Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 7: Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt trời và các hệ quả địa lí (trang 127-131)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Địa lí Chương 2 Bài 7: “Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời và các hệ quả địa lí”. Bài học này sẽ giúp các em khám phá chuyển động quan trọng thứ hai của Trái Đất – chuyển động quanh Mặt Trời, đồng thời tìm hiểu những hệ quả địa lí to lớn mà chuyển động này mang lại, như sự thay đổi mùa, độ dài ngày đêm và sự hình thành các đới khí hậu. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và đạt kết quả tốt trong môn học.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 6: Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất và các hệ quả địa lí (Trang 122-126)
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Địa lí Bài 5: Trái Đất trong hệ Mặt Trời – Hình dạng và kích thước của Trái Đất (Trang 119-121)

Giải Bài 7: Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời và các hệ quả địa lí

Học xong bài này, em sẽ:

• Mô tả được chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời và các hệ quả địa lí của nó (các mùa, ngày đêm dài ngắn theo mùa, các đới khí hậu).

1. Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời (Trang 128)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và hình 7.1, em hãy mô tả chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời.

Lời giải:

Dựa vào thông tin trong bài và hình 7.1 (Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời) trong SGK, chúng ta có thể mô tả chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời như sau:

• **Quỹ đạo:** Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo một quỹ đạo có hình **Elip gần tròn**.
• **Thời gian hoàn thành:** Trái Đất chuyển động hết một vòng quanh Mặt Trời trong khoảng **365 ngày 6 giờ** (tức là 1 năm). Do có 6 giờ dôi ra mỗi năm, cứ 4 năm sẽ dôi ra 24 giờ (1 ngày), tạo thành **năm nhuận** (có 366 ngày), và ngày thêm vào là ngày 29 tháng 2.
• **Hướng chuyển động:** Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo hướng **ngược chiều kim đồng hồ** (nếu nhìn từ cực Bắc xuống).
• **Đặc điểm trục Trái Đất:** Trong suốt quá trình chuyển động quanh Mặt Trời, trục Trái Đất luôn giữ nguyên độ nghiêng **66°33’** so với mặt phẳng quỹ đạo và **không đổi hướng** trong không gian. Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng tạo nên các mùa trên Trái Đất.

Chuyển động này cùng với sự nghiêng và không đổi hướng của trục Trái Đất là nguyên nhân chính tạo ra các hiện tượng địa lí phức tạp và đa dạng trên hành tinh của chúng ta.

2. Các hệ quả địa lí của chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời (Trang 129)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và hình 7.2, 7.3, 7.4, em hãy cho biết chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời sinh ra những hệ quả địa lí nào?

Lời giải:

Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời, kết hợp với độ nghiêng và không đổi hướng của trục Trái Đất, sinh ra các hệ quả địa lí quan trọng sau:

a. Hiện tượng mùa trên Trái Đất:

• Do trục Trái Đất nghiêng và không đổi hướng khi quay quanh Mặt Trời, nên trong các thời điểm khác nhau trong năm, bán cầu Bắc và bán cầu Nam sẽ lần lượt ngả về phía Mặt Trời hoặc chếch xa Mặt Trời.
• **Khi bán cầu nào ngả về phía Mặt Trời nhiều hơn:** Bán cầu đó sẽ nhận được lượng nhiệt và ánh sáng nhiều hơn, có góc chiếu sáng lớn hơn, thời gian chiếu sáng dài hơn, tạo thành mùa **hè** (nóng).
• **Khi bán cầu nào chếch xa Mặt Trời:** Bán cầu đó sẽ nhận được lượng nhiệt và ánh sáng ít hơn, có góc chiếu sáng nhỏ hơn, thời gian chiếu sáng ngắn hơn, tạo thành mùa **đông** (lạnh).
• Giữa hai mùa hè và đông là hai mùa chuyển tiếp: **xuân** và **thu**.
• Minh họa: Hình 7.2 cho thấy sự thay đổi góc chiếu sáng của Mặt Trời đến các bán cầu và sự luân phiên mùa ở bốn vị trí quan trọng trên quỹ đạo.

b. Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa:

• Cũng do trục Trái Đất nghiêng và không đổi hướng, độ dài ngày và đêm ở các vĩ độ khác nhau sẽ thay đổi theo mùa.
• **Mùa hè:** Bán cầu ngả về Mặt Trời có ngày dài hơn đêm (càng gần cực thì ngày càng dài, thậm chí có hiện tượng ngày dài 24h ở vùng cực).
• **Mùa đông:** Bán cầu chếch xa Mặt Trời có ngày ngắn hơn đêm (càng gần cực thì đêm càng dài, thậm chí có hiện tượng đêm dài 24h ở vùng cực).
• **Hai ngày Xuân phân (21/3) và Thu phân (23/9):** Ánh sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc vào Xích đạo, nên mọi nơi trên Trái Đất đều có độ dài ngày và đêm bằng nhau (12 giờ ngày, 12 giờ đêm).
• Minh họa: Hình 7.3 thể hiện độ dài ngày đêm thay đổi theo mùa ở các vĩ độ khác nhau.

c. Sự hình thành các đới khí hậu trên Trái Đất:

• Do Trái Đất có hình cầu và chuyển động quanh Mặt Trời, góc chiếu của tia sáng Mặt Trời đến bề mặt Trái Đất thay đổi từ Xích đạo về hai cực.
• **Vùng Xích đạo:** Tia sáng Mặt Trời chiếu gần như thẳng góc quanh năm, nhận được nhiều nhiệt nhất, hình thành **đới nóng (nhiệt đới)**.
• **Vùng ôn đới:** Tia sáng Mặt Trời chiếu xiên hơn, lượng nhiệt nhận được ít hơn đới nóng, có sự phân hóa 4 mùa rõ rệt (xuân, hạ, thu, đông), hình thành **hai đới ôn hòa (ôn đới)** ở hai bán cầu.
• **Vùng cực:** Tia sáng Mặt Trời chiếu rất xiên, lượng nhiệt nhận được ít nhất, rất lạnh giá, hình thành **hai đới lạnh (hàn đới)** ở hai cực.
• Minh họa: Hình 7.4 cho thấy sự phân chia các đới khí hậu dựa trên góc chiếu của ánh sáng Mặt Trời.

Các hệ quả này có tác động sâu sắc đến khí hậu, cảnh quan tự nhiên và hoạt động sống của con người trên Trái Đất.

Luyện tập và Vận dụng (Trang 131)

1. Dựa vào hình 7.1, em hãy cho biết vào các ngày 21/3, 22/6, 23/9, 22/12, ánh sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc vào những vĩ tuyến nào? Các địa điểm nào trên Trái Đất có ngày và đêm dài bằng nhau? (Trang 131)

Lời giải:

Dựa vào hình 7.1 (Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời) và kiến thức về các ngày đặc biệt:

• **Ngày 21/3 (Xuân phân):** Ánh sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc vào **đường Xích đạo (0°)**. Vào ngày này, mọi địa điểm trên Trái Đất đều có độ dài ngày và đêm bằng nhau (12 giờ ngày, 12 giờ đêm).
• **Ngày 22/6 (Hạ chí):** Ánh sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc vào **Chí tuyến Bắc (23°27’B)**.
• **Ngày 23/9 (Thu phân):** Ánh sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc vào **đường Xích đạo (0°)**. Vào ngày này, mọi địa điểm trên Trái Đất đều có độ dài ngày và đêm bằng nhau (12 giờ ngày, 12 giờ đêm).
• **Ngày 22/12 (Đông chí):** Ánh sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc vào **Chí tuyến Nam (23°27’N)**.

Như vậy, các địa điểm trên Trái Đất có ngày và đêm dài bằng nhau (12 giờ ngày, 12 giờ đêm) là **tất cả mọi nơi trên Trái Đất** vào hai ngày **Xuân phân (21/3)** và **Thu phân (23/9)**.

2. Nêu một số ví dụ về sự thay đổi các mùa trong năm ở nước ta. (Trang 131)

Lời giải:

Việt Nam nằm trong vùng nội chí tuyến Bắc bán cầu, nên có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Sự thay đổi mùa ở nước ta thể hiện rõ rệt, đặc biệt giữa miền Bắc và miền Nam:

• **Miền Bắc và Bắc Trung Bộ:** Có đủ **bốn mùa rõ rệt: xuân, hạ, thu, đông**.
  • Mùa xuân: Thời tiết ấm áp, mưa phùn, ẩm ướt, cây cối đâm chồi nảy lộc. Nhiệt độ tăng dần.
  • Mùa hè: Nóng ẩm, mưa nhiều, thường có bão. Nắng gay gắt, nhiệt độ cao nhất trong năm.
  • Mùa thu: Mát mẻ, khô ráo, bầu trời trong xanh, là mùa đẹp nhất trong năm. Nhiệt độ giảm dần.
  • Mùa đông: Lạnh, khô, có gió mùa đông bắc. Miền núi cao có thể có sương muối, băng giá. Nhiệt độ thấp nhất trong năm.
• **Miền Nam (Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ):** Có sự phân hóa thành **hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô** (ít thấy sự phân biệt xuân, hạ, thu, đông theo đúng nghĩa như miền Bắc).
  • Mùa mưa: Kéo dài từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, mưa nhiều, đặc biệt là vào buổi chiều. Không khí ẩm, nhiệt độ khá cao.
  • Mùa khô: Kéo dài từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 năm sau, ít mưa, trời nắng nhiều, hanh khô. Nhiệt độ có thể rất cao vào cuối mùa khô.

Sự thay đổi các mùa này ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất nông nghiệp, du lịch và các hoạt động văn hóa của người dân Việt Nam.