Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Chương 7 Bài 18: Vương quốc Chăm-pa (trang 91-94)

Chào mừng các em học sinh đến với phần giải chi tiết Sách Giáo Khoa Lịch sử và Địa lí lớp 6 bộ sách Cánh diều, Phần Lịch sử Chương 7 Bài 18: “Vương quốc Chăm-pa”. Bài học này sẽ giúp các em tìm hiểu về sự ra đời, quá trình phát triển, những thành tựu kinh tế, xã hội, văn hóa tiêu biểu của vương quốc Chăm-pa, một quốc gia cổ đại rực rỡ ở miền Trung Việt Nam. Hy vọng tài liệu này sẽ hỗ trợ các em nắm vững bài học và đạt kết quả tốt trong môn học.

Để tìm hiểu thêm các lời giải bài tập và tài liệu học tập lớp 6, các em có thể tham khảo tại các liên kết dưới đây:

• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Bài 17: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X (Trang 85-90)
• Giải SGK Lịch sử và Địa lí lớp 6 Cánh diều Phần Lịch sử Bài 16: Cuộc đấu tranh giữ gìn và phát triển văn hóa dân tộc thời Bắc thuộc (Trang 82-84)

Giải Bài 18: Vương quốc Chăm-pa

Học xong bài này, em sẽ:

• Nêu được sự ra đời và quá trình phát triển của Vương quốc Chăm-pa.
• Kể tên và mô tả được một số công trình kiến trúc tiêu biểu của Chăm-pa.

1. Sự ra đời và quá trình phát triển (Trang 92)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và lược đồ hình 18.1, em hãy trình bày sự ra đời và quá trình phát triển của Vương quốc Chăm-pa.

Lời giải:

Vương quốc Chăm-pa là một quốc gia cổ đại của người Chăm, tồn tại ở khu vực miền Trung Việt Nam ngày nay. Sự ra đời và quá trình phát triển của vương quốc này có thể khái quát như sau:

• **Sự ra đời (cuối thế kỉ II SCN):**
  • Tiền thân của Vương quốc Chăm-pa là nhà nước Lâm Ấp.
  • Vào cuối thế kỉ II, dưới sự cai trị của nhà Hán, nhân dân Tượng Lâm (một huyện ở phía nam Giao Châu, nay là Quảng Nam, Quảng Ngãi) đã nổi dậy đấu tranh giành độc lập.
  • Năm 192, Khu Liên, một quan chức địa phương, đã lãnh đạo nhân dân nổi dậy, đánh đuổi quan lại nhà Hán, tự xưng vương, đặt tên nước là Lâm Ấp. Đây là tiền thân của Vương quốc Chăm-pa.
• **Quá trình phát triển:**
  • **Từ thế kỉ II đến thế kỉ X:**
    • Lâm Ấp không ngừng mở rộng lãnh thổ về phía nam, chiếm được các vùng đất của người Rơ-đê, Gia-rai ngày nay.
    • Đến thế kỉ VII, Lâm Ấp đổi tên thành Chiêm Thành (Chăm-pa).
    • Chăm-pa phát triển mạnh mẽ về kinh tế, văn hóa. Các vương triều lần lượt ra đời và trị vì, tiêu biểu là các trung tâm tôn giáo, văn hóa như Thánh địa Mỹ Sơn, kinh đô Đồng Dương (Quảng Nam), Trà Kiệu (Quảng Nam), Po Nagar (Nha Trang).
  • **Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV:**
    • Vương quốc Chăm-pa tiếp tục phát triển, trải qua nhiều thăng trầm. Quan hệ với Đại Việt (Việt Nam) có lúc hòa hiếu, có lúc căng thẳng.
    • Đến cuối thế kỉ XV, do sự lớn mạnh của Đại Việt và những biến động nội bộ, Chăm-pa suy yếu dần và bị sáp nhập vào lãnh thổ Đại Việt, chỉ còn tồn tại dưới hình thức các tiểu quốc tự trị nhỏ.

Vương quốc Chăm-pa đã tồn tại gần 13 thế kỉ, để lại nhiều di sản văn hóa độc đáo và rực rỡ, góp phần tạo nên bức tranh đa dạng của lịch sử Việt Nam.

2. Những thành tựu tiêu biểu (Trang 93)

Câu hỏi: Dựa vào thông tin trong bài và hình ảnh 18.2, 18.3, em hãy kể tên và mô tả một số công trình kiến trúc tiêu biểu của Chăm-pa.

Lời giải:

Vương quốc Chăm-pa nổi tiếng với nền văn hóa rực rỡ, đặc biệt là trong lĩnh vực kiến trúc và điêu khắc. Các công trình tiêu biểu thường gắn liền với tín ngưỡng tôn giáo (Ấn Độ giáo – Bà La Môn giáo và Phật giáo). Một số công trình kiến trúc tiêu biểu của Chăm-pa bao gồm:

• **Thánh địa Mỹ Sơn (Quảng Nam):**
  • Mô tả: Đây là một quần thể kiến trúc đền tháp lớn nhất và quan trọng nhất của Chăm-pa, được xây dựng từ thế kỉ IV đến thế kỉ XIII. Mỹ Sơn là trung tâm tôn giáo, tín ngưỡng của vương quốc, nơi thờ thần Shiva (một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo) và các vị vua Chăm đã hóa thân thành thần.
  • Quần thể bao gồm hàng chục đền tháp lớn nhỏ, được xây bằng gạch nung đỏ, đá sa thạch và trang trí bằng các tác phẩm điêu khắc tinh xảo. Các tháp có kiến trúc độc đáo, mái vòm cao vút, mang đậm phong cách Ấn Độ giáo.
  • Được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới.
• **Tháp Chăm (Po Klong Garai, Po Nagar…):**
  • Mô tả: Tháp Chăm là những công trình kiến trúc thờ cúng mang tính biểu tượng của văn hóa Chăm. Các tháp này thường được xây bằng gạch, có nhiều tầng, mái cong vút, tượng trưng cho ngọn núi Meru huyền thoại trong Ấn Độ giáo.
  • Tháp Po Klong Garai (Ninh Thuận): Là một cụm tháp tiêu biểu, được xây dựng vào cuối thế kỉ XIII – đầu thế kỉ XIV, thờ vua Po Klong Garai. Tháp có kiến trúc độc đáo, các họa tiết trang trí tinh xảo.
  • Tháp Bà Po Nagar (Nha Trang, Khánh Hòa): Là một quần thể kiến trúc đền tháp thờ nữ thần Po Nagar (Thánh Mẫu Thiên Y A Na của người Việt), có niên đại từ thế kỉ VIII đến thế kỉ XIII. Đây là một trong những tháp Chăm cổ nhất và đẹp nhất.
• **Các tượng điêu khắc:**
  • Ngoài đền tháp, người Chăm còn tạo ra nhiều tác phẩm điêu khắc đá tinh xảo, thể hiện các vị thần Hindu (Shiva, Brahma, Vishnu), các vũ nữ Apsara, các linh vật và các cảnh sinh hoạt.
  • Các tượng thường có nét mặt biểu cảm, thân hình mềm mại, uyển chuyển, phản ánh sự ảnh hưởng sâu sắc của Ấn Độ giáo.

Những công trình kiến trúc và điêu khắc này không chỉ là minh chứng cho sự phát triển vượt bậc của nền văn minh Chăm-pa mà còn là di sản văn hóa quý giá của Việt Nam và nhân loại.

Luyện tập và Vận dụng (Trang 94)

1. Hoàn thành sơ đồ tư duy về sự ra đời, phát triển và những thành tựu tiêu biểu của Vương quốc Chăm-pa theo gợi ý dưới đây. (Trang 94)

Lời giải:

Sơ đồ tư duy về Vương quốc Chăm-pa:

                                     VƯƠNG QUỐC CHĂM-PA
                                             |
            +--------------------------------+--------------------------------+
            |                                |                                |
    Sự ra đời và Phát triển           Những thành tựu tiêu biểu
            |                                |
            +-----------+------------+       +-----------+------------+------------+
            |           |            |       |           |            |            |
     Tiền thân: Lâm Ấp  Đổi tên: Chiêm Thành  Kinh tế    Xã hội     Văn hóa - Nghệ thuật
       (Cuối TK II SCN)  (TK VII)            |           |            |
            |                                |           |            |
            V                                V           V            V
      Khu Liên nổi dậy                    - Nông nghiệp: lúa nước, thủy lợi (đập, kênh, mương).     - Dân cư: người Chăm.   - Chữ viết: chữ Phạn (có nguồn gốc Ấn Độ).
      thành lập Lâm Ấp.                  - Thủ công nghiệp: dệt, gốm, khai thác lâm sản.            - Đời sống: chịu ảnh hưởng của Ấn Độ giáo.  - Tôn giáo: Ấn Độ giáo (Bà La Môn) và Phật giáo.
      Mở rộng lãnh thổ.                  - Thương nghiệp: buôn bán đường biển.                    - Nghệ thuật:
                                                                                                    + Kiến trúc: đền tháp (Mỹ Sơn, Po Klong Garai, Po Nagar).
                                                                                                    + Điêu khắc: tượng thần, linh vật, vũ nữ Apsara.

2. Dựa vào thông tin trong bài và những gì em biết, em hãy giới thiệu về một công trình kiến trúc của Chăm-pa mà em ấn tượng nhất. (Trang 94)

Lời giải:

Trong số các công trình kiến trúc của Chăm-pa, em ấn tượng nhất là **Thánh địa Mỹ Sơn** ở Quảng Nam.

• Lý do ấn tượng:
  • • **Vẻ đẹp cổ kính và huyền bí:** Mỹ Sơn không chỉ là những ngọn tháp đơn lẻ mà là một quần thể đền tháp đồ sộ, nằm giữa thung lũng xanh tươi, bao quanh bởi núi non hùng vĩ. Khi đến đây, em có cảm giác như lạc vào một thế giới cổ xưa, đầy bí ẩn và linh thiêng.
    • **Kiến trúc độc đáo và tinh xảo:** Các ngọn tháp được xây bằng gạch nung đỏ, có kĩ thuật xây dựng đặc biệt mà đến nay vẫn còn là bí ẩn (gạch được xếp khít không thấy mạch vữa). Các họa tiết điêu khắc trên đá và gạch rất tinh xảo, thể hiện các vị thần Hindu, các vũ nữ Apsara mềm mại, các linh vật và những câu chuyện trong sử thi. Mỗi chi tiết đều cho thấy sự khéo léo và tài hoa của các nghệ nhân Chăm xưa.
    • **Giá trị lịch sử và văn hóa to lớn:** Mỹ Sơn là trung tâm tôn giáo, văn hóa của vương quốc Chăm-pa trong nhiều thế kỉ. Nó không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là nơi lưu giữ những giá trị nghệ thuật, tín ngưỡng độc đáo, phản ánh một nền văn minh rực rỡ đã từng tồn tại trên đất Việt. Việc được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới càng khẳng định giá trị vượt thời gian của công trình này.
  • **Sự kết nối với thiên nhiên:** Quần thể đền tháp hòa mình vào thiên nhiên, tạo nên một khung cảnh hùng vĩ nhưng cũng rất thơ mộng, thể hiện sự hòa hợp giữa con người và tự nhiên trong tư duy của người Chăm.

Thánh địa Mỹ Sơn thực sự là một di sản vô giá, không chỉ của riêng người Chăm mà còn là niềm tự hào của văn hóa Việt Nam và của toàn nhân loại. Em mong muốn có dịp được đến thăm và tìm hiểu kĩ hơn về quần thể di tích này.