Giải SGK Khoa học lớp 5 Kết nối tri thức Bài 12 Ôn tập chủ đề Năng lượng (trang 46-47)

Để hoàn thiện sơ đồ Hình 1, chúng ta sẽ điền vào các ô trống như sau:

• Năng lượng điện:
  • Thắp sáng
  • Chạy một số phương tiện giao thông, máy móc
  • Dùng trong các thiết bị gia dụng (tủ lạnh, tivi, máy giặt, điều hòa…)
• Năng lượng chất đốt:
  • Thắp sáng
  • Sưởi ấm
  • Đun nấu
  • Sản xuất điện
• Năng lượng mặt trời:
  • Làm khô nông sản
  • Sưởi ấm
  • Làm nước nóng
  • Làm khô vật
• Năng lượng gió:
  • Làm quay tua-bin của máy phát điện
  • Vận chuyển hàng hóa xuôi dòng nước
  • Làm thuyền buồm di chuyển
• Năng lượng nước chảy:
  • Làm quay bánh xe nước, đưa nước lên cao
  • Phát điện
  • Chạy cối xay nước

Chia sẻ về việc sử dụng một số nguồn năng lượng trong cuộc sống hằng ngày:

Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta sử dụng rất nhiều nguồn năng lượng khác nhau:

• Năng lượng điện: Dùng để chiếu sáng, chạy quạt, điều hòa, tủ lạnh, tivi, máy tính, sạc điện thoại, và nhiều thiết bị gia dụng khác. Nhờ có điện mà cuộc sống của chúng ta tiện nghi hơn rất nhiều.
• Năng lượng chất đốt (than, gas, xăng, dầu): Được dùng để đun nấu thức ăn hằng ngày, sưởi ấm vào mùa đông, và là nhiên liệu cho các phương tiện giao thông như ô tô, xe máy, máy bay.
• Năng lượng mặt trời: Chúng ta thường phơi quần áo, phơi thóc gạo, phơi cá bằng năng lượng mặt trời. Nhiều gia đình còn lắp đặt bình nước nóng năng lượng mặt trời để tiết kiệm điện.
• Năng lượng gió: Ngày xưa, người ta dùng sức gió để chạy thuyền buồm, quạt thóc. Ngày nay, năng lượng gió còn được dùng để sản xuất điện từ các nhà máy điện gió.
• Năng lượng nước chảy: Năng lượng nước chảy được tận dụng ở các nhà máy thủy điện để sản xuất ra điện cung cấp cho sinh hoạt và sản xuất.

Các hoạt động được mô tả trong hình 2 đều liên quan đến việc sử dụng điện hoặc các thiết bị điện không đúng cách, tiềm ẩn nguy hiểm về điện giật hoặc cháy nổ.

• Hình a: Em bé đang cắm phích điện vào ổ cắm bằng tay ướt và đang đứng ở nơi có nước.
  • Nguy hiểm: Nước là chất dẫn điện. Khi tay ướt hoặc đứng trên nền nhà ẩm ướt mà tiếp xúc với điện, dòng điện có thể truyền qua cơ thể gây điện giật rất nguy hiểm, thậm chí gây tử vong.
  • Biện pháp phòng tránh:
    • Không chạm vào ổ điện, phích cắm khi tay ướt hoặc chân không đi dép, đứng trên nền ẩm ướt.
    • Không tự ý cắm/rút phích điện mà không có sự giám sát của người lớn.
    • Đảm bảo các thiết bị điện luôn khô ráo.
• Hình b: Em bé đang dùng máy sấy tóc trong nhà tắm, gần bồn nước.
  • Nguy hiểm: Máy sấy tóc là thiết bị điện. Nếu máy sấy rơi vào bồn nước hoặc nước bắn vào máy sấy, có thể gây chập điện, rò điện và dẫn đến điện giật cho người sử dụng. Môi trường ẩm ướt trong nhà tắm càng làm tăng nguy cơ.
  • Biện pháp phòng tránh:
    • Không sử dụng các thiết bị điện như máy sấy tóc, máy cạo râu, radio… trong nhà tắm, đặc biệt là gần bồn tắm hoặc chậu rửa có nước.
    • Luôn giữ khoảng cách an toàn giữa thiết bị điện và nguồn nước.
    • Rút phích cắm các thiết bị điện khi không sử dụng.
• Hình c: Em bé đang nghe điện thoại trong khi điện thoại đang sạc và có vẻ như dây sạc bị hở hoặc kém chất lượng.
  • Nguy hiểm: Vừa sạc vừa dùng điện thoại có thể làm nóng pin, dẫn đến nguy cơ cháy nổ, đặc biệt nếu dây sạc bị hở, kém chất lượng hoặc pin bị chai. Điện thoại cũng có thể bị rò điện và gây giật.
  • Biện pháp phòng tránh:
    • Không vừa sạc vừa sử dụng điện thoại.
    • Sử dụng bộ sạc và pin chính hãng, có chất lượng tốt.
    • Thay thế dây sạc, bộ sạc, pin đã cũ hoặc có dấu hiệu hư hỏng.
    • Không sạc điện thoại qua đêm hoặc đặt điện thoại đang sạc gần các vật liệu dễ cháy.
• Hình d: Em bé đang dùng gương soi nhỏ (có thể là gương có đèn LED hoặc gương phóng đại có điện) để soi mắt, và có vẻ như mắt quá gần gương, hoặc gương bị hỏng.
  • Nguy hiểm: Nếu gương có đèn LED hoặc tính năng phóng đại dùng điện, việc sử dụng sai cách hoặc khi thiết bị bị hỏng có thể gây ra chập điện, rò điện. Việc đưa mắt quá gần gương phóng đại có thể gây hại cho mắt do cường độ ánh sáng hoặc phản xạ quá mạnh. Ngoài ra, nếu có kính vỡ từ gương thì cũng nguy hiểm.
  • Biện pháp phòng tránh:
    • Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng các thiết bị điện, điện tử.
    • Không sử dụng các thiết bị điện bị hư hỏng, dây điện bị hở.
    • Giữ khoảng cách an toàn với các thiết bị phát sáng mạnh.
    • Sử dụng các thiết bị điện dưới sự giám sát của người lớn, đặc biệt là các thiết bị có nguy cơ cao.

Để làm một chậu nước nóng lên, em có thể sử dụng các nguồn năng lượng sau:

• Năng lượng chất đốt: Đốt củi, than, gas để đun nước trên bếp.
• Năng lượng điện: Dùng ấm siêu tốc, bếp điện, hoặc thanh đun nước bằng điện để đun nước.
• Năng lượng mặt trời: Đặt chậu nước dưới ánh nắng mặt trời trực tiếp (cách này chậm hơn nhưng tự nhiên).

Sử dụng nguồn năng lượng nào an toàn hơn?

Trong các nguồn trên, năng lượng mặt trời là an toàn nhất vì không có nguy cơ cháy nổ, điện giật hay ngộ độc khí. Tuy nhiên, hiệu quả làm nóng chậm và phụ thuộc vào thời tiết.

Nếu xét các nguồn năng lượng thường dùng để đun nấu, việc sử dụng năng lượng điện thông qua các thiết bị đạt chuẩn an toàn (ấm siêu tốc, bếp điện có rơ le tự ngắt) thường được coi là an toàn hơn so với chất đốt (như bếp gas, bếp củi) nếu tuân thủ đúng quy tắc an toàn điện (không chạm tay ướt, dây điện không hở, không quá tải). Sử dụng chất đốt có thể tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ (gas), ngộ độc khí (than) hoặc bỏng.

Sử dụng nguồn năng lượng nào tiết kiệm hơn?

Về lâu dài, năng lượng mặt trời là nguồn năng lượng tiết kiệm nhất vì nó miễn phí. Sau khi đầu tư ban đầu (nếu có lắp đặt hệ thống nước nóng năng lượng mặt trời), chi phí vận hành gần như bằng không.

Giữa điện và chất đốt, sự tiết kiệm phụ thuộc vào giá cả cụ thể của điện và các loại chất đốt tại thời điểm đó, cũng như hiệu suất của thiết bị. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, sử dụng điện với các thiết bị hiệu suất cao (như ấm siêu tốc) có thể nhanh chóng và tiết kiệm hơn so với việc sử dụng chất đốt nếu chỉ cần đun một lượng nước nhỏ.