Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 26: Thực hành Tìm hiểu tác động của con người lên tự nhiên trong sản xuất (trang 192)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Địa lí Bài 26: “Thực hành Tìm hiểu tác động của con người lên tự nhiên trong sản xuất”. Bài thực hành này là cơ hội để các em áp dụng kiến thức đã học về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên vào thực tiễn, cụ thể là trong lĩnh vực sản xuất. Các em sẽ được tìm hiểu, quan sát và đánh giá những tác động tích cực lẫn tiêu cực của hoạt động sản xuất đến môi trường tự nhiên xung quanh chúng ta. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em thực hiện bài thực hành một cách hiệu quả và nâng cao ý thức về việc bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 25: Con người và thiên nhiên (Trang 189-191)
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Chương 7 Bài 24: Dân số thế giới – Sự phân bố dân cư thế giới – Các thành phố lớn trên thế giới (Trang 184-188)

Giải Bài 26 (Thực hành): Tìm hiểu tác động của con người lên tự nhiên trong sản xuất

Mục tiêu:

• Nêu được tác động của con người đến thiên nhiên trong hoạt động sản xuất.
• Biết cách sưu tầm, lựa chọn và xử lí thông tin.
• Trình bày được kết quả tìm hiểu.

Nội dung thực hành:

Để thực hiện bài thực hành này, các em có thể chọn một trong các hình thức sau:

• Tìm hiểu thông tin qua sách báo, internet.
• Thực hiện phỏng vấn (người thân, nông dân, công nhân, cán bộ môi trường…).
• Quan sát thực tế tại địa phương (nếu có điều kiện và được cho phép).

Các em nên tập trung vào một hoặc hai ngành sản xuất phổ biến ở địa phương mình hoặc ngành sản xuất mà mình có thể dễ dàng tìm hiểu thông tin, ví dụ: sản xuất nông nghiệp (trồng lúa, nuôi cá), công nghiệp (nhà máy nhỏ), thủ công nghiệp…

Gợi ý các bước tiến hành:

Bước 1: Lựa chọn và sưu tầm thông tin (Trang 192)

Câu hỏi:

• Lựa chọn một ngành sản xuất cụ thể ở địa phương hoặc một ngành mà em quan tâm.
• Sưu tầm thông tin, hình ảnh về tác động của ngành sản xuất đó đến tự nhiên (cả tích cực và tiêu cực).

Lời giải gợi ý:

a. Lựa chọn ngành sản xuất:

• Em có thể chọn ngành **sản xuất lúa nước** (nếu ở vùng nông nghiệp) hoặc **nuôi trồng thủy sản** (nếu ở vùng ven biển/sông/hồ) hoặc **ngành sản xuất gạch, ngói** (nếu ở địa phương có lò gạch truyền thống) hoặc **sản xuất tiểu thủ công nghiệp** (ví dụ: làng nghề làm nón, làm đồ gốm…).
• Ví dụ lựa chọn: Ngành **sản xuất lúa nước** ở đồng bằng sông Hồng.

b. Sưu tầm thông tin, hình ảnh:

• • **Nguồn thông tin:**
    • **Internet:** Tìm kiếm các bài báo, nghiên cứu, video về tác động của sản xuất lúa nước đến môi trường. (Ví dụ: “tác động của canh tác lúa nước đến môi trường”, “ô nhiễm từ nông nghiệp”, “biện pháp sản xuất lúa bền vững”…)
    • **Sách báo, tài liệu địa phương:** Các tài liệu về nông nghiệp, môi trường của tỉnh, huyện.
    • **Phỏng vấn:** Hỏi nông dân, cán bộ nông nghiệp, cán bộ môi trường địa phương về các vấn đề liên quan.
    • **Quan sát thực tế:** Đi thăm các cánh đồng lúa, kênh mương, nhà máy xay xát (nếu có).
  • **Nội dung thông tin cần sưu tầm (chia thành tích cực và tiêu cực):**

*Đối với ngành sản xuất lúa nước:*

Tác động tích cực:

• • • **Duy trì thảm thực vật:** Ruộng lúa giúp giữ đất, chống xói mòn, giảm dòng chảy mặt, đặc biệt trong mùa mưa.
    • **Bổ sung nước ngầm:** Hệ thống kênh mương và nước trên đồng ruộng giúp bổ sung nguồn nước ngầm.
    • **Điều hòa khí hậu tiểu vùng:** Hơi nước bốc hơi từ ruộng lúa giúp làm mát không khí, tạo cảnh quan xanh mát.
    • **Tạo môi trường sống cho sinh vật:** Cung cấp môi trường sống cho một số loài thủy sinh (cá, tôm, cua…), chim, côn trùng…
    • **Phát triển hệ thống thủy lợi:** Con người xây dựng các đập, kênh mương để phục vụ tưới tiêu, góp phần điều tiết nước, chống lũ.
    • **Cung cấp lương thực chính:** Đảm bảo an ninh lương thực, nuôi sống dân cư.

Tác động tiêu cực:

• • • **Sử dụng hóa chất nông nghiệp:** Thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, phân bón hóa học khi sử dụng quá mức gây ô nhiễm đất, nước, không khí, ảnh hưởng sức khỏe con người và hệ sinh thái.
    • **Phát thải khí nhà kính:** Ruộng lúa ngập nước tạo ra khí mê-tan (CH4) – một khí nhà kính mạnh, góp phần vào biến đổi khí hậu.
    • **Lãng phí nước:** Phương pháp tưới tiêu truyền thống (ngập nước liên tục) có thể gây lãng phí nguồn nước ngọt.
    • **Mất đa dạng sinh học:** Việc sử dụng hóa chất và biến đổi đất đai làm giảm sự đa dạng của các loài sinh vật tự nhiên trong ruộng và xung quanh.
    • **Xói mòn, bạc màu đất:** Canh tác không hợp lí, luân canh không đúng cách có thể làm đất bị xói mòn, bạc màu theo thời gian.
    • **Tạo ra chất thải nông nghiệp:** Rơm rạ không được xử lí đúng cách, bao bì hóa chất… gây ô nhiễm.

*Hình ảnh minh họa:*

• • Ảnh ruộng lúa xanh tốt, hệ thống kênh mương.
  • Ảnh nông dân phun thuốc trừ sâu (thể hiện tác động tiêu cực).
  • Ảnh rơm rạ đốt trên đồng (gây ô nhiễm không khí).
  • Ảnh mô hình canh tác lúa bền vững (nếu tìm được).

Bước 2: Xử lí thông tin (Trang 192)

Câu hỏi:

• Lựa chọn các thông tin tiêu biểu, có sức thuyết phục để đưa vào báo cáo.
• Tóm tắt các thông tin đã chọn.

Lời giải gợi ý:

Từ các thông tin đã sưu tầm ở Bước 1, em lựa chọn những điểm chính, quan trọng nhất để đưa vào báo cáo. Ví dụ:

Tóm tắt thông tin về tác động của ngành sản xuất lúa nước:

• **Tích cực:**
  • Cung cấp lương thực chính (gạo) cho hàng tỉ người trên thế giới, đảm bảo an ninh lương thực.
  • Duy trì môi trường sống cho nhiều loài sinh vật (cá, chim, côn trùng) trên đồng ruộng.
  • Góp phần điều hòa nước, giữ ẩm cho đất và không khí ở các vùng đồng bằng.
• **Tiêu cực:**
  • **Ô nhiễm do hóa chất:** Việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật làm ô nhiễm đất, nước ngầm, và nguồn nước mặt (sông, hồ). Các chất này có thể tích tụ trong chuỗi thức ăn, ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
  • **Phát thải khí nhà kính:** Ruộng lúa ngập nước tạo ra khí mê-tan, một loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh, góp phần vào biến đổi khí hậu.
  • **Lãng phí tài nguyên nước:** Phương pháp tưới tiêu truyền thống thường sử dụng lượng nước lớn, gây lãng phí tài nguyên nước ngọt.
  • **Mất đa dạng sinh học:** Hóa chất nông nghiệp và việc đồng nhất hóa cây trồng làm giảm số lượng và sự đa dạng của các loài sinh vật tự nhiên trong hệ sinh thái ruộng lúa.

Bước 3: Trình bày báo cáo (Trang 192)

Câu hỏi:

• Hoàn thành báo cáo theo cấu trúc gợi ý.
• Trình bày báo cáo trước lớp.

Lời giải gợi ý:

Các em có thể chuẩn bị báo cáo dưới dạng bài viết, trình chiếu Powerpoint, hoặc poster. Báo cáo nên có cấu trúc rõ ràng:

BÁO CÁO KẾT QUẢ THỰC HÀNH: TÌM HIỂU TÁC ĐỘNG CỦA CON NGƯỜI LÊN TỰ NHIÊN TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP (SẢN XUẤT LÚA NƯỚC)

1. Giới thiệu:

• Tên học sinh/Nhóm: [Tên của em/nhóm]
• Lớp: [Lớp của em]
• Ngành sản xuất tìm hiểu: Sản xuất lúa nước.
• Địa điểm nghiên cứu/phạm vi thông tin: [Địa phương/khu vực mà em tìm hiểu]
• Mục tiêu báo cáo: [Nêu mục tiêu bài thực hành]

2. Tác động của sản xuất lúa nước đến tự nhiên:

a. Tác động tích cực:

• Cung cấp lương thực chính, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và toàn cầu.
• Duy trì và phát triển hệ thống thủy lợi phục vụ tưới tiêu, đồng thời góp phần điều hòa nguồn nước.
• Tạo cảnh quan xanh mát, duy trì thảm thực vật che phủ đất.
• (Kèm hình ảnh minh họa ruộng lúa, hệ thống kênh mương)

b. Tác động tiêu cực:

• **Ô nhiễm do hóa chất nông nghiệp:** Việc sử dụng quá nhiều phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật làm ô nhiễm nguồn nước mặt, nước ngầm và đất. Điều này ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người và các sinh vật sống trong môi trường nước và đất.
• **Phát thải khí nhà kính:** Ruộng lúa ngập nước là một trong những nguồn phát thải khí mê-tan (CH4) lớn, góp phần gây ra hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu.
• **Lãng phí tài nguyên nước:** Phương pháp canh tác truyền thống với ruộng lúa ngập nước liên tục dẫn đến việc tiêu thụ lượng lớn nước, gây áp lực lên nguồn nước ngọt.
• **Suy giảm đa dạng sinh học:** Việc sử dụng hóa chất và canh tác độc canh làm giảm môi trường sống, ảnh hưởng đến các loài sinh vật tự nhiên trên đồng ruộng (cá, ếch, chim…).
• (Kèm hình ảnh minh họa về ô nhiễm, đốt rơm rạ…)

3. Đề xuất một số biện pháp hạn chế tác động tiêu cực:

• **Sử dụng nông nghiệp hữu cơ/bền vững:** Hạn chế tối đa phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, thay thế bằng phân hữu cơ, các biện pháp kiểm soát sâu bệnh sinh học.
• **Quản lí nước hiệu quả:** Áp dụng phương pháp tưới ngập khô xen kẽ (SRI – System of Rice Intensification) để tiết kiệm nước và giảm phát thải mê-tan.
• **Xử lí rơm rạ sau thu hoạch:** Thu gom rơm rạ để làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu sản xuất, thay vì đốt bỏ gây ô nhiễm.
• **Tăng cường giáo dục và tập huấn:** Nâng cao nhận thức cho nông dân về tác động môi trường và các phương pháp canh tác thân thiện.
• **Phát triển các giống lúa chịu hạn, ít phát thải khí nhà kính.**

4. Kết luận:

Hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lúa nước, có vai trò quan trọng nhưng cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường nếu không được quản lí bền vững. Việc áp dụng các giải pháp canh tác thân thiện môi trường là cần thiết để hài hòa giữa sản xuất và bảo vệ thiên nhiên, hướng tới một nền nông nghiệp bền vững.

Khi trình bày trước lớp, các em nên:

• Nói rõ ràng, mạch lạc, tự tin.
• Sử dụng hình ảnh, biểu đồ để minh họa cho báo cáo thêm sinh động và dễ hiểu.
• Sẵn sàng trả lời các câu hỏi từ thầy cô và bạn bè.