nông thôn có thể bị ngập)

1. Tình huống có thể xảy ra:

• Mưa lớn kéo dài, nước không thoát kịp gây ngập úng đường sá, sân vườn, thậm chí tràn vào nhà.
• Mưa kèm theo dông lốc, sấm sét mạnh.

2. Biện pháp phòng ngừa (trước khi mưa lớn/dông sét):

• **Theo dõi thông tin:** Thường xuyên nghe dự báo thời tiết trên TV, đài, điện thoại để nắm bắt thông tin về mưa, bão, dông sét.
• **Kiểm tra và dọn dẹp:**
  • Kiểm tra hệ thống thoát nước quanh nhà, cống rãnh để đảm bảo không bị tắc nghẽn.
  • Dọn dẹp các vật dễ bị cuốn trôi (chậu cây, đồ đạc ngoài trời) vào nơi an toàn.
• **Chuẩn bị đồ dùng thiết yếu:**
  • Đèn pin, nến, bật lửa/diêm (tránh dùng diêm nếu có khí gas rò rỉ).
  • Pin dự phòng cho điện thoại.
  • Thực phẩm khô, nước uống đóng chai đủ dùng trong vài ngày.
  • Bộ sơ cứu y tế.
  • Tài liệu quan trọng (giấy tờ tùy thân, sổ đỏ…) bỏ vào túi chống nước và cất giữ ở nơi cao ráo.
• **Học kiến thức:** Nắm vững các nguyên tắc an toàn khi có sét đánh (tránh xa cửa sổ, vật kim loại, rút phích cắm điện).

3. Biện pháp ứng phó (khi mưa lớn/dông sét đang xảy ra):

• **Trong nhà:**
  • Giữ bình tĩnh, không hoảng sợ.
  • Tuyệt đối ngắt cầu dao điện tổng, rút tất cả các thiết bị điện ra khỏi ổ cắm để tránh chập cháy, điện giật do sét hoặc ngập nước.
  • Đóng chặt cửa ra vào, cửa sổ. Tránh đứng gần cửa sổ, nơi ẩm ướt hoặc các vật kim loại lớn.
  • Nếu nước ngập vào nhà, tìm cách di chuyển đồ đạc lên cao.
• **Ngoài trời:**
  • Tìm nơi trú ẩn an toàn ngay lập tức (nhà kiên cố, xe ô tô đóng kín cửa).
  • Tuyệt đối không trú dưới gốc cây, cột điện, tháp ăng-ten, hoặc các vật kim loại.
  • Không cầm ô (dù), gậy kim loại.
  • Nếu không kịp tìm nơi trú ẩn, hãy tìm chỗ đất thấp hơn, ngồi xuống khép chân lại, không nằm thẳng ra đất.
• **Trong trường hợp bị ngập:**
  • Tuyệt đối không lội vào vùng nước ngập không rõ độ sâu, có thể có hố ga, vật sắc nhọn hoặc dòng điện rò rỉ.
  • Không cố gắng di chuyển bằng xe máy, xe đạp qua vùng nước ngập sâu.

4. Biện pháp khắc phục hậu quả (sau khi tình huống kết thúc):

• Chỉ bật lại điện khi đã an toàn và hệ thống điện đã khô ráo, hoặc có sự kiểm tra của thợ điện.
• Dọn dẹp nhà cửa, vệ sinh môi trường để phòng tránh dịch bệnh.
• Kiểm tra các vật dụng, đồ đạc bị hư hại.
• Tham gia giúp đỡ hàng xóm, cộng đồng nếu có thể và an toàn.