Giải SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức Bài 10: Kì diệu rừng xanh (Trang 51-55)

Gợi ý trao đổi:

Rừng là một thế giới rộng lớn và đầy điều kì diệu. Theo hiểu biết hoặc tưởng tượng của em, rừng có thể có:

• Những cây cổ thụ cao vút, tán lá xum xuê, là mái nhà của vô số loài vật.
• Tiếng chim hót líu lo, tiếng suối chảy róc rách, tiếng gió xào xạc qua kẽ lá tạo nên một bản giao hưởng của thiên nhiên.
• Vô vàn loài động vật hoang dã sinh sống, từ những chú sóc nhanh nhẹn, chim chóc đủ màu sắc đến những loài vật lớn hơn như hươu, nai.
• Những loài hoa dại nở rộ, tỏa hương thơm ngát, hay những loại nấm đủ hình thù, màu sắc mọc dưới tán cây.
• Trong rừng có thể có những con đường mòn bí ẩn, dẫn đến những dòng thác trắng xóa hay những hồ nước trong vắt.
• Không khí trong lành, mát mẻ, mang lại cảm giác thư thái, dễ chịu.

Gợi ý trả lời:

Nhân vật “tôi” có cảm giác đi lạc vào kinh đô của vương quốc những người tí hon vì:

• Những chiếc nấm trong rừng có hình dáng và kích thước rất đa dạng: “những chiếc nấm to bằng cái ấm tích, màu sắc sặc sỡ rực lên”.
• Có những chiếc nấm “to bằng cái ấm tích”, nhưng lại có những “miếu mạo, cung điện của họ lúp xúp dưới chân” gợi hình ảnh những kiến trúc nhỏ bé, phù hợp với người tí hon.
• So với kích thước của con người, những cây nấm này giống như những công trình kiến trúc kì vĩ của một thế giới nhỏ bé, nơi sinh sống của những người tí hon.

Gợi ý trả lời:

Muông thú trong rừng được miêu tả là: “Những con vượn bạc má ôm con gọn ghẽ chuyển nhanh như tia chớp. Những con chồn sóc với chùm lông đuôi to đẹp vút qua không kịp đưa mắt nhìn theo.”

Theo em, sự có mặt của chúng mang lại vẻ đẹp:

• Sự sống động, nhộn nhịp, làm cho khu rừng không còn tĩnh lặng mà trở nên có sức sống, vui tươi hơn.
• Vẻ đẹp đa dạng, phong phú của hệ sinh thái, thể hiện sự hài hòa giữa các loài vật và thiên nhiên.
• Sự tự do, hoang dã, đúng với bản chất của rừng xanh.

Gợi ý trả lời:

Cảnh vật rừng khộp được gọi là “giang sơn vàng rợi” vì:

• “Rừng khộp hiện ra trước mắt chúng tôi, lá úa vàng như cảnh mùa thu.” Điều này cho thấy màu vàng là đặc điểm nổi bật nhất của rừng khộp vào thời điểm đó.
• “Những chiếc chăn vàng giăng lấm tấm lá vàng và sắc nắng cùng rực vàng trên lưng nó.” Từ “vàng rợi” và các hình ảnh liên quan đến màu vàng (lá úa vàng, chăn vàng, sắc nắng rực vàng) nhấn mạnh sự bao phủ của màu vàng khắp không gian, tạo nên một khung cảnh rộng lớn, tráng lệ như một giang sơn được bao phủ bởi sắc vàng rực rỡ.

Gợi ý trả lời:

• Đoạn 1 (từ đầu đến “lúp xúp dưới chân”): Thế giới nấm kì diệu hoặc Vương quốc tí hon.
• Đoạn 2 (từ “Nắng trưa đã rọi xuống đỉnh đầu” đến “không kịp đưa mắt nhìn theo”): Sức sống của rừng xanh hoặc Muông thú trong rừng.
• Đoạn 3 (từ “Sau một hồi len lách” đến hết): Giang sơn vàng rợi của rừng khộp hoặc Vẻ đẹp bất ngờ của rừng khộp.

Gợi ý trả lời:

Chủ đề của bài đọc là: Ca ngợi vẻ đẹp đa dạng, sống động, đầy sức hút và bất ngờ của rừng xanh, đặc biệt là thế giới nấm và cảnh sắc rừng khộp. Bài đọc thể hiện tình yêu, sự say mê của tác giả trước những điều kì diệu của thiên nhiên.

Gợi ý trả lời:

Trong bài “Kì diệu rừng xanh”, những sự vật của tự nhiên được quan sát và miêu tả là:

• a. Về thực vật: Nấm (to bằng cái ấm tích, lúp xúp dưới chân), cây khộp (lá úa vàng).
• b. Về động vật: Vượn bạc má, chồn sóc.
• c. Về hiện tượng tự nhiên: Ánh nắng lọt qua tán cây.

Gợi ý trả lời:

• Gọn ghẽ: Từ đồng nghĩa là ngăn nắp, gọn gàng, tươm tất.
  • Đặt câu: Mẹ luôn dặn em phải sắp xếp sách vở gọn gàng trước khi đi ngủ.
• Tí hon: Từ đồng nghĩa là bé xíu, nhỏ xíu, nhỏ bé.
  • Đặt câu: Chú kiến bé xíu đang tha mồi về tổ.
• Thưa thớt: Từ đồng nghĩa là lưa thưa, lác đác, rải rác.
  • Đặt câu: Khách du lịch đến đây còn lác đác, chưa đông đúc.

Gợi ý trả lời:

Bài văn trên tả phong cảnh Hồ Hoàn Kiếm ở Hà Nội.

Gợi ý trả lời:

• Mở bài: “Hồ Hoàn Kiếm là nơi quen thuộc với rất nhiều người. Cảnh đẹp lộng lẫy từ ngọn cỏ, hàng cây cho tới nước hồ trong xanh gợn sóng.”
  • Ý chính: Giới thiệu khái quát về Hồ Hoàn Kiếm và vẻ đẹp tổng thể của nó.
• Thân bài: Bao gồm các đoạn văn tiếp theo, từ “Mùa hè, sau những cơn mưa rào…” đến “…tiếng hót của chim non, của ước mơ bay bổng.”
  • Ý chính: Miêu tả vẻ đẹp của Hồ Hoàn Kiếm theo từng mùa (hè, đông, xuân – dịp Tết Nguyên đán, thu).
• Kết bài: “Từng áng nước của hồ Hoàn Kiếm có biết bao người đã ngắm, từng bóng cây nơi này có biết bao người đã ngồi hàng giờ, ngắm nhìn và thầm nghĩ về cuộc sống của mình ở một góc nhỏ nào trên trái đất này.”
  • Ý chính: Nêu cảm nghĩ, suy tư của người viết về ý nghĩa của Hồ Hoàn Kiếm đối với con người.

Gợi ý trả lời:

Trong phần thân bài, cảnh Hồ Hoàn Kiếm được tả vào các thời gian khác nhau:

• Mùa hè: “Mùa hè, sau những cơn mưa rào, nước hồ đầy lên…”
• Mùa đông: “Về mùa đông, nước hồ cạn đi, sâu xuống…”
• Dịp Tết Nguyên đán (Mùa xuân): “Có lẽ tưng bừng nhất là vào dịp tết Nguyên đán, hồ được trang điểm…”
• Mùa thu: “Nhưng hồ Hoàn Kiếm đẹp hơn cả là vẻ mùa thu. Mùa thu Hà Nội dường như không có gió lớn…”

Những từ ngữ giúp em nhận biết là các cụm từ chỉ thời gian đứng đầu mỗi đoạn miêu tả: “Mùa hè”, “Về mùa đông”, “vào dịp tết Nguyên đán”, “Mùa thu”.

Gợi ý trả lời:

Theo trình tự miêu tả trong bài, người đọc cảm nhận được đặc điểm của cảnh Hồ Hoàn Kiếm qua các mùa:

• Mùa hè: Nước đầy, màu xanh hơn, sóng gợn lăn tăn, soi bóng mây.
• Mùa đông: Nước cạn, sâu xuống, cầu Thê Húc cao hơn, hồ tĩnh lặng trong sương, mang vẻ cổ kính, buồn man mác với cành khô lá vàng.
• Dịp Tết Nguyên đán (Mùa xuân): Tưng bừng, lộng lẫy, rực rỡ với đèn hoa, cờ, đông vui người trảy hội, tiếng rao nhộn nhịp.
• Mùa thu: Đẹp nhất, nước hồ lặng sâu, ánh nắng tươi nền nã, cây cổ thụ xanh tốt, tráng kiện, chim hót riu rít.

Bài văn đã làm nổi bật vẻ đẹp đa dạng, biến đổi của Hồ Hoàn Kiếm theo từng mùa, cho thấy hồ không chỉ đẹp mà còn gắn liền với cuộc sống, tình cảm của con người.

Gợi ý trả lời:

Từ bài văn “Bốn mùa trong ánh nước”, em học được những điều sau về cách miêu tả phong cảnh:

• Miêu tả theo trình tự thời gian: Bài văn đã miêu tả Hồ Hoàn Kiếm theo các mùa trong năm (hè, đông, tết/xuân, thu), giúp người đọc hình dung sự thay đổi của cảnh vật theo thời gian.
• Sử dụng nhiều giác quan:
  • Thị giác: “nước hồ trong xanh gợn sóng”, “màu nước như bớt xanh hơn”, “cành khô lá vàng”, “đèn đủ màu, cờ bay phấp phới và hoa rực rỡ”, “màu ngọc bích”, “vườn rau xanh tươi”, “vườn hoa muôn hồng nghìn tía”.
  • Thính giác: “tiếng rao, tiếng mời chào… như chim hót”, “tiếng chim riu rít, tiếng hót của chim non”.
  • Cảm giác: “khí hậu mát mẻ”, “không khí mát lành”, “dễ chịu vô cùng”.
• Sử dụng nhiều hình ảnh so sánh và nhân hóa: “Thác Cam Ly như một dải lụa”, “trắng sáng như gương”, “màn sương… như khăn voan”, “cây đa… như những lão tướng, hàng rễ rủ như những bộ râu oai hùng”, “như khoác cho thành phố xinh đẹp này một chiếc áo lụa rực rỡ”.
• Lồng ghép cảm xúc và suy nghĩ của người viết: Thể hiện tình yêu mến, sự say mê và sự trân trọng đối với vẻ đẹp của Đà Lạt và Hồ Hoàn Kiếm (“cảnh đẹp đến nao lòng”, “Thật không ngoa khi ca ngợi Đà Lạt là chốn “bồng lai tiên cảnh”!”, “có biết bao người đã ngắm… thầm nghĩ về cuộc sống của mình”).
• Lựa chọn chi tiết tiêu biểu: Mỗi mùa đều có những chi tiết đặc trưng được chọn lọc để miêu tả, giúp nổi bật vẻ đẹp riêng của từng thời điểm.

Gợi ý trả lời:

So sánh trình tự miêu tả của bài “Bốn mùa trong ánh nước” với bài “Đà Lạt”:

• Bài “Bốn mùa trong ánh nước”: Miêu tả phong cảnh Hồ Hoàn Kiếm theo trình tự thời gian (từng mùa trong năm: hè, đông, xuân/tết, thu).
• Bài “Đà Lạt”: Miêu tả phong cảnh Đà Lạt theo trình tự không gian (từ tổng thể khí hậu, vị trí đến các cảnh vật cụ thể như thác, suối, rừng, bầu trời, mặt hồ, và cuối cùng là cảnh vật do con người tạo nên).

Cả hai bài đều có bố cục 3 phần (mở bài, thân bài, kết bài) và sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật để làm nổi bật vẻ đẹp của phong cảnh. Tuy nhiên, điểm khác biệt chính là ở cách lựa chọn trình tự miêu tả: một bài theo thời gian, một bài theo không gian.

Gợi ý:

Học sinh tự tìm đọc thêm sách báo khoa học về động vật hoang dã để mở rộng kiến thức và chuẩn bị cho hoạt động tiếp theo. Các em có thể tìm hiểu về các loài vật đặc trưng của Việt Nam, tập tính sinh hoạt, môi trường sống, hoặc những loài vật quý hiếm cần được bảo vệ.

Ví dụ: Em đã đọc một bài báo về loài hổ Đông Dương ở Việt Nam. Bài báo nói về môi trường sống của chúng đang bị thu hẹp và những nỗ lực bảo tồn loài vật quý hiếm này.

Gợi ý: Học sinh tự hoàn thành phiếu đọc sách dựa trên bài báo khoa học về động vật hoang dã mà mình đã đọc. Dưới đây là một ví dụ mẫu:

PHIẾU ĐỌC SÁCH

Gợi ý trao đổi:

Học sinh có thể trao đổi với bạn theo gợi ý sau:

• “Chào bạn, mình vừa đọc một bài báo rất hay về loài hổ Đông Dương. Bài báo cho biết hổ Đông Dương là loài mèo lớn nhất sống ở Việt Nam, chúng thường săn hươu, lợn rừng. Hiện nay số lượng hổ trong tự nhiên rất ít, chủ yếu ở các khu rừng rậm của Việt Nam.”
• “Điều mình thấy thú vị nhất là hổ có thể sống đơn độc và rất giỏi ngụy trang trong rừng. Chúng ta cần chung tay bảo vệ loài hổ để giữ gìn đa dạng sinh học cho đất nước.”

Ghi chú: Ghi chép những thông tin quan trọng về một số động vật có tên trong Sách đỏ Việt Nam.

Đây là hoạt động để học sinh tự tìm hiểu và ghi nhớ. Các em có thể tìm thông tin về các loài như: Sao La, Voọc mũi hếch, Tê giác một sừng (đã tuyệt chủng ở VN), Hổ, Gấu ngựa, Voi Châu Á,…