Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 10: Quá trình nội sinh và ngoại sinh – Hiện tượng tạo núi (trang 141-142)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Địa lí Chương 3 Bài 10: “Quá trình nội sinh và ngoại sinh – Hiện tượng tạo núi”. Bài học này sẽ giúp các em tìm hiểu về hai quá trình địa chất chính định hình bề mặt Trái Đất là nội sinh và ngoại sinh, cùng với sự hình thành của các dãy núi hùng vĩ. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và đạt kết quả tốt trong môn học.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 9: Cấu tạo của Trái Đất – Các mảng kiến tạo – Núi lửa và động đất (Trang 136-140)

Giải Bài 10: Quá trình nội sinh và ngoại sinh – Hiện tượng tạo núi

Học xong bài này, em sẽ:

• Phân biệt được quá trình nội sinh và ngoại sinh.
• Trình bày được hiện tượng tạo núi.

1. Quá trình nội sinh và ngoại sinh (Trang 141)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài, em hãy phân biệt quá trình nội sinh và ngoại sinh.

Lời giải:

Trái Đất luôn trải qua những thay đổi không ngừng trên bề mặt địa hình do tác động của hai quá trình chính là nội sinh và ngoại sinh. Chúng ta có thể phân biệt hai quá trình này như sau:

• **a. Quá trình nội sinh:**
  • **Khái niệm:** Là những quá trình xảy ra **bên trong** Trái Đất.
  • **Nguồn năng lượng:** Năng lượng sinh ra chủ yếu từ sự phân hủy các chất phóng xạ, sự co ngót của vật chất và các phản ứng hóa học ở sâu trong lòng Trái Đất.
  • **Tác động:** Có xu hướng làm cho bề mặt Trái Đất **ghồ ghề hơn**, tạo ra những dạng địa hình lớn.
  • **Biểu hiện:**
    • **Vận động kiến tạo:** Nâng lên, hạ xuống của vỏ Trái Đất, uốn nếp, đứt gãy.
    • **Hiện tượng núi lửa:** Phun trào vật chất nóng chảy từ lòng đất ra ngoài.
    • **Động đất:** Rung chuyển đột ngột của vỏ Trái Đất.
    • **Sự hình thành các dãy núi, cao nguyên, các bồn địa lớn.**
  • Mối quan hệ với mảng kiến tạo: Các quá trình nội sinh gắn liền với sự di chuyển của các mảng kiến tạo.
• **b. Quá trình ngoại sinh:**
  • **Khái niệm:** Là những quá trình xảy ra trên **bề mặt** Trái Đất.
  • **Nguồn năng lượng:** Năng lượng sinh ra chủ yếu từ năng lượng của Mặt Trời, trọng lực, và hoạt động của con người.
  • **Tác động:** Có xu hướng làm cho bề mặt Trái Đất **bằng phẳng hơn**, san bằng các dạng địa hình do nội sinh tạo ra.
  • **Biểu hiện:**
    • **Phong hóa:** Sự phá hủy đá và khoáng vật do nhiệt độ, nước, gió, sinh vật.
    • **Xâm thực:** Sự bào mòn, cuốn trôi vật chất bề mặt bởi các tác nhân như nước chảy (sông, suối), gió, băng hà, sóng biển.
    • **Bồi tụ:** Sự tích tụ vật liệu (cát, bùn, sỏi…) do các tác nhân xâm thực mang đến, tạo thành đồng bằng, bãi bồi, cồn cát.

Hai quá trình này luôn diễn ra đồng thời và tác động qua lại lẫn nhau, cùng tạo nên sự đa dạng và biến đổi không ngừng của bề mặt địa hình Trái Đất.

2. Hiện tượng tạo núi (Trang 142)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài, em hãy trình bày hiện tượng tạo núi.

Lời giải:

Hiện tượng tạo núi là một quá trình địa chất lâu dài, phức tạp, chủ yếu do tác động của **quá trình nội sinh**, đặc biệt là sự di chuyển và tương tác của các mảng kiến tạo.

Các hình thức tạo núi chính:

• **Do xô húc của các mảng kiến tạo:**
  • Đây là nguyên nhân phổ biến và quan trọng nhất tạo ra các dãy núi lớn, hùng vĩ.
  • Khi hai mảng kiến tạo di chuyển lại gần và va chạm vào nhau (xô húc), vỏ Trái Đất ở khu vực tiếp giáp sẽ bị ép nén mạnh.
  • Lực ép nén này làm cho các lớp đất đá bị **uốn nếp** (tạo thành các nếp uốn lồi – nếp lồi và nếp uốn lõm – nếp lõm) hoặc bị **đứt gãy** (tạo thành các khối nâng lên – địa lũy, và khối hạ xuống – địa hào).
  • Quá trình uốn nếp và đứt gãy diễn ra liên tục, từ từ trong hàng triệu năm, làm cho địa hình bị nâng cao dần lên, tạo thành các dãy núi.
  • **Ví dụ:** Dãy Hi-ma-lay-a (do mảng Ấn Độ – Ô-xtrây-li-a và mảng Âu – Á xô húc), dãy An-đét (do mảng Na-xca và mảng Nam Mĩ xô húc), dãy An-pơ, dãy Cooc-đi-e…
• **Do hoạt động núi lửa:**
  • Một số núi lửa khi phun trào liên tục, vật chất magma tích tụ lại quanh miệng phun, tạo thành các núi lửa hình chóp. Các núi này thường là núi độc lập hoặc nằm trong một chuỗi núi lửa.
  • **Ví dụ:** Núi Phú Sĩ (Nhật Bản), núi Vesuvius (Ý).
• **Do tách giãn của các mảng kiến tạo (dạng ít phổ biến hơn trên lục địa):**
  • Ở những nơi hai mảng kiến tạo tách giãn, magma trào lên tạo thành các sống núi ngầm dưới đại dương. Trên lục địa, sự tách giãn có thể tạo ra các thung lũng tách giãn (rift valley) và các khối núi nâng lên dọc theo rìa đứt gãy.
  • **Ví dụ:** Dãy núi ngầm giữa Đại Tây Dương.

Tóm lại, hiện tượng tạo núi là kết quả của các lực kiến tạo mạnh mẽ từ bên trong lòng đất, làm biến dạng và nâng cao vỏ Trái Đất, hình thành nên những cấu trúc địa hình hùng vĩ.

Luyện tập và Vận dụng (Trang 142)

1. Kể tên một số dãy núi lớn trên thế giới do quá trình nội sinh tạo thành. (Trang 142)

Lời giải:

Các dãy núi lớn trên thế giới do quá trình nội sinh (chủ yếu là do xô húc của các mảng kiến tạo) tạo thành bao gồm:

• • **Dãy Hi-ma-lay-a:** Nằm ở châu Á, là dãy núi cao nhất thế giới với đỉnh Everest.
  • **Dãy An-đét:** Nằm dọc bờ Tây Nam Mĩ, là dãy núi dài nhất thế giới.
  • **Dãy Cooc-đi-e:** Nằm dọc bờ Tây Bắc Mĩ.

• **Dãy An-pơ:** Nằm ở châu Âu.
• **Dãy U-ran:** Nằm ở ranh giới giữa châu Âu và châu Á.
• **Dãy Xcan-đi-na-vi:** Nằm ở Bắc Âu.
• **Dãy Áp-pen-nin:** Nằm ở Ý.
• **Dãy Đại Sơn chia nước (Great Dividing Range):** Nằm ở bờ Đông Ô-xtrây-li-a.

Những dãy núi này là minh chứng rõ nét cho sức mạnh kiến tạo khổng lồ của các quá trình nội sinh.