Giải SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức Bài 3: Tuổi ngựa (Trang 18-22)

Gợi ý trả lời:

Theo âm lịch, mỗi năm sẽ có một con vật đại diện, tạo nên các tên gọi khác nhau. Một số tên gọi của năm (theo âm lịch) mà em biết là:

• Năm Tý (năm Chuột)
• Năm Sửu (năm Trâu)
• Năm Dần (năm Hổ)
• Năm Mão (năm Mèo/Thỏ)
• Năm Thìn (năm Rồng)
• Năm Tỵ (năm Rắn)
• Năm Ngọ (năm Ngựa)
• Năm Mùi (năm Dê)
• Năm Thân (năm Khỉ)
• Năm Dậu (năm Gà)
• Năm Tuất (năm Chó)
• Năm Hợi (năm Heo/Lợn)

Gợi ý trả lời:

Qua trò chuyện với mẹ, bạn nhỏ tưởng tượng mình là chú ngựa con rong ruổi đó đây vì:

• Mẹ nói tuổi con là tuổi Ngựa, mà “Ngựa không yên một chỗ”. Đặc điểm này gợi lên sự năng động, ham khám phá.
• Bạn nhỏ thể hiện khao khát được đi đến nhiều nơi, khám phá thế giới rộng lớn bên ngoài: “Qua bao nhiêu ngọn gió”, “Gió xanh miền trung du”, “Gió hồng vùng đất đỏ”, “Gió đen hút đại ngàn”, “Mấp mô triền núi đá”, “khắp đồng hoa cúc dại”,…
• Hình ảnh chú ngựa tượng trưng cho sự tự do, mạnh mẽ, không ngừng di chuyển và khám phá, rất phù hợp với ước mơ của bạn nhỏ.

Gợi ý trả lời:

Theo trí tưởng tượng của bạn nhỏ, chú ngựa con đã có một hành trình đầy thú vị:

• Chú ngựa con đã đi qua “bao nhiêu ngọn gió” ở nhiều vùng đất khác nhau: “gió xanh miền trung du” với đồng cỏ mênh mông, “gió hồng vùng đất đỏ” ở những vùng đất khô cằn nhưng có nét đẹp riêng, “gió đen hút đại ngàn” nơi rừng sâu hùng vĩ.
• Chú ngựa con vượt qua những con đường “mấp mô triền núi đá”, khám phá những cánh đồng hoa rực rỡ “loá màu trắng hoa mơ”, “khắp đồng hoa cúc dại”.
• Không chỉ vậy, chú ngựa còn đi qua “dâu cầu núi cách rừng”, “dấu sông cách biển”, đến những nơi xa xôi, rộng lớn. Chú ngựa luôn mang theo những “ngọn gió của trăm miền” về kể cho mẹ nghe, đó là những trải nghiệm, những hình ảnh đẹp mà chú đã thu thập được trên khắp hành trình phiêu lưu của mình.

Gợi ý trả lời:

Qua đoạn thơ cuối (“Tuổi con là tuổi Ngựa / Nhưng mẹ ơi, đừng buồn / Dẫu chân núi cách rừng / Dẫu chân sông cách biển / Con tìm về với mẹ / Ngựa con vẫn nhớ đường.”), bạn nhỏ muốn nói với mẹ rằng:

• Dù con có lớn lên, có đi đâu xa, khám phá bao nhiêu vùng đất mới, bay nhảy khắp nơi như chú ngựa, thì con vẫn luôn nhớ về mẹ, nhớ về nguồn cội.
• Tình yêu thương, sự gắn bó với mẹ là điều không bao giờ thay đổi. Mẹ đừng buồn hay lo lắng khi con lớn lên và có những cuộc phiêu lưu riêng của mình, vì con sẽ luôn tìm về bên mẹ.
• Đây là lời khẳng định tình yêu thương, sự hiếu thảo của con dành cho mẹ, thể hiện sự trưởng thành nhưng vẫn giữ trọn tình cảm gia đình.

Gợi ý trả lời:

Bạn nhỏ trong bài thơ là một người:

• Năng động, hồn nhiên, giàu trí tưởng tượng: Bạn thích khám phá, rong ruổi khắp nơi, và tưởng tượng mình thành chú ngựa con.
• Yêu thiên nhiên, ham học hỏi: Bạn muốn đi qua nhiều miền đất, ngọn gió để mang về những điều mới lạ.
• Hiếu thảo, tình cảm: Dù có khao khát phiêu lưu, bạn vẫn luôn nhớ về mẹ, khẳng định tình yêu và sự gắn bó với mẹ, không muốn mẹ buồn.
• Khát khao tự do và trưởng thành: Bạn muốn được tự do khám phá thế giới, nhưng vẫn có ý thức về gia đình, biết cách cân bằng giữa ước mơ cá nhân và tình cảm gia đình.

Gợi ý trả lời:

• a. Từ **vậy** dùng để thay cho từ ngữ: “vàng óng”.
• b. Từ **thế** dùng để thay cho từ ngữ: “cao và thẳng”.
• c. Từ **Đó** dùng để thay cho từ ngữ: “cánh đồng vàng ruộm báo hiệu một vụ mùa bội thu”.

Gợi ý trả lời:

Các từ được dùng để hỏi là:

• a. **Ai**
• b. **đâu**
• c. **nào**, **gì** (ẩn ý trong “phương vĩ”, “ve kêu ra rả?”)

Gợi ý trả lời:

Các từ in đậm trong câu chuyện trên là **cậu** (xuất hiện 2 lần) được dùng để thay thế cho danh từ “Hạt thóc”, tránh lặp từ và làm cho lời nói tự nhiên hơn.

Gợi ý trả lời:

Trong số các từ in đậm (**cậu**):

• Từ chỉ người nói: Không có từ nào trong số từ in đậm chỉ người nói. (Từ “tôi” trong câu chuyện là chỉ người nói, nhưng không in đậm).
• Từ chỉ người nghe: **cậu** (Ngô nói với Hạt thóc, dùng “cậu” để chỉ Hạt thóc là người nghe).

Học sinh cần ghi nhớ khái niệm và các loại đại từ để vận dụng chính xác trong giao tiếp và viết văn.

Gợi ý trả lời:

Nếu đóng vai Hạt thóc, em sẽ đáp lại lời Ngô như sau:

• “Này bạn Ngô, tớ biết tớ kiêu rồi, nhưng dù ở đâu thì tớ vẫn là Hạt thóc!”
• “Ngô nói đúng, tôi sẽ khiêm tốn hơn.”
• “Chà, cậu nói hay thật đấy! Tôi sẽ suy nghĩ lại.”

(Trong các câu trên, các từ như “tôi”, “tớ”, “cậu”, “bạn” là các đại từ được sử dụng.)

Gợi ý chuẩn bị cho Đề 1 (Ví dụ: Câu chuyện “Cánh đồng hoa”):

• Lựa chọn câu chuyện: Cánh đồng hoa.
• Nhớ lại câu chuyện:
  • Các bạn nhỏ vui chơi trên đồng cỏ.
  • Đồng cỏ bị biến thành bãi rác, các bạn buồn.
  • Ý tưởng biến bãi rác thành cánh đồng hoa.
  • Cả nhóm cùng nhau dọn rác, trồng hoa.
  • Cánh đồng hoa khoe sắc, thu hút khách.
  • Niềm vui của các bạn nhỏ.
• Lựa chọn cách sáng tạo:
  • Sáng tạo thêm chi tiết: Miêu tả kĩ hơn quá trình các bạn nhỏ làm việc vất vả (tay lấm chân bùn, nắng đổ mồ hôi…), miêu tả cảm xúc của từng loại hoa khi được gieo trồng và nở rộ.
  • Thay đổi cách kết thúc: Có thể thêm chi tiết về việc du khách đến thăm đồng hoa đã truyền cảm hứng cho những nơi khác cũng làm theo, hoặc có một nhân vật mới xuất hiện giúp đỡ các bạn.
  • Đóng vai nhân vật: Kể chuyện theo lời của Mư Hoa hoặc Ja Ka, hoặc thậm chí là cây hoa đầu tiên nở trên cánh đồng.

Gợi ý dàn ý cho Đề 1 (Đóng vai cây hoa cúc vạn thọ trong câu chuyện “Cánh đồng hoa”):

A. Mở bài:

• Giới thiệu bản thân: “Chào các bạn, tôi là một cây hoa cúc vạn thọ nhỏ bé, là một phần của cánh đồng hoa rực rỡ ở đầu làng.”
• Dẫn dắt vào câu chuyện: “Tôi sẽ kể cho các bạn nghe về hành trình từ một hạt giống nhỏ bé trên một bãi rác cũ trở thành một bông hoa xinh đẹp, cùng với những người bạn hoa khác.”

B. Thân bài:

• Thời kì khó khăn:
  • Tôi là một hạt giống nằm im lìm trong đất, xung quanh là rác thải bốc mùi.
  • Tôi nghe thấy tiếng thở dài của các bạn nhỏ khi họ đến chơi mà không thể.
  • Tôi ước ao được lớn lên, được ngắm nhìn bầu trời xanh.
• Sự xuất hiện của các bạn nhỏ:
  • Một ngày, tôi cảm thấy những bàn tay nhỏ xíu dọn dẹp xung quanh mình.
  • Tiếng xẻng xới đất nhẹ nhàng, tiếng nước tưới mát lành. “Thích quá!”, tôi nghĩ thầm.
  • Các bạn nhỏ ngày nào cũng chăm sóc tôi và những hạt giống khác rất tận tình, tỉ mỉ. (Sáng tạo chi tiết)
• Quá trình trưởng thành:
  • Tôi nảy mầm, vươn mình đón nắng.
  • Cảm nhận sự sống lớn dần trong mình, từng chiếc lá xanh non hiện ra.
  • Những nụ hoa đầu tiên bé xíu, tròn xinh.
• Cánh đồng hoa nở rộ:
  • Vào một buổi sáng đẹp trời, tôi bừng nở những cánh hoa vàng tươi tắn.
  • Xung quanh tôi, cúc bách nhật tím lịm, mào gà đỏ thắm cũng đua nhau khoe sắc. Cả cánh đồng bỗng chốc biến thành một tấm thảm khổng lồ.
  • Các bạn nhỏ hò reo vui sướng khi nhìn thấy thành quả. “Chúng tôi đã làm được rồi!”, tiếng Ja Ka vang lên đầy tự hào. (Sáng tạo lời thoại)

C. Kết bài:

• Cảm xúc của tôi và những bông hoa khác: “Giờ đây, tôi và những người bạn hoa vô cùng hạnh phúc khi được khoe sắc, toả hương, mang lại niềm vui và vẻ đẹp cho mọi người.”
• Ý nghĩa của câu chuyện: “Từ một bãi rác bỏ đi, chúng tôi đã trở thành một cánh đồng hoa nổi tiếng, minh chứng cho công sức và tình yêu của các bạn nhỏ dành cho thiên nhiên.”
• Lời nhắn nhủ: “Hãy cùng nhau bảo vệ môi trường, để thế giới này luôn tràn ngập màu xanh và những bông hoa tươi đẹp nhé!”

Học sinh cần chia sẻ dàn ý với bạn bè hoặc người thân để nhận được góp ý, từ đó hoàn thiện dàn ý và chuẩn bị tốt nhất cho bài viết tham khảo. Góp ý nên tập trung vào:

• Tính hợp lý của các sự việc.
• Sự hấp dẫn của các chi tiết sáng tạo.
• Tính cách, cảm xúc của nhân vật đã đóng vai được thể hiện rõ ràng chưa.
• Bố cục ba phần đã rõ ràng và đầy đủ ý chưa.