Giải SGK Khoa học lớp 5 Kết nối tri thức Chủ đề 3 Bài 13 Sinh sản của thực vật có hoa (trang 48-51)

• Tên cơ quan sinh sản của cây cà chua là: hoa.
• Bộ phận của quả hình thành nên cây cà chua con là: hạt (phôi trong hạt).

• Hoa bưởi có cả nhị và nhụy trên cùng một hoa (Hình 3a), nên hoa bưởi là hoa lưỡng tính.
• Hoa bí ngô có hoa đực (chỉ có nhị – Hình 3c) và hoa cái (chỉ có nhụy – Hình 3b) trên các hoa riêng biệt, nên hoa bí ngô là hoa đơn tính.

Các bộ phận của nhị hoa và nhụy hoa:

• Nhị hoa (cơ quan sinh sản đực): Gồm Bao phấn (chứa hạt phấn) và Chỉ nhị.
• Nhụy hoa (cơ quan sinh sản cái): Gồm Đầu nhụy, Vòi nhụy, và Bầu nhụy (chứa noãn).

Dựa vào Hình 5, ta có thể chỉ và nói tên các bộ phận của hoa như sau:

• 1: Cánh hoa
• 2: Nhị hoa
• 3: Đầu nhụy
• 4: Vòi nhụy
• 5: Bầu nhụy
• 6: Đài hoa
• 7: Nhụy hoa (bao gồm đầu nhụy, vòi nhụy, bầu nhụy)
• 8: Noãn
• 9: Cuống hoa

Hoạt động này yêu cầu thực hành ngoài lớp học. Dưới đây là ví dụ về một số loại hoa phổ biến:

• Hoa lưỡng tính (có cả nhị và nhụy trên cùng một hoa):
  • Hoa hồng: Có nhiều cánh hoa, nhị và nhụy nằm ở trung tâm hoa.
  • Hoa mai: Cánh màu vàng, nhị và nhụy đều có.
  • Hoa sen: Cánh to, nhị và nhụy nằm ở giữa.
  • Hoa bưởi: Hoa trắng nhỏ, có cả nhị và nhụy.
  • Hoa cà chua: Hoa màu vàng nhỏ, có cả nhị và nhụy.
• Hoa đơn tính (chỉ có nhị hoặc nhụy trên mỗi hoa riêng biệt):
  • Hoa bí ngô: Có hoa bí đực (chỉ có nhị) và hoa bí cái (chỉ có nhụy) mọc riêng trên cùng một cây.
  • Hoa ngô (bắp): Có hoa đực (bông cờ) ở ngọn cây và hoa cái (bắp ngô) ở nách lá.
  • Hoa dưa chuột: Tương tự hoa bí, có hoa đực và hoa cái riêng biệt.

Dựa vào Hình 7, ta thấy:

• Khi hoa được thụ phấn, thụ tinh (Hình 7a): Bầu nhụy sẽ phát triển thành quả, và noãn bên trong bầu nhụy sẽ phát triển thành hạt.
• Khi hoa không được thụ phấn, thụ tinh (Hình 7b): Bầu nhụy sẽ không phát triển thành quả mà sẽ bị héo đi và rụng xuống.

Điều này cho thấy thụ phấn và thụ tinh là quá trình cần thiết để hoa hình thành quả và hạt.

Dưới đây là một số câu hỏi gợi ý để tìm hiểu về sự sinh sản của một số cây có hoa:

• Về cơ quan sinh sản và các bộ phận:
  • Hoa của cây phượng, cây bàng có những bộ phận nào? Chúng là hoa đơn tính hay lưỡng tính?
  • Hạt phấn của cây hoa hướng dương nằm ở đâu? Làm thế nào để hạt phấn được phát tán?
  • Nhụy hoa của cây hoa loa kèn gồm những bộ phận nào? Bộ phận nào chứa noãn?
• Về sự hình thành quả và hạt:
  • Quá trình thụ phấn ở cây lúa diễn ra như thế nào? Điều gì sẽ xảy ra nếu cây lúa không được thụ phấn?
  • Vì sao quả xoài lại có hạt? Hạt xoài được hình thành từ bộ phận nào của hoa?
  • Nếu cắt bỏ nhụy hoa của cây dưa hấu khi hoa còn non, cây có ra quả được không? Vì sao?
  • Tại sao một số loài cây như chuối không có hạt?
• Về vai trò của các yếu tố khác:
  • Vai trò của côn trùng (ong, bướm) trong quá trình thụ phấn là gì?
  • Gió có vai trò như thế nào trong sự sinh sản của cây thông?