Giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều Chủ đề 8 Bài 25: Tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên (Trang 134-136)

Giới thiệu Chủ đề 8: Đa dạng thế giới sống

Sau khi đã tìm hiểu về sự đa dạng của thực vật, động vật không xương sống, động vật có xương sống và khái niệm đa dạng sinh học, Bài 25 sẽ đưa các em đến với một hoạt động vô cùng thú vị và bổ ích: **Tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên**. Đây là cơ hội để các em áp dụng kiến thức đã học vào thực tế, rèn luyện kỹ năng quan sát, ghi chép và làm việc nhóm.

Bài học này sẽ hướng dẫn các em chuẩn bị dụng cụ, thiết bị, những lưu ý về an toàn, cách thu thập thông tin và cuối cùng là cách trình bày kết quả nghiên cứu một cách khoa học. Hãy cùng chuẩn bị sẵn sàng cho một chuyến đi dã ngoại đầy hứng khởi và khám phá!

Để hỗ trợ các em trong quá trình học tập, Sĩ Tử cung cấp các tài liệu giải bài tập và lời giải chi tiết cho bộ sách Cánh diều:

• Giải SGK KHTN 6 Cánh diều: Bài 24 – Đa dạng sinh học (Trang 131-133)
• Tổng hợp giải SGK Khoa học tự nhiên lớp 6 Cánh diều

I. Chuẩn bị (trang 134)

1. Quan sát hình 25.1 và cho biết cần chuẩn bị những dụng cụ, thiết bị gì khi đi tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên.

Trả lời:

Dựa vào hình 25.1 (trang 134 SGK) mô tả “Một số dụng cụ, thiết bị cần dùng khi tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên”, chúng ta có thể thấy cần chuẩn bị các dụng cụ và thiết bị sau:

• **Ống nhòm:** Để quan sát các sinh vật ở xa hoặc trên cao (ví dụ: chim, côn trùng trên cây cao).
• **Kính lúp cầm tay:** Để quan sát chi tiết các bộ phận nhỏ của sinh vật (ví dụ: cánh hoa, gân lá, mắt côn trùng, vảy cá).
• **Máy ảnh hoặc điện thoại có camera:** Để chụp lại hình ảnh sinh vật, môi trường sống, làm tư liệu nghiên cứu và minh họa cho báo cáo.
• **Túi đựng mẫu vật (hoặc lọ đựng mẫu vật):** Để thu thập và bảo quản tạm thời các mẫu thực vật nhỏ, côn trùng, hoặc các vật thể nhỏ khác để quan sát kĩ hơn (cần lưu ý chỉ thu những mẫu không ảnh hưởng đến môi trường và không phải là loài quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng).
• **Bút chì, thước kẻ:** Để ghi chép thông tin, vẽ hình minh họa.
• **Sổ tay hoặc phiếu ghi chép:** Để ghi lại các quan sát, số liệu, tên sinh vật, đặc điểm, môi trường sống,…
• **Túi cá nhân/ba lô:** Để đựng các dụng cụ, nước uống, đồ ăn nhẹ, mũ, áo khoác, kem chống nắng, thuốc chống côn trùng,…

2. Nêu cách sử dụng các dụng cụ quan sát trong hình 25.1.

Trả lời:

Cách sử dụng các dụng cụ quan sát trong hình 25.1:

• **Ống nhòm:**
  • **Cách sử dụng:** Cầm chắc ống nhòm, đưa lên mắt, điều chỉnh khoảng cách giữa hai ống sao cho phù hợp với khoảng cách giữa hai mắt của người quan sát. Sau đó, điều chỉnh núm lấy nét cho đến khi hình ảnh đối tượng cần quan sát rõ nét.
  • **Mục đích:** Quan sát các sinh vật từ xa mà không làm chúng hoảng sợ hoặc ở những vị trí khó tiếp cận (ví dụ: chim trên cây, động vật hoang dã).
• **Kính lúp cầm tay:**
  • **Cách sử dụng:** Đặt kính lúp gần vật mẫu cần quan sát, sau đó từ từ đưa mắt lại gần kính lúp và điều chỉnh khoảng cách giữa kính lúp với vật mẫu cho đến khi nhìn thấy hình ảnh vật mẫu phóng to và rõ nét.
  • **Mục đích:** Quan sát các chi tiết nhỏ của sinh vật mà mắt thường khó nhìn rõ (ví dụ: cấu tạo cánh côn trùng, hoa văn trên lá, lông tơ của thực vật).

II. Tiến hành (trang 134-135)

1. Khi tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên, em cần chú ý điều gì để giữ an toàn cho bản thân và người khác?

Trả lời:

Khi tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên, việc đảm bảo an toàn cho bản thân và mọi người là vô cùng quan trọng. Em cần chú ý các điều sau:

• **Đi theo nhóm, có người lớn đi kèm:** Tuyệt đối không đi một mình, luôn đi cùng thầy cô hoặc người lớn có kinh nghiệm.
• **Trang phục phù hợp:** Mặc quần áo dài tay, đi giày kín mũi, đội mũ, bôi kem chống nắng để tránh côn trùng đốt, trầy xước, và nắng nóng.
• **Mang theo nước uống và đồ ăn nhẹ:** Để bổ sung năng lượng và tránh mất nước.
• **Chuẩn bị y tế cơ bản:** Mang theo thuốc chống côn trùng, băng gạc, thuốc sát trùng, thuốc dị ứng thông thường.
• **Không tự ý chạm vào động vật hoặc thực vật lạ:** Có nhiều loài có thể có độc hoặc gây dị ứng. Chỉ quan sát từ xa hoặc dưới sự hướng dẫn của người lớn.
• **Không tự ý đi vào khu vực cấm hoặc nguy hiểm:** Tránh những nơi có địa hình hiểm trở, vách đá, hang động sâu, hoặc khu vực có biển báo nguy hiểm.
• **Cẩn thận với côn trùng và động vật có nọc độc:** Tránh các tổ ong, tổ kiến, không chọc phá tổ chim, tổ rắn.
• **Luôn giữ khoảng cách an toàn với động vật hoang dã:** Không cố gắng tiếp cận hay cho chúng ăn.
• **Bảo vệ môi trường:** Không xả rác, không bẻ cành, ngắt hoa, bắt chim, thú. Thu mẫu vật có chọn lọc và với số lượng vừa đủ, không làm ảnh hưởng đến quần thể sinh vật.
• **Thông báo cho người lớn khi có sự cố:** Ngay lập tức báo cho thầy cô hoặc người lớn đi cùng nếu bị thương, lạc đường, hoặc gặp tình huống bất thường.

2. Dựa vào phiếu nhiệm vụ sau đây, hãy cho biết em cần làm gì và ghi chép những thông tin gì khi tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên.

Trả lời:

Dựa vào phiếu nhiệm vụ được cung cấp (phiếu quan sát thực vật và phiếu quan sát động vật), khi tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên, em cần làm và ghi chép những thông tin sau:

Các bước cần làm:

1. **Quan sát các sinh vật:**
   • Quan sát bằng mắt thường, sử dụng ống nhòm để quan sát từ xa, kính lúp để quan sát chi tiết.
   • Quan sát cả thực vật và động vật, ghi nhận đặc điểm hình thái, màu sắc, kích thước, tập tính (nếu là động vật), vị trí mọc/xuất hiện.
2. **Chụp ảnh các sinh vật:**
   • Sử dụng máy ảnh hoặc điện thoại để chụp lại hình ảnh rõ nét của các loài sinh vật đã quan sát.
   • Chụp ảnh cả môi trường sống của chúng.
   • Ghi chú thời gian và địa điểm chụp.
3. **Thu mẫu một số động vật để quan sát (Lưu ý: chỉ thu mẫu nhỏ, phổ biến, không phải loài quý hiếm và không ảnh hưởng đến môi trường):**
   • Chỉ thu các mẫu vật nhỏ như côn trùng (kiến, bướm đã chết…), lá cây, hoa, hoặc mẫu đất nếu được cho phép và hướng dẫn.
   • Đựng vào túi hoặc lọ đựng mẫu vật cẩn thận.
   • Sau khi quan sát xong, nếu là sinh vật sống, cần thả chúng về môi trường tự nhiên.
4. **Hoàn thành phiếu quan sát:**
   • Điền đầy đủ thông tin vào phiếu quan sát thực vật và phiếu quan sát động vật.

Thông tin cần ghi chép vào phiếu quan sát:

Phiếu quan sát thực vật:

• **TT (Số thứ tự):** Đánh số thứ tự các loài cây quan sát được.
• **Tên cây:** Ghi tên thông thường của cây (nếu biết), nếu không biết có thể mô tả đặc điểm hoặc chụp ảnh để tra cứu sau.
• **Nơi quan sát được:** Ghi rõ vị trí tìm thấy cây (ví dụ: ven đường, trong rừng, dưới ao, trên cây khác…).
• **Môi trường sống:** Cạn (đất), nước (ao, hồ), hay trên cây khác (sống bám).
• **Nhóm thực vật:** Có thể phân loại sơ bộ như: Rêu, Quyết (Dương xỉ), Hạt trần, Hạt kín.
• **Vai trò của cây:** Nêu các vai trò mà cây đó mang lại (ví dụ: cây ăn quả, cây bóng mát, cây thuốc, cây lấy gỗ, cây làm cảnh, cây lương thực, cây cung cấp oxy…).
• **Ghi chú:** Các đặc điểm khác của cây (màu sắc, hình dạng lá, hoa, quả, chiều cao, có mùi đặc trưng không, có gai không…), hoặc tập tính đặc biệt.

Phiếu quan sát động vật:

• **TT (Số thứ tự):** Đánh số thứ tự các loài động vật quan sát được.
• **Tên động vật:** Ghi tên thông thường của động vật (nếu biết), nếu không biết có thể mô tả đặc điểm hoặc chụp ảnh để tra cứu sau.
• **Nơi quan sát được:** Ghi rõ vị trí tìm thấy động vật (ví dụ: trên cây, dưới đất, trong nước, trên không, trong hang…).
• **Môi trường sống:** Cạn, nước, không trung.
• **Nhóm động vật:** Phân loại sơ bộ như: Động vật không xương sống (Côn trùng, Thân mềm, Giun, Ruột khoang…) hay Động vật có xương sống (Cá, Lưỡng cư, Bò sát, Chim, Thú).
• **Vai trò của động vật:** Nêu các vai trò mà động vật đó mang lại (ví dụ: ăn côn trùng có hại, là nguồn thức ăn cho động vật khác, có hại cho cây trồng, làm cảnh, gây bệnh…).
• **Ghi chú:** Các đặc điểm hình thái (màu sắc, kích thước, số chân, có cánh không, có vảy không…), tập tính (cách di chuyển, cách kiếm ăn, kêu tiếng gì, sống đơn độc hay theo đàn…).

III. Thu hoạch (trang 136)

Viết báo cáo về kết quả tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên theo mẫu sau:

Hướng dẫn viết báo cáo:

Báo cáo là cách trình bày kết quả tìm hiểu của em một cách khoa học và logic. Dưới đây là cách hoàn thành báo cáo theo mẫu đã cho:

—

**BÁO CÁO KẾT QUẢ TÌM HIỂU SINH VẬT NGOÀI THIÊN NHIÊN**

Họ và tên: [Họ và tên của em]

Lớp: [Lớp của em]

Địa điểm tìm hiểu sinh vật: [Ghi rõ địa điểm cụ thể, ví dụ: Sân trường THCS Nguyễn Du, Vườn cây khu phố X, Công viên Y, Rừng tràm Z…]

Ngày/thời gian tìm hiểu: [Ngày, tháng, năm và khoảng thời gian quan sát]

• Nội dung tìm hiểu:

Trong buổi tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên, chúng em đã tập trung quan sát và ghi nhận sự đa dạng của các loài thực vật và động vật tại [Tên địa điểm]. Chúng em đã sử dụng ống nhòm để quan sát từ xa, kính lúp để xem xét chi tiết các mẫu vật nhỏ, và máy ảnh để ghi lại hình ảnh. Mục tiêu là nhận biết các loài sinh vật phổ biến, phân loại sơ bộ và ghi nhận vai trò của chúng trong hệ sinh thái.

• Kết quả tìm hiểu:

Dựa trên các phiếu quan sát đã hoàn thành, chúng em đã thu được những kết quả sau:

**1. Về thực vật:**

Chúng em đã quan sát được khoảng [số lượng] loài thực vật khác nhau. Các loài chủ yếu thuộc nhóm [tên nhóm phổ biến, ví dụ: Hạt kín]. Môi trường sống đa dạng, từ các cây lớn trên cạn đến cây nhỏ mọc dưới đất. Một số loài nổi bật mà chúng em đã ghi nhận là:

– **Cây phượng vĩ:** Mọc ở sân trường, môi trường cạn, thuộc nhóm Hạt kín. Vai trò: cây bóng mát, làm đẹp cảnh quan. Đặc điểm: hoa đỏ rực vào mùa hè, thân gỗ lớn.

– **Cây trầu bà:** Mọc leo trên thân cây khác hoặc chậu cây, môi trường cạn, thuộc nhóm Hạt kín. Vai trò: làm cảnh, thanh lọc không khí. Đặc điểm: lá xanh bóng hình trái tim.

– **Cỏ lá tre:** Mọc dưới đất, môi trường cạn, thuộc nhóm Hạt kín. Vai trò: giữ đất, làm thức ăn cho gia súc. Đặc điểm: thân nhỏ, bò sát đất.

*(Em tiếp tục liệt kê các loài cây khác đã quan sát được, điền thông tin tương tự như trong phiếu quan sát thực vật).*

* (Có thể đính kèm ảnh của các loài cây đã chụp kèm chú thích).

**2. Về động vật:**

Chúng em đã quan sát được khoảng [số lượng] loài động vật khác nhau, chủ yếu là côn trùng và một số loài chim nhỏ. Môi trường sống chủ yếu trên cạn và không trung. Một số loài nổi bật là:

– **Ong mật:** Quan sát được trên hoa phượng, môi trường không trung và cạn, thuộc nhóm Động vật không xương sống (Côn trùng). Vai trò: thụ phấn cho hoa, sản xuất mật. Đặc điểm: thân có vằn đen vàng, có cánh.

– **Chim sẻ:** Bay lượn trên cây, kiếm ăn trên mặt đất, môi trường không trung và cạn, thuộc nhóm Động vật có xương sống (Chim). Vai trò: ăn sâu bọ, phát tán hạt cây. Đặc điểm: nhỏ, màu nâu xám, tiếng hót líu lo.

– **Kiến:** Bò trên mặt đất, trên cây, môi trường cạn, thuộc nhóm Động vật không xương sống (Côn trùng). Vai trò: dọn dẹp xác sinh vật, làm tơi xốp đất. Đặc điểm: nhỏ, màu đen/đỏ, sống thành đàn.

*(Em tiếp tục liệt kê các loài động vật khác đã quan sát được, điền thông tin tương tự như trong phiếu quan sát động vật).*

* (Có thể đính kèm ảnh của các loài động vật đã chụp kèm chú thích).

• Kết luận:

Qua buổi tìm hiểu, chúng em nhận thấy [Tên địa điểm] có sự đa dạng sinh học nhất định, với nhiều loài thực vật và động vật cùng tồn tại. Hầu hết các loài quan sát được đều có vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái tại khu vực, như cung cấp oxy, thức ăn, thụ phấn, kiểm soát côn trùng. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường sống xung quanh chúng ta để duy trì sự đa dạng sinh học này. Chúng em nhận thấy rằng cần có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường, không xả rác bừa bãi và không làm hại đến các loài sinh vật để góp phần giữ gìn sự đa dạng quý giá này.

—

Thêm một vài hướng dẫn để kết quả thu hoạch tốt nhất

Để báo cáo thu hoạch của em đạt chất lượng cao nhất, hãy lưu ý thêm các điểm sau:

1. **Chọn địa điểm phù hợp:**
   • Ưu tiên những nơi có đa dạng sinh học tương đối (sân trường, công viên có nhiều cây xanh, vườn nhà, khu đất trống ven sông/hồ, khu vực nông thôn có ruộng đồng/vườn tược…).
   • Đảm bảo an toàn và được phép khi đến địa điểm đó.
2. **Tập trung vào quan sát chi tiết:**
   • Đừng chỉ nhìn lướt qua. Hãy dành thời gian quan sát kỹ từng loài: màu sắc, kích thước, hình dạng, cách di chuyển, cách ăn uống, mối quan hệ với các sinh vật khác hoặc môi trường.
   • Ghi lại càng nhiều đặc điểm càng tốt để sau này dễ dàng nhận dạng.
3. **Sử dụng phiếu quan sát hiệu quả:**
   • Điền thông tin ngay tại chỗ quan sát để đảm bảo độ chính xác.
   • Nếu không biết tên loài, hãy mô tả thật chi tiết các đặc điểm nổi bật và chụp ảnh để về nhà tra cứu (sử dụng sách, internet, ứng dụng nhận dạng sinh vật).
4. **Chụp ảnh chất lượng:**
   • Chụp ảnh rõ nét, đủ sáng, tập trung vào đối tượng.
   • Chụp ở nhiều góc độ nếu cần.
   • Nếu có thể, chụp cả môi trường sống của sinh vật đó.
5. **Tìm hiểu thêm về vai trò của sinh vật:**
   • Khi đã xác định được tên loài, về nhà em có thể tìm hiểu thêm trên internet, sách báo về vai trò cụ thể của chúng trong tự nhiên và đối với con người.
   • Ví dụ: con chuồn chuồn ăn muỗi (vai trò kiểm soát côn trùng), cây tre dùng làm vật liệu xây dựng (vai trò cung cấp vật liệu).
6. **Trình bày báo cáo rõ ràng, khoa học:**
   • Sử dụng ngôn ngữ mạch lạc, chính xác.
   • Bố cục báo cáo hợp lý, có mở đầu, nội dung và kết luận.
   • Có thể vẽ thêm hình minh họa hoặc in ảnh chụp được để báo cáo thêm sinh động.
   • Kiểm tra lỗi chính tả và ngữ pháp trước khi nộp.
7. **Rút ra bài học cho bản thân:**
   • Trong phần kết luận, hãy thể hiện được nhận thức của em về tầm quan trọng của đa dạng sinh học và những hành động cụ thể mà em có thể làm để bảo vệ môi trường.

Chúc em có một buổi tìm hiểu sinh vật ngoài thiên nhiên thật an toàn, bổ ích và đạt được kết quả tốt trong báo cáo của mình!