Giải SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức Bài 23: Giới thiệu sách Dế mèn phiêu lưu kí (Trang 114-116)

Những thông tin em biết qua lời giới thiệu sách “Dế Mèn phiêu lưu kí”:

• Tên sách: Dế Mèn phiêu lưu kí
• Tên tác giả: Tô Hoài
• Số chương: Gồm 10 chương
• Nội dung chính: Kể về cuộc phiêu lưu của Dế Mèn trong thế giới côn trùng sinh động và ngộ nghĩnh. Dế Mèn từ lúc đầu kiêu căng, ngạo mạn, gây hậu họa cho chính mình và bạn bè xung quanh, nhưng qua những chặng đường phiêu lưu, chú đã dần khôn lớn, trở thành một chú dế can đảm, tốt bụng, trượng nghĩa.

Nhân vật chính của cuốn sách là Dế Mèn được giới thiệu là một chú dế ban đầu kiêu căng, ngạo mạn, gây hậu họa cho chính mình và bạn bè. Tuy nhiên, qua những chặng đường phiêu lưu, Dế Mèn đã dần khôn lớn, trở thành một chú dế can đảm, tốt bụng, trượng nghĩa.

Theo lời giới thiệu, cuốn sách “Dế Mèn phiêu lưu kí” mang lại những bài học về tình bạn, về thái độ và cách ứng xử trong cuộc sống, đồng thời truyền tải ước mơ cao đẹp về một thế giới đại đồng, nơi tất cả đều là bạn bè, anh em.

• 100 (lần tái bản): Cuốn sách đã đạt được hơn 100 lần tái bản trong nước, cho thấy sức hút và sự phổ biến rộng rãi của nó.
• 40 (quốc gia): Được xuất bản ở gần 40 quốc gia, chứng tỏ cuốn sách có tầm ảnh hưởng quốc tế.
• 15 (thứ tiếng): Đã được dịch sang 15 thứ tiếng, khẳng định giá trị văn học và khả năng tiếp cận độc giả trên toàn thế giới.

(Học sinh tự trả lời theo cảm nhận cá nhân. Dưới đây là một ví dụ)

Sau khi đọc lời giới thiệu, em cảm thấy cuốn sách “Dế Mèn phiêu lưu kí” là một tác phẩm rất hấp dẫn và có ý nghĩa. Em ấn tượng với hành trình trưởng thành của Dế Mèn từ một chú dế kiêu căng trở thành người can đảm, trượng nghĩa. Cuốn sách không chỉ mang tính giải trí mà còn chứa đựng nhiều bài học sâu sắc về tình bạn, cách đối nhân xử thế. Đặc biệt, việc cuốn sách được dịch ra nhiều thứ tiếng và tái bản hàng trăm lần càng khiến em muốn tìm đọc ngay để khám phá thế giới phiêu lưu đầy thú vị này.

• a. Thầy Ngô Thì Sĩ nhà nghèo, hay mượn sách vào ban đêm, các bạn hỏi cậu lấy đèn đâu mà đọc. Cậu vui vẻ chỉ lên mặt trăng:
  – Đã có ngọn đèn lớn, ngọn đèn vĩnh cửu kia.
  (Tuệ An)

  → Công dụng: Đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật.

• b. Việt Nam tự hào về Giáo sư Tạ Quang Bửu – nhà khoa học, nhà giáo dục đa tài, uyên bác.
  (Gia Huy)

  → Công dụng: Đánh dấu bộ phận chú thích, giải thích.

• c. Đến Phong Nha – Kẻ Bàng, chúng tôi thích thú ngắm nhìn động Thiên Đường kì vĩ với các nhũ đá đẹp lộng lẫy. (Đặng Đức) (Lưu ý: câu này lấy từ bài 21, nhưng công dụng tương tự như câu mẫu trong bài 23.)

  → Công dụng: Nối các từ ngữ trong một liên danh (nơi chốn, tên riêng).

• d. Trong cuốn Sông một đời tựa biển khơi, các tác giả đã vẽ nên một đại dương với vô vàn sinh vật kì thú:
  – San hô có muôn hình muôn dạng
  – Cá hề và hải quỳ có màu sắc sặc sỡ
  – Tôm gõ mõ tạo ra bản hợp xướng vang động biển khơi,…
  (Theo Cao Sơn)

  → Công dụng: Đánh dấu các ý liệt kê.

Những trí tuệ vĩ đại bộ sách viết về một số nhà khoa học nổi tiếng thế giới gồm 5 cuốn. Các bạn nhỏ có thể tìm thấy nhiều thông tin thú vị trong mỗi cuốn sách nhỏ ấy: Tét-xla – một kĩ sư điện người Mỹ đã phát minh ra dòng điện xoay chiều, Ma-ri Quy-ri – người phụ nữ gốc Ba Lan đã khám phá ra chất phóng xạ,…

Vị trí cần thêm dấu gạch ngang:

Những trí tuệ vĩ đại bộ sách viết về một số nhà khoa học nổi tiếng thế giới gồm 5 cuốn. Các bạn nhỏ có thể tìm thấy nhiều thông tin thú vị trong mỗi cuốn sách nhỏ ấy: Tét-xla – một kĩ sư điện người Mỹ đã phát minh ra dòng điện xoay chiều, Ma-ri Quy-ri – người phụ nữ gốc Ba Lan đã khám phá ra chất phóng xạ,…

• a. Đánh dấu các ý liệt kê.

  Ví dụ: Để giữ gìn sức khỏe, chúng ta cần: – Ăn đủ chất. – Tập thể dục thường xuyên. – Ngủ đủ giấc.

• b. Nối các từ ngữ trong một liên danh.

  Ví dụ: Chuyến tàu Hà Nội – Lào Cai sẽ khởi hành lúc 8 giờ tối.

• c. Đánh dấu bộ phận chú thích, giải thích.

  Ví dụ: Nguyễn Trãi – nhà văn hóa lớn của dân tộc – đã để lại nhiều tác phẩm có giá trị.

(Học sinh dựa vào cấu trúc và các ý đã tìm hiểu ở bài 22 để viết đoạn văn. Dưới đây là một ví dụ tham khảo về câu chuyện “Sự tích Hồ Gươm”):

Trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam, “Sự tích Hồ Gươm” luôn là câu chuyện để lại trong em nhiều ấn tượng sâu sắc. Câu chuyện kể về việc Lê Lợi – người anh hùng dân tộc – được Long Quân ban cho thanh gươm thần để đánh giặc Minh. Nhờ có gươm báu và lòng yêu nước, quân ta đã giành chiến thắng vẻ vang, đem lại thái bình cho đất nước. Sau khi đất nước độc lập, Long Quân đã sai Rùa Vàng lên đòi lại gươm thần tại hồ Tả Vọng, từ đó hồ có tên là Hồ Gươm. Em vô cùng cảm phục lòng dũng cảm, ý chí kiên cường của Lê Lợi và lòng yêu nước sâu sắc của nhân dân ta. Câu chuyện đã khắc sâu vào tâm trí em về truyền thống đấu tranh bảo vệ tổ quốc, nhắc nhở em phải biết trân trọng nền hòa bình hôm nay.

Học sinh tự đọc lại đoạn văn của mình, đối chiếu với các tiêu chí sau để chỉnh sửa:

• Cách sắp xếp các ý trong đoạn văn: Đã có đủ 3 phần (mở đầu, triển khai, kết thúc) và các ý được sắp xếp hợp lí, logic chưa?
• Cách tóm tắt câu chuyện: Nội dung câu chuyện đã được tóm tắt ngắn gọn, rõ ràng chưa?
• Cách nêu những điều em yêu thích ở câu chuyện: Đã chỉ ra được những điểm đặc biệt (nhân vật, chi tiết, ý nghĩa) mà em yêu thích chưa?
• Cách sử dụng từ ngữ, câu văn nêu tình cảm, cảm xúc: Đã dùng các từ ngữ, câu văn thể hiện rõ cảm xúc của mình về câu chuyện chưa (ví dụ: “ấn tượng sâu sắc”, “cảm phục”, “vô cùng xúc động”, “rất ý nghĩa”, “khắc sâu vào tâm trí”,…)?

(Học sinh tự tìm đọc truyện “Dế Mèn phiêu lưu kí” và chia sẻ cảm nhận. Ví dụ:)

Mẹ ơi, con vừa đọc xong cuốn “Dế Mèn phiêu lưu kí” và con thấy Dế Mèn là một nhân vật rất thú vị. Ban đầu, Dế Mèn kiêu căng, ngạo mạn, còn gây ra cái chết cho Dế Choắt khiến con rất buồn. Nhưng qua những chuyến phiêu lưu, Dế Mèn đã thay đổi rất nhiều. Chú trở nên dũng cảm, biết giúp đỡ bạn bè, và đặc biệt là có lý tưởng cao đẹp về tình đoàn kết. Con thích nhất đoạn Dế Mèn hối hận về lỗi lầm của mình và những việc làm tốt bụng sau này. Điều đó cho thấy ai cũng có thể mắc sai lầm, nhưng quan trọng là phải biết sửa chữa và sống có ích. Con rất thích Dế Mèn và muốn học tập tính can đảm, trượng nghĩa của chú.