Giải SGK Giáo dục công dân lớp 6 Cánh diều Bài 9: Tiết kiệm (Trang 42-47)

Lời giải:

a) Em có nhận xét về hành động của các bạn trong ảnh là:

• Bức ảnh 1: Một em học sinh đang bỏ tiền vào lợn đất. Đây là hành động tiết kiệm tiền bạc, rèn luyện thói quen chi tiêu hợp lí, biết tích lũy cho tương lai hoặc cho những mục tiêu cần thiết.
• Bức ảnh 2: Một bạn học sinh đang tắt vòi nước khi không sử dụng. Đây là hành động tiết kiệm tài nguyên nước, thể hiện ý thức bảo vệ môi trường và sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên quý giá.

Cả hai hành động đều thể hiện ý thức tiết kiệm, một phẩm chất tốt và cần thiết trong cuộc sống.

b) Trả lời mang tính cá nhân: Em đã thực hiện những hành động tương tự như các bạn trong ảnh. Em thường bỏ tiền vào lợn đất để tiết kiệm mua sách truyện hoặc đồ dùng học tập. Ngoài ra, em luôn nhớ tắt điện khi ra khỏi phòng, khóa vòi nước sau khi dùng xong, và tắt quạt, ti vi khi không có người. Em cũng cố gắng ăn hết thức ăn, không bỏ phí để tiết kiệm lương thực.

Lời giải:

a) Trong câu chuyện “Bác Hồ với việc tiết kiệm”, em thấy Bác Hồ đã tiết kiệm những điều sau:

• Tiết kiệm thực phẩm: Bác không chỉ ăn phần thịt mà còn bảo cán bộ đem xương gà giã nhỏ trộn cám cho lợn ăn, không bỏ phí bất cứ phần nào của con vật.
• Tiết kiệm chi tiêu/tài chính: Bác nhận thấy bữa ăn có quá nhiều thịt, từ đó dặn cán bộ cần bớt thịt lại để dành tiền may áo ấm cho bộ đội. Điều này thể hiện sự cân nhắc, không lãng phí tiền bạc vào những thứ chưa thực sự cần thiết, mà ưu tiên dùng cho mục đích quan trọng hơn.

Điều này cho thấy Bác Hồ là một tấm gương sáng về tinh thần tiết kiệm, luôn cân nhắc sử dụng mọi thứ một cách hợp lí, hiệu quả nhất.

b) Theo em, tiết kiệm là biết sử dụng một cách hợp lí, đúng mức của cải vật chất, thời gian, sức lực của mình và của người khác, đồng thời biết giữ gìn, bảo vệ của công và của riêng. Tiết kiệm không phải là keo kiệt, mà là sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí, để dành cho những mục đích ý nghĩa hơn trong tương lai.

Lời giải:

a) Ý nghĩa của việc tiết kiệm trong các tình huống trên là:

• Tình huống 1 (Bạn An):
  • Đối với bản thân An: Giúp An tích lũy được tiền để đạt được mục tiêu cá nhân (mua bộ sách yêu thích). Điều này rèn luyện tính kiên trì, biết lập kế hoạch chi tiêu và quản lí tài chính cá nhân từ sớm.
  • Đối với gia đình An: Giảm chi phí sinh hoạt (tiền điện giảm đáng kể), giúp bố mẹ An vui vẻ và yên tâm hơn.
• Tình huống 2 (Gia đình bạn Bình):
  • Đối với gia đình Bình: Giảm chi tiêu đáng kể, giúp gia đình có thêm nguồn tài chính cho các mục đích khác.
  • Đối với xã hội và môi trường: Góp phần bảo vệ môi trường, giảm ô nhiễm không khí, nguồn nước thông qua việc tiết kiệm điện, nước và giảm rác thải nhựa. Điều này thể hiện trách nhiệm công dân và ý thức bảo vệ tài nguyên quốc gia.

b) Em có thể kể thêm những lợi ích mà việc tiết kiệm mang lại cho bản thân, gia đình và xã hội:

• Đối với bản thân:
  • Rèn luyện tính kiên nhẫn, kỉ luật và khả năng tự chủ.
  • Giúp đạt được các mục tiêu cá nhân (mua sắm đồ dùng, đi du lịch, học thêm kĩ năng mới…).
  • Tạo thói quen tốt, sống có trách nhiệm hơn với bản thân và cộng đồng.
  • Có một khoản dự phòng cho những trường hợp khẩn cấp, bất ngờ.
• Đối với gia đình:
  • Giảm gánh nặng tài chính cho bố mẹ.
  • Góp phần xây dựng cuộc sống gia đình ấm no, sung túc hơn.
  • Tạo môi trường sống lành mạnh, có trách nhiệm.
• Đối với xã hội:
  • Góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên (điện, nước, rừng, khoáng sản…) cho hiện tại và tương lai.
  • Giảm thiểu ô nhiễm môi trường do rác thải, khí thải.
  • Thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực.
  • Tạo ra một xã hội văn minh, biết quý trọng thành quả lao động.

Lời giải:

a) Những cách rèn luyện tiết kiệm được nhắc đến trong các câu chuyện trên là:

• Câu chuyện 1 (Bi và Bống):
  • Tiết kiệm nước bằng cách tái sử dụng: Tận dụng nước vo gạo để tưới cây, nước rửa rau, rửa hoa quả để lau nhà. Điều này thể hiện sự sáng tạo và ý thức tận dụng tối đa nguồn tài nguyên.
  • Tiết kiệm bằng cách thay đổi thói quen sinh hoạt: Dù không nói rõ, nhưng việc bố mẹ dặn dò và hai bạn thực hiện cho thấy họ đã thay đổi thói quen sử dụng nước để tránh lãng phí.
• Câu chuyện 2 (Lớp trưởng và các bạn):
  • Tiết kiệm tiền bạc thông qua việc lập quỹ: Thay vì mỗi bạn mua một món quà nhỏ lẻ, việc góp tiền vào quỹ giúp mua được món quà có giá trị, ý nghĩa hơn, tránh lãng phí và không hiệu quả. Đây là cách tiết kiệm có kế hoạch, có mục tiêu rõ ràng.
  • Tiết kiệm bằng cách chi tiêu hợp lí, có kế hoạch: Thay vì mua sắm tự phát, việc lập quỹ và bàn bạc để mua món quà ý nghĩa thể hiện sự cân nhắc trong chi tiêu, tránh mua những thứ không cần thiết hoặc kém hiệu quả.

b) Em có thể kể thêm những cách để rèn luyện tiết kiệm mà em biết:

• Tiết kiệm điện: Tắt các thiết bị điện khi không sử dụng (đèn, quạt, ti vi, máy tính), rút phích cắm khi không dùng, tận dụng ánh sáng tự nhiên.
• Tiết kiệm thời gian: Lập thời gian biểu hợp lí cho việc học tập, vui chơi, nghỉ ngơi. Hoàn thành công việc đúng hạn, không trì hoãn.
• Tiết kiệm tiền bạc:
  • Lập kế hoạch chi tiêu cá nhân, ghi chép lại các khoản thu chi.
  • Chỉ mua những thứ thực sự cần thiết, không mua sắm theo ý thích nhất thời.
  • Bỏ tiền vào ống heo hoặc gửi tiết kiệm ngân hàng.
  • Tận dụng lại đồ cũ (sách vở, quần áo, đồ chơi) nếu còn dùng được.
  • Hạn chế ăn vặt, mua những thứ không lành mạnh.
• Tiết kiệm thực phẩm: Ăn uống vừa đủ, không bỏ thừa thức ăn. Tận dụng thức ăn thừa đúng cách.
• Tiết kiệm tài nguyên khác:
  • Sử dụng giấy tiết kiệm (viết cả hai mặt).
  • Không xả rác bừa bãi, phân loại rác thải để tái chế.
  • Đi bộ, đi xe đạp hoặc sử dụng phương tiện công cộng để tiết kiệm nhiên liệu và bảo vệ môi trường.
• Giữ gìn, bảo quản đồ dùng: Sử dụng cẩn thận, giữ gìn sách vở, đồ dùng học tập, quần áo, đồ chơi để chúng bền lâu, không phải mua sắm thường xuyên.

Lời giải:

• a) Tiết kiệm là keo kiệt, bủn xỉn.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Tiết kiệm là sử dụng hợp lí, có kế hoạch, không lãng phí để dành cho những mục đích ý nghĩa hơn. Keo kiệt, bủn xỉn là không dám chi tiêu, thậm chí là với những nhu cầu thiết yếu, hoặc không dám chia sẻ với người khác, điều này hoàn toàn khác với tinh thần tiết kiệm đúng đắn.

• b) Tiết kiệm là biết sử dụng tiền bạc, thời gian, sức lực một cách hợp lí.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Đây chính là khái niệm cốt lõi của tiết kiệm. Tiết kiệm không chỉ là về tiền bạc mà còn là về việc sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực của bản thân và xã hội.

• c) Tiết kiệm chỉ đem lại lợi ích cho bản thân.

  -> Không đồng tình.

  Giải thích: Tiết kiệm không chỉ mang lại lợi ích cho bản thân (có tiền thực hiện mục tiêu, rèn luyện phẩm chất tốt) mà còn cho gia đình (giảm gánh nặng chi tiêu, xây dựng cuộc sống ổn định) và cho xã hội (bảo vệ tài nguyên, môi trường, thúc đẩy phát triển bền vững).

• d) Tiết kiệm giúp chúng ta có cuộc sống ấm no, hạnh phúc hơn.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Khi biết tiết kiệm, chúng ta có thể tích lũy được của cải, có khoản dự phòng cho tương lai, giảm bớt lo lắng về tài chính, từ đó có cuộc sống ổn định, ấm no và hạnh phúc hơn.

• e) Tiết kiệm góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường.

  -> Đồng tình.

  Giải thích: Tiết kiệm điện, nước, giấy, hạn chế rác thải nhựa… chính là những hành động trực tiếp góp phần giảm thiểu sự khai thác tài nguyên, giảm ô nhiễm, bảo vệ môi trường sống cho hiện tại và các thế hệ mai sau.

Lời giải:

• a) Bạn A thường xuyên tắt đèn, quạt khi không có người trong phòng.

  -> Đây là hành vi đúng và rất đáng khen ngợi. Bạn A đã có ý thức tiết kiệm điện, góp phần giảm chi phí sinh hoạt cho gia đình và bảo vệ tài nguyên năng lượng.

• b) Bạn B luôn ăn hết suất ăn, không bỏ thừa thức ăn.

  -> Đây là hành vi đúng và rất tốt. Bạn B đã thể hiện sự quý trọng sức lao động của người nấu, không lãng phí thực phẩm – một hành động thiết thực của tiết kiệm.

• c) Bạn C thích đồ mới nên luôn bỏ đồ dùng học tập khi còn sử dụng được.

  -> Đây là hành vi sai và đáng phê bình. Hành vi này thể hiện sự lãng phí tiền bạc, tài nguyên và thiếu ý thức bảo vệ môi trường. Bạn C cần học cách trân trọng đồ dùng và chỉ mua khi thực sự cần thiết.

• d) Bạn D luôn đúng giờ và không lãng phí thời gian của mình và của người khác.

  -> Đây là hành vi đúng và rất văn minh. Bạn D đã biết cách quý trọng thời gian – một tài nguyên vô giá. Việc đúng giờ và không lãng phí thời gian cho thấy sự có trách nhiệm, kỉ luật và tôn trọng người khác.

Lời giải tham khảo:

1. Ca dao, tục ngữ:

• “Tích tiểu thành đại.” (Tích lũy những cái nhỏ sẽ thành cái lớn).
• “Kiến tha lâu đầy tổ.”
• “Tiết kiệm là quốc sách.”
• “Năng nhặt chặt bị.”
• “Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm.”
• “Ăn cây nào rào cây ấy.” (Ý nói giữ gìn, bảo vệ cái mình đang dùng).
• “Một hạt thóc vàng, một giọt mồ hôi.” (Nhấn mạnh giá trị của sức lao động và sự quý giá của thành quả).

2. Truyện:

• Truyện “Ông lão đánh cá và con cá vàng” (có thể liên hệ đến bài học về sự ham muốn, không biết đủ, dẫn đến mất mát).
• Truyện “Cậu bé tích trữ” hoặc các câu chuyện về những người thành công nhờ biết tiết kiệm và đầu tư.
• Các câu chuyện về Bác Hồ với tinh thần tiết kiệm (như câu chuyện trong bài học).

3. Bài hát:

• Những bài hát thiếu nhi giáo dục về việc tiết kiệm điện, nước, tiền bạc.
• Các bài hát về ý thức bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên.

4. Bài thơ:

• Những bài thơ khuyến khích học sinh biết tiết kiệm, quý trọng công sức lao động.

Lời giải tham khảo:

Kế hoạch rèn luyện tiết kiệm của bản thân

Mục tiêu chung: Rèn luyện thói quen tiết kiệm trong mọi hoạt động để sử dụng tài nguyên hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường và tích lũy cho tương lai.

1. Trong học tập:

• Tiết kiệm thời gian:
  • Lập thời gian biểu học tập rõ ràng, tuân thủ nghiêm túc.
  • Tập trung cao độ khi học bài, tránh bị phân tán bởi điện thoại, game.
  • Hoàn thành bài tập về nhà ngay khi có thể, không trì hoãn.
• Tiết kiệm đồ dùng học tập:
  • Sử dụng sách vở, bút, thước cẩn thận, giữ gìn để không phải mua sắm thường xuyên.
  • Sử dụng giấy tiết kiệm (viết hết hai mặt, tận dụng giấy nháp).
  • Bảo quản cặp sách, hộp bút, máy tính cầm tay để chúng bền lâu.
• Tiết kiệm điện khi học online (nếu có):
  • Tắt màn hình máy tính/điện thoại khi giải lao hoặc không sử dụng.
  • Chỉnh độ sáng màn hình phù hợp.

2. Trong các hoạt động khác ở trường:

• Tiết kiệm nước:
  • Khóa vòi nước chặt sau khi rửa tay ở nhà vệ sinh trường.
  • Không nghịch nước, không xả nước bừa bãi.
• Tiết kiệm điện:
  • Tắt đèn, quạt trong lớp học khi ra về hoặc khi không cần thiết (ví dụ: khi có đủ ánh sáng tự nhiên).
• Tiết kiệm thực phẩm (ăn trưa ở trường):
  • Lấy lượng thức ăn vừa đủ, cố gắng ăn hết suất, không bỏ thừa.
• Giảm thiểu rác thải:
  • Mang bình nước cá nhân thay vì mua nước đóng chai.
  • Hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần.
  • Phân loại rác thải đúng nơi quy định.

3. Trong các hoạt động ở nhà:

• Tiết kiệm điện:
  • Tắt đèn, quạt, ti vi khi ra khỏi phòng hoặc không sử dụng.
  • Rút phích cắm các thiết bị điện khi không dùng (sạc điện thoại, laptop sau khi sạc đầy).
  • Tận dụng ánh sáng và gió tự nhiên.
• Tiết kiệm nước:
  • Khóa vòi nước khi đánh răng, rửa mặt, xà phòng tắm.
  • Báo bố mẹ sửa chữa ngay khi phát hiện vòi nước bị rò rỉ.
  • Tái sử dụng nước (ví dụ: nước vo gạo tưới cây, nước rửa rau sạch để lau nhà).
• Tiết kiệm tiền bạc:
  • Lập sổ chi tiêu cá nhân (nếu có tiền tiêu vặt), ghi lại các khoản thu chi.
  • Hạn chế mua sắm những đồ không cần thiết, đồ ăn vặt.
  • Bỏ tiền tiết kiệm vào ống heo hoặc nhờ bố mẹ gửi ngân hàng.
  • Giúp đỡ bố mẹ các công việc nhà để giảm gánh nặng chi phí.
• Tiết kiệm thực phẩm:
  • Ăn uống điều độ, không bỏ phí thức ăn.
  • Hạn chế lãng phí đồ ăn trong tủ lạnh.

Thời gian thực hiện: Thực hiện hàng ngày, rèn luyện trở thành thói quen.

Người giám sát/Hỗ trợ: Bố mẹ, thầy cô, bạn bè.