Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Bài 5: Chuyển biến về kinh tế xã hội cuối thời nguyên thủy (Trang 22-25)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Lịch sử Chương 2 Bài 5: “Chuyển biến về kinh tế xã hội cuối thời nguyên thủy”. Bài học này sẽ giúp các em hiểu rõ những chuyển biến quan trọng về kinh tế và xã hội, đặc biệt là vai trò của công cụ kim loại, sự ra đời của tư hữu và phân hóa xã hội, dẫn đến sự xuất hiện của nhà nước. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và đạt kết quả tốt trong môn học.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Bài 4: Xã hội nguyên thủy (Trang 17-21)
• Lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều (tổng hợp)

Giải Bài 5: Chuyển biến về kinh tế xã hội cuối thời nguyên thủy

Học xong bài này, em sẽ:

• Mô tả được những chuyển biến về kinh tế và xã hội ở cuối thời nguyên thủy.
• Nêu được sự ra đời của nhà nước.

1. Chuyển biến về kinh tế (Trang 23)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và quan sát hình 5.1, em hãy cho biết những chuyển biến về kinh tế ở cuối thời nguyên thủy.

Lời giải:

Ở cuối thời nguyên thủy, kinh tế có những chuyển biến quan trọng sau:

• **Sự ra đời của công cụ kim loại:** Con người phát hiện ra kim loại (đồng, sau đó là sắt) và biết cách luyện kim, đúc công cụ. Công cụ kim loại (rìu, cuốc, lưỡi cày, vũ khí,…) sắc bén và bền hơn rất nhiều so với công cụ đá.
• **Năng suất lao động tăng cao:** Nhờ công cụ kim loại, việc trồng trọt (cày bừa đất đai), chăn nuôi, săn bắt và sản xuất thủ công nghiệp (làm gốm, dệt vải) trở nên hiệu quả hơn rất nhiều. Sản phẩm làm ra nhiều hơn, có dư thừa.
• **Xuất hiện các ngành kinh tế mới:** Bên cạnh nông nghiệp và chăn nuôi, thủ công nghiệp và thương nghiệp bắt đầu phát triển. Việc trao đổi sản phẩm giữa các nhóm người ngày càng phổ biến.
• **Phân công lao động xã hội:** Xuất hiện sự phân công lao động giữa trồng trọt và chăn nuôi, giữa nông nghiệp và thủ công nghiệp.

Những chuyển biến này đã tạo tiền đề cho sự thay đổi về tổ chức xã hội.

2. Chuyển biến về xã hội (Trang 24)

Câu hỏi: Đọc thông tin trong bài và quan sát hình 5.2, em hãy nêu những chuyển biến về xã hội ở cuối thời nguyên thủy.

Lời giải:

Những chuyển biến về xã hội ở cuối thời nguyên thủy bao gồm:

• **Sự ra đời của chế độ tư hữu:** Khi sản phẩm làm ra dư thừa, một số người lợi dụng địa vị (như thủ lĩnh, người đứng đầu thị tộc) hoặc sức lao động của mình để chiếm đoạt sản phẩm, biến của cải thành tài sản riêng. Từ đó, chế độ tư hữu về tài sản ra đời, thay thế chế độ công hữu (của cải chung của cộng đồng).
• **Phân hóa giàu nghèo và mâu thuẫn xã hội:** Chế độ tư hữu dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc trong xã hội. Những người nắm giữ nhiều của cải trở nên giàu có, có quyền lực, trong khi những người khác nghèo khổ, thậm chí bị bóc lột. Mâu thuẫn giữa người giàu và người nghèo, giữa kẻ mạnh và người yếu ngày càng gay gắt.
• **Sự ra đời của các tầng lớp xã hội:** Xã hội dần phân hóa thành các tầng lớp, như:
  • **Tầng lớp có quyền lực và của cải:** Thủ lĩnh, tù trưởng, những người đứng đầu thị tộc, bộ lạc, những người giàu có.
  • **Tầng lớp bị lệ thuộc:** Những người nghèo khổ, tù binh chiến tranh, dần dần bị biến thành nô lệ.
• **Gia đình phụ hệ thay thế gia đình mẫu hệ:** Vai trò của người đàn ông (cung cấp lương thực chính, chiến đấu,…) trở nên quan trọng hơn, dẫn đến sự thay đổi từ chế độ mẫu hệ (người phụ nữ giữ vai trò chủ đạo) sang chế độ phụ hệ (người đàn ông giữ vai trò chủ đạo trong gia đình và xã hội).

Những chuyển biến này là nền tảng cho sự hình thành của xã hội có giai cấp.

3. Sự ra đời của nhà nước (Trang 24)

Câu hỏi: Đọc thông tin trong bài, em hãy giải thích vì sao nhà nước ra đời?

Lời giải:

Nhà nước ra đời là một tất yếu lịch sử, do những nguyên nhân chính sau:

• **Mâu thuẫn xã hội gia tăng:** Khi xã hội xuất hiện của cải tư hữu, phân hóa giàu nghèo và các mâu thuẫn giữa các tầng lớp ngày càng sâu sắc, công xã thị tộc không còn đủ khả năng để giải quyết. Cần một tổ chức mới có đủ quyền lực để điều hòa mâu thuẫn, giữ gìn trật tự xã hội.
• **Nhu cầu bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị:** Giai cấp giàu có, nắm giữ của cải muốn bảo vệ tài sản và quyền lực của mình. Họ cần một bộ máy cưỡng chế để trấn áp sự phản kháng của những người bị bóc lột.
• **Nhu cầu quản lí xã hội phức tạp hơn:** Xã hội ngày càng phát triển, các hoạt động kinh tế (sản xuất, thủy lợi), quân sự (chống giặc ngoại xâm) và quản lí dân cư trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi một bộ máy chuyên nghiệp, có tổ chức để điều hành.

Chính vì những lí do trên, nhà nước ra đời như một công cụ của giai cấp thống trị để duy trì trật tự xã hội, bảo vệ lợi ích của mình và quản lí các hoạt động chung của cộng đồng. Sự ra đời của nhà nước đánh dấu sự kết thúc của xã hội nguyên thủy và mở ra thời kì xã hội có giai cấp đầu tiên.

Luyện tập và Vận dụng (Trang 25)

1. Hoàn thành bảng dưới đây về những chuyển biến về kinh tế và xã hội cuối thời nguyên thủy. (Trang 25)

Lời giải:

2. Vì sao nói sự xuất hiện công cụ kim loại đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử loài người? (Trang 25)

Lời giải:

Sự xuất hiện công cụ kim loại đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử loài người vì:

• **Thay đổi cơ bản kinh tế:** Công cụ kim loại giúp tăng năng suất lao động đột biến trong nông nghiệp, chăn nuôi, thủ công nghiệp. Con người có thể khai phá đất đai rộng lớn hơn, sản xuất ra nhiều của cải hơn.
• **Dẫn đến sản phẩm dư thừa và tư hữu:** Nhờ năng suất cao, sản phẩm làm ra vượt quá nhu cầu tiêu dùng, tạo ra sản phẩm dư thừa. Từ đó, chế độ tư hữu về tài sản xuất hiện, của cải không còn là của chung cộng đồng.
• **Phân hóa xã hội:** Tư hữu dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo, hình thành các tầng lớp xã hội và mâu thuẫn giai cấp.
• **Tiền đề cho sự ra đời của nhà nước:** Để giải quyết mâu thuẫn xã hội và quản lí cộng đồng phức tạp hơn, nhà nước ra đời, đánh dấu sự kết thúc của xã hội nguyên thủy và mở ra thời kì xã hội có giai cấp đầu tiên (xã hội cổ đại).

Như vậy, công cụ kim loại không chỉ là một tiến bộ về kĩ thuật mà còn là nguyên nhân sâu xa dẫn đến những chuyển biến cách mạng về kinh tế và xã hội, tạo nền tảng cho sự phát triển của các nền văn minh cổ đại.

Lời kết

Hy vọng phần giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Chương 2 Bài 5: “Chuyển biến về kinh tế xã hội cuối thời nguyên thủy” này đã giúp các em hiểu rõ những thay đổi quan trọng đã diễn ra ở cuối thời nguyên thủy. Chúc các em luôn học tốt và đạt được những thành tích cao!