Giải SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức Bài 13: Mầm non (Trang 64-67)

Gợi ý trao đổi:

Khi mùa đông chuyển sang mùa xuân, em thấy có nhiều sự thay đổi:

• Thời tiết: Trời ấm dần lên, không còn rét buốt nữa. Có những cơn mưa phùn lất phất.
• Cỏ cây: Cây cối đâm chồi nảy lộc, những mầm non xanh biếc bắt đầu nhú ra. Hoa đào, hoa mai nở rộ khoe sắc.
• Động vật: Chim chóc hót líu lo, ong bướm bay lượn.
• Không khí: Trở nên tươi mới, trong lành và tràn đầy sức sống.

Gợi ý trả lời:

Trong 2 khổ thơ đầu, mầm non được miêu tả:

• “Dưới vỏ một cành bàng / Còn vãi lá đỏ / Một mầm non nho nhỏ / Còn nằm nép lặng im…”
• “Mầm non lim dim / Có nhìn qua kẽ lá”

Cách miêu tả này thú vị ở chỗ: Tác giả nhân hóa mầm non như một em bé đang ngủ, còn rụt rè, e ấp nằm nép mình, sau đó dần dần tỉnh giấc và hé mắt nhìn thế giới xung quanh. Điều này tạo nên hình ảnh một mầm non rất sống động, đáng yêu và đầy sức sống mới.

Đáp án:

• A. Mây: “Thấy mây bay hối hả”
• B. Mưa: “Thấy lất phất mưa phùn”
• C. Lá cây: (Không miêu tả cụ thể lá cây mùa đông qua cảm nhận của mầm non, chỉ có hình ảnh vỏ cành bàng và lá đỏ rụng).

Mầm non cảm nhận được sự vội vã của mây và những hạt mưa phùn đầu tiên của mùa xuân.

Gợi ý trả lời:

Mầm non nhận ra mùa xuân đến nhờ cảm nhận được:

• Sự vội vã của mây (“Thấy mây bay hối hả”).
• Tiếng mưa phùn lất phất (“Thấy lất phất mưa phùn”).
• Tiếng rào rào của gió (“Rào rào trận lá tuôn”).
• Cây cối thưa thớt đã bắt đầu chuyển mình đón xuân (“Rừng cây trông thưa thớt / Thấy chồi cội vội cành”).
• Tiếng chú thỏ phóng nhanh và tắt cả âm vang, cùng sự ngọn ngọn của rêu báo hiệu sự sống động trở lại.

Tóm lại, mầm non nhận ra mùa xuân đến thông qua những âm thanh và chuyển động của tự nhiên.

Gợi ý trả lời:

Trong khổ thơ cuối, hình ảnh mầm non được miêu tả rất sinh động và ẩn dụ:

• “Một chú thỏ phóng nhanh / Chạy nấp vào bụi vắng. / Và tắt cả âm áng / Từ ngọn ngòn lăn rêu…”

Hình ảnh này cho thấy mầm non không chỉ là một chiếc lá nhỏ, mà là biểu tượng cho sự sống mới đang thức tỉnh, cảm nhận mọi biến chuyển của thiên nhiên xung quanh. Nó thể hiện sự nhạy cảm, tinh tế và khả năng giao cảm của mầm non với vạn vật khi mùa xuân về.

Gợi ý trả lời:

Nội dung chính của bài thơ là miêu tả tinh tế sự thức tỉnh của mầm non và sự chuyển mình của thiên nhiên khi mùa đông qua đi, mùa xuân đến, mang lại một không khí tươi mới, tràn đầy sức sống.

Gợi ý trả lời:

• ⁽¹⁾mắt đèn, mắt cá: Sử dụng nghĩa 2 (chỗ lồi ra, giống hình con mắt ở một sự vật).
• ⁽²⁾mắt chim, ⁽³⁾mắt người: Sử dụng nghĩa 1 (cơ quan để nhìn của người hay động vật).

Gợi ý trả lời:

• Nghĩa gốc: Nghĩa 1 – “cơ quan để nhìn của người hay động vật”. Đây là nghĩa ban đầu, cơ bản của từ “mắt”.
• Nghĩa chuyển: Nghĩa 2 – “chỗ lồi ra, giống hình con mắt ở một sự vật”. Nghĩa này được hình thành dựa trên sự tương đồng về hình dáng hoặc vị trí với mắt của người/động vật.

Gợi ý trả lời:

Các nghĩa của từ “mắt” có mối liên hệ với nhau dựa trên sự tương đồng về hình dáng, vị trí hoặc chức năng. Nghĩa chuyển “mắt đèn”, “mắt cá” được hình thành do chúng có hình dáng tròn, lồi ra hoặc vị trí giống như mắt người/động vật.

Gợi ý trả lời:

a. “Lưng” trong “Lơ lưng treo lưng trời”:

• Dùng với nghĩa chuyển.
• Nghĩa: Phần giữa của một vật (trăng) hoặc khoảng giữa không gian (trời), gợi sự rộng lớn, bao la.

b. “Lưng” trong “Lưng núi thì to” và “lưng mẹ nhỏ”, “em nằm trên lưng”:

• ⁽¹⁾“Lưng núi”: Dùng với nghĩa chuyển. Nghĩa: Phần giữa hoặc phía sau của một vật thể lớn, giống như lưng người.
• ^{(2, 3)}“lưng mẹ”, “trên lưng”: Dùng với nghĩa gốc. Nghĩa: Phần phía sau của thân người hoặc động vật, từ cổ xuống thắt lưng.

Gợi ý đặt câu:

Em chọn từ ấm:

• Nghĩa 1: Mùa xuân, tiết trời trở nên ấm áp, rất dễ chịu. (Nghĩa gốc – chỉ nhiệt độ)
• Nghĩa 2: Tình cảm gia đình luôn ấm cúng, tràn đầy yêu thương. (Nghĩa chuyển – chỉ cảm giác, không khí)

(Nếu chọn từ lạnh)

• Nghĩa 1: Mùa đông năm nay rất lạnh, tuyết rơi trắng xóa khắp nơi. (Nghĩa gốc – chỉ nhiệt độ)
• Nghĩa 2: Dù sống cùng nhà, nhưng thái độ của anh ấy với tôi luôn lạnh nhạt. (Nghĩa chuyển – chỉ tình cảm)

Gợi ý lập dàn ý (chọn Đề 1: Tả một dòng suối nhỏ):

A. Mở bài: Giới thiệu bao quát về dòng suối.

• Dòng suối nằm ở đâu? (Ví dụ: Một dòng suối nhỏ yên bình chảy qua làng em.)
• Ấn tượng chung của em về dòng suối là gì? (Ví dụ: Suối đẹp và trong lành như một dải lụa mềm mại.)

B. Thân bài: Tả dòng suối theo trình tự không gian.

1. Quan sát từ xa:

• Dòng suối hiện ra như thế nào? (Ví dụ: Là một dải lụa bạc uốn lượn mềm mại giữa bạt ngàn cây xanh.)
• Nước suối: trong vắt, nhìn thấy đáy, lấp lánh dưới nắng.

2. Quan sát khi đến gần:

• Hai bên bờ suối:
  • Những hàng cây cổ thụ rợp bóng, rễ bám sâu vào đá.
  • Cỏ cây hoa lá mọc chen chúc, xanh tươi.
  • Những tảng đá lớn, nhỏ đủ hình thù, có rêu phong bám vào.
• Dòng nước:
  • Chỗ chảy êm đềm, lặng lẽ, phản chiếu bầu trời xanh và những đám mây trắng.
  • Chỗ chảy xiết, tạo thành những ghềnh đá nhỏ, nước tung bọt trắng xóa, reo róc rách như bản nhạc của núi rừng.
  • Có những đàn cá nhỏ bơi lội tung tăng.
• Âm thanh:
  • Tiếng nước chảy róc rách, tiếng chim hót líu lo, tiếng gió xào xạc qua kẽ lá.
• Không khí:
  • Trong lành, mát mẻ, thoang thoảng hương cây cỏ dại.

C. Kết bài: Nêu cảm nghĩ hoặc nhận xét về dòng suối.

• Dòng suối không chỉ là cảnh đẹp mà còn gắn bó với cuộc sống của người dân.
• Cảm xúc của em: yêu mến, tự hào, muốn giữ gìn vẻ đẹp của dòng suối.

Gợi ý góp ý và chỉnh sửa:

Sau khi lập dàn ý, em nên đọc lại và tự kiểm tra hoặc nhờ bạn bè, thầy cô góp ý:

• Những cảnh vật được lựa chọn để miêu tả: Đã đầy đủ và tiêu biểu chưa? Có cần thêm hay bớt chi tiết nào không để bài văn thêm sinh động?
• Cách sắp xếp trình tự miêu tả các cảnh vật: Đã hợp lí, logic chưa? (Ví dụ: Từ bao quát đến chi tiết, hoặc theo trình tự thời gian nếu có sự thay đổi cảnh vật theo buổi/mùa).

Với dàn ý đã chỉnh sửa, bài văn của em sẽ mạch lạc và hấp dẫn hơn.