Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Bài 15: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập tự chủ (từ đầu CN đến trước thế kỉ X) (trang 73-81)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Lịch sử Chương 6 Bài 15: “Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập tự chủ (từ đầu Công nguyên đến trước thế kỉ X)”. Bài học này sẽ đưa các em tìm hiểu về những phong trào đấu tranh anh dũng của nhân dân ta chống lại ách đô hộ của phong kiến phương Bắc, tiêu biểu là khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lí Bí, Mai Thúc Loan và Phùng Hưng. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và đạt kết quả tốt trong môn học.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Chương 6 Bài 14: Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc và chuyển biến KT-XH-VH của Việt Nam thời Bắc thuộc (Trang 67-72)
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Chương 5 Bài 13: Nước Âu Lạc (Trang 62-66)

Giải Bài 15: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập tự chủ (từ đầu CN đến trước thế kỉ X)

Học xong bài này, em sẽ:

• Kể tên và xác định trên lược đồ được một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu.
• Trình bày được những nét chính và ý nghĩa của các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập tự chủ từ đầu Công nguyên đến trước thế kỉ X.

1. Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40 – 43) (Trang 74)

Câu hỏi: Quan sát hình 15.1 và đọc thông tin trong bài, em hãy trình bày những nét chính và ý nghĩa của khởi nghĩa Hai Bà Trưng.

Lời giải:

a. Nét chính:

• **Nguyên nhân:** Do chính sách cai trị tàn bạo của nhà Hán (đặc biệt là thái thú Tô Định), sự bóc lột, cướp đoạt tài sản và sát hại thiếp của Thi Sách (chồng bà Trưng Trắc).
• **Diễn biến chính:**
  • Mùa xuân năm 40, Hai Bà Trưng (Trưng Trắc và Trưng Nhị) phất cờ khởi nghĩa ở Hát Môn (nay thuộc Hà Nội).
  • Nghĩa quân nhanh chóng đánh chiếm Mê Linh, rồi tấn công Cổ Loa, Luy Lâu (trụ sở của chính quyền đô hộ).
  • Chỉ trong thời gian ngắn, cuộc khởi nghĩa lan rộng khắp các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam và Hợp Phố. Hầu hết các thành trì của nhà Hán bị đánh chiếm, Tô Định phải bỏ chạy về Trung Quốc.
  • Trưng Trắc được suy tôn làm vua, đóng đô ở Mê Linh. Bà đã có những chính sách cai trị nhân đức, xây dựng lại nền tự chủ.
• **Kết quả:** Sau khi được tin Hai Bà Trưng khởi nghĩa, năm 42, vua Hán cử Mã Viện đem quân sang đàn áp. Mặc dù nghĩa quân đã anh dũng chiến đấu, nhưng do chênh lệch lực lượng, Hai Bà Trưng và các tướng lĩnh đã hi sinh anh dũng (năm 43). Cuộc khởi nghĩa thất bại.

b. Ý nghĩa:

• Là cuộc khởi nghĩa lớn đầu tiên trong thời kì Bắc thuộc, mở đầu cho các cuộc đấu tranh giành độc lập tự chủ của dân tộc ta.
• Đánh dấu sự giành lại độc lập, tự chủ trong thời gian ngắn (3 năm).
• Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất của nhân dân ta, đặc biệt là vai trò của phụ nữ Việt Nam trong công cuộc giữ nước.
• Là bản anh hùng ca về lòng yêu nước, ý chí độc lập, củng cố tinh thần dân tộc.

2. Khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248) (Trang 76)

Câu hỏi: Đọc thông tin trong bài và quan sát hình 15.2, em hãy trình bày những nét chính và ý nghĩa của khởi nghĩa Bà Triệu.

Lời giải:

a. Nét chính:

• **Nguyên nhân:** Chính sách cai trị tàn bạo, áp bức, bóc lột của nhà Ngô đối với nhân dân ta.
• **Diễn biến chính:**
  • Giữa thế kỉ III (năm 248), Bà Triệu (Triệu Thị Trinh) cùng anh trai là Triệu Quốc Đạt tập hợp lực lượng ở vùng núi Nưa (Triệu Sơn, Thanh Hóa).
  • Khởi nghĩa bùng nổ, nhanh chóng lan rộng khắp Cửu Chân, rồi ra Giao Chỉ. Quân Ngô hoảng sợ, phải rút vào thành cố thủ.
  • Vua Ngô cử Lục Dận đem quân sang đàn áp. Lục Dận dùng nhiều kế sách, vừa đánh vừa mua chuộc, chia rẽ.
  • Nghĩa quân chiến đấu kiên cường nhưng do lực lượng chênh lệch và đối phương dùng kế phản gián, Bà Triệu đã anh dũng hi sinh trên núi Tùng (Phú Điền, Thanh Hóa).

b. Ý nghĩa:

• Tiếp nối và phát huy truyền thống đấu tranh giành độc lập tự chủ của dân tộc.
• Khẳng định ý chí kiên cường, bất khuất, không chịu khuất phục trước ách đô hộ.
• Cho thấy vai trò và đóng góp to lớn của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm.
• Là nguồn cổ vũ to lớn cho các cuộc đấu tranh sau này.

3. Khởi nghĩa Lí Bí và sự ra đời của nhà nước Vạn Xuân (năm 542 – 603) (Trang 77)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và lược đồ 15.3, em hãy trình bày những nét chính và ý nghĩa của khởi nghĩa Lí Bí.

Lời giải:

a. Nét chính:

• **Nguyên nhân:** Chính sách cai trị tàn bạo của nhà Lương (thứ sử Tiêu Tư) đã khiến nhân dân ta căm phẫn tột độ.
• **Diễn biến chính:**
  • Năm 542, Lí Bí phất cờ khởi nghĩa ở Thái Bình (Sơn Tây, Hà Nội).
  • Nghĩa quân nhanh chóng đánh chiếm hầu hết các quận, huyện, Tiêu Tư hoảng sợ bỏ chạy.
  • Tháng 1 năm 542, cuộc khởi nghĩa thắng lợi, giành được quyền độc lập tự chủ.
  • Lí Bí lên ngôi hoàng đế, xưng là Lí Nam Đế (năm 544), đặt tên nước là Vạn Xuân, đóng đô ở Long Biên.
  • Nhà Lương cử quân sang đàn áp. Lí Nam Đế đã chỉ huy quân dân đánh bại nhiều cuộc tấn công của nhà Lương. Tuy nhiên, sau đó, quân Lương tăng cường lực lượng, Lí Nam Đế phải rút về động Khuất Lão và giao quyền cho Triệu Quang Phục.
  • Triệu Quang Phục (Triệu Việt Vương) lãnh đạo quân dân tiếp tục cuộc kháng chiến, lập căn cứ ở đầm Dạ Trạch (Hưng Yên), dùng chiến thuật du kích đánh bại quân Lương, giành lại độc lập (năm 550).
  • Đất nước độc lập dưới thời Tiền Lí (Lí Nam Đế và Triệu Việt Vương) kéo dài đến năm 603 thì bị nhà Tùy xâm lược.

b. Ý nghĩa:

• Là cuộc khởi nghĩa lớn nhất và thành công nhất trong giai đoạn đầu Bắc thuộc, lật đổ ách thống trị của nhà Lương.
• Mở ra một thời kì độc lập, tự chủ ngắn ngủi (gần 60 năm) với sự ra đời của nhà nước Vạn Xuân.
• Khẳng định sự trưởng thành của ý thức dân tộc và khả năng xây dựng chính quyền độc lập của người Việt.
• Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường của nhân dân ta không chịu khuất phục trước ách đô hộ.

4. Khởi nghĩa Mai Thúc Loan (đầu thế kỉ VIII) (Trang 79)

Câu hỏi: Đọc thông tin trong bài và quan sát hình 15.4, em hãy trình bày những nét chính và ý nghĩa của khởi nghĩa Mai Thúc Loan.

Lời giải:

a. Nét chính:

• **Nguyên nhân:** Chính sách cai trị hà khắc, bóc lột nặng nề của nhà Đường (đặc biệt là chính sách cống nạp vải vóc, sản vật quý hiếm, trong đó có vải quý).
• **Diễn biến chính:**
  • Đầu thế kỉ VIII (khoảng năm 722), Mai Thúc Loan lãnh đạo nhân dân Hoan Châu (Nghệ An, Hà Tĩnh ngày nay) nổi dậy khởi nghĩa.
  • Nghĩa quân nhanh chóng làm chủ Hoan Châu, tấn công thành Tống Bình (Hà Nội).
  • Mai Thúc Loan xưng đế, đóng đô ở Vạn An (Nam Đàn, Nghệ An), xây dựng căn cứ vững chắc.
  • Nhà Đường cử Dương Tư Húc đem quân sang đàn áp. Do lực lượng chênh lệch, nghĩa quân thất bại, Mai Hắc Đế hi sinh.

b. Ý nghĩa:

• Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất của nhân dân ta chống lại ách đô hộ của nhà Đường.
• Là một trong những cuộc khởi nghĩa lớn, góp phần cổ vũ tinh thần đấu tranh giành độc lập cho dân tộc.

5. Khởi nghĩa Phùng Hưng (cuối thế kỉ VIII) (Trang 80)

Câu hỏi: Đọc thông tin trong bài và quan sát hình 15.5, em hãy trình bày những nét chính và ý nghĩa của khởi nghĩa Phùng Hưng.

Lời giải:

a. Nét chính:

• **Nguyên nhân:** Chính sách cai trị tàn bạo của nhà Đường, đặc biệt là sự tham lam, nhũng nhiễu của quan lại đô hộ.
• **Diễn biến chính:**
  • Cuối thế kỉ VIII (khoảng năm 776 hoặc 791), Phùng Hưng (người Đường Lâm, Hà Nội) đã kêu gọi nhân dân nổi dậy khởi nghĩa ở Đường Lâm.
  • Nghĩa quân nhanh chóng tấn công thành Tống Bình (kinh đô của An Nam đô hộ phủ).
  • Sau nhiều ngày bao vây, Cao Chính Bình (An Nam Đô hộ) lo sợ mà chết. Phùng Hưng chiếm được Tống Bình, làm chủ đất nước.
  • Phùng Hưng đã sắp đặt chính sự, nhưng sau đó ông mất. Con trai ông là Phùng An nối nghiệp.
  • Nhà Đường cử Triệu Xương sang đàn áp. Phùng An không giữ được thành, đầu hàng.

b. Ý nghĩa:

• Tiếp tục khẳng định tinh thần yêu nước, ý chí độc lập của người Việt.
• Góp phần củng cố ý thức về một nền tự chủ, tự cường của dân tộc.
• Để lại bài học về sự đoàn kết, tinh thần chiến đấu bền bỉ của nhân dân.

Luyện tập và Vận dụng (Trang 81)

1. Hoàn thành bảng thống kê các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu trong thời Bắc thuộc theo mẫu dưới đây. (Trang 81)

Lời giải:

2. Em học được điều gì từ tinh thần đấu tranh của nhân dân ta trong thời Bắc thuộc? (Trang 81)

Lời giải:

Từ tinh thần đấu tranh của nhân dân ta trong thời Bắc thuộc, em học được nhiều điều quý giá:

• • **Lòng yêu nước nồng nàn:** Đây là động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy nhân dân ta đứng lên chống lại ách đô hộ dù biết rất khó khăn và hiểm nguy.
  • **Ý chí độc lập, tự chủ kiên cường, bất khuất:** Dù bị đô hộ hơn một nghìn năm, nhân dân ta không bao giờ chịu khuất phục, liên tục nổi dậy giành lại độc lập. Thất bại nhưng không nản chí, càng thất bại càng hun đúc ý chí đấu tranh mạnh mẽ hơn.
  • **Tinh thần đoàn kết dân tộc:** Các cuộc khởi nghĩa đều là sự tập hợp sức mạnh của toàn dân, từ các tầng lớp, các bộ tộc, thể hiện tinh thần “một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao”.

• **Tầm vóc và vai trò của các anh hùng dân tộc:** Những người lãnh đạo như Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lí Bí, Mai Thúc Loan, Phùng Hưng là những tấm gương sáng về lòng dũng cảm, tài năng và sự hi sinh cao cả vì độc lập dân tộc.
• **Sức sống mãnh liệt của văn hóa Việt:** Mặc dù bị đồng hóa và áp bức, nhưng người Việt vẫn kiên cường giữ gìn bản sắc văn hóa, đây chính là một trong những yếu tố quan trọng giúp duy trì và phát triển tinh thần đấu tranh.
• **Bài học về đấu tranh chống ngoại xâm:** Các cuộc khởi nghĩa đã để lại nhiều kinh nghiệm quý báu về nghệ thuật quân sự, cách tổ chức và đoàn kết nhân dân, những bài học này vẫn còn giá trị đến ngày nay.

Tóm lại, tinh thần đấu tranh của nhân dân ta trong thời Bắc thuộc là một bản hùng ca về lòng yêu nước, ý chí độc lập và sức sống mãnh liệt của dân tộc Việt Nam, là niềm tự hào và nguồn động lực lớn lao cho các thế hệ sau.