Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài 1: Tự đánh giá và hướng dẫn tự học (trang 31-35)

Soạn Bài 1: Tự đánh giá và hướng dẫn tự học (Trang 31-35) – Chìa khóa để hiểu mình và học tốt hơn

Các em học sinh lớp 6 thân mến,

Sau khi đã hoàn thành các phần tìm hiểu, viết và nói – nghe về truyện truyền thuyết và cổ tích trong Bài 1, chúng ta sẽ đến với một phần vô cùng quan trọng: **Tự đánh giá và hướng dẫn tự học** trong sách Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1, từ trang 31 đến 35. Đây là cơ hội để các em tổng kết lại những gì mình đã học được, kiểm tra mức độ nắm vững kiến thức và rèn luyện những kỹ năng cần thiết để tự học hiệu quả hơn trong tương lai.

Phần “Tự đánh giá” với văn bản đọc hiểu **”Em bé thông minh”** không chỉ giúp các em ôn lại các kiến thức về truyện cổ tích mà còn là dịp để áp dụng kỹ năng đọc hiểu, phân tích nhân vật, và nắm bắt ý nghĩa truyện. Việc tự mình trả lời các câu hỏi trắc nghiệm và tự luận sẽ giúp các em nhận ra những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân trong việc tiếp thu và vận dụng kiến thức.

Phần “Hướng dẫn tự học” sau đó lại càng có ý nghĩa, bởi nó trang bị cho các em những phương pháp, gợi ý để chủ động mở rộng kiến thức, tìm đọc thêm các tác phẩm văn học, và ghi chép, tóm tắt một cách khoa học. Đây là nền tảng vững chắc cho sự phát triển của các em không chỉ trong môn Ngữ văn mà còn trong mọi lĩnh vực học tập khác.

Để giúp các em thực hiện phần này một cách hiệu quả nhất, Sĩ Tử đã biên soạn hướng dẫn **soạn bài Tự đánh giá và hướng dẫn tự học Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1** một cách chi tiết, dễ hiểu và đầy đủ. Bộ tài liệu này không chỉ cung cấp gợi ý trả lời cho các câu hỏi mà còn giúp các em:

• **Kiểm tra kiến thức đã học:** Đánh giá mức độ hiểu bài về truyện truyền thuyết và cổ tích.
• **Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu:** Thực hành đọc một văn bản mới và trả lời các câu hỏi theo yêu cầu.
• **Phân tích nhân vật và ý nghĩa truyện:** Nắm bắt sâu sắc hơn về nhân vật Em bé thông minh và thông điệp mà truyện muốn truyền tải.
• **Định hình phương pháp tự học:** Biết cách tìm kiếm tài liệu, đọc sách, ghi chép và tóm tắt hiệu quả.
• **Phát triển tư duy phản biện:** Suy nghĩ và đưa ra quan điểm cá nhân về các vấn đề được gợi mở.

Với sự hướng dẫn của Sĩ Tử, các em sẽ tự tin hoàn thành phần tự đánh giá và trang bị cho mình những kỹ năng tự học cần thiết. Hãy cùng Sĩ Tử đi sâu vào từng câu hỏi và gợi ý để nắm chắc kiến thức và phương pháp!

—

Hướng dẫn Soạn bài chi tiết Bài 1: Tự đánh giá và hướng dẫn tự học (Trang 31-35)

Dưới đây là phần giải đáp chi tiết cho các câu hỏi trong phần Tự đánh giá và những gợi ý hữu ích cho phần Hướng dẫn tự học.

TỰ ĐÁNH GIÁ: Đọc văn bản “Em bé thông minh” và thực hiện các yêu cầu

Đọc kỹ văn bản “Em bé thông minh” để nắm vững cốt truyện, các nhân vật và tình huống. Sau đó, trả lời các câu hỏi dưới đây:

Ghi vào vở chữ cái đứng trước phương án trả lời đúng cho mỗi câu hỏi (từ câu 1 đến câu 9):

1. Nhân vật nổi bật trong truyện cổ tích Em bé thông minh là ai?

Đáp án: **B. Em bé**

Giải thích: Mặc dù truyện có nhiều nhân vật như viên quan, vua, người cha, nhưng mọi tình tiết và sự phát triển của câu chuyện đều xoay quanh nhân vật em bé và sự thông minh của cậu bé. Cậu bé là người trực tiếp giải quyết mọi thử thách, làm cho các nhân vật khác phải bất ngờ và nể phục.

2. Sự thông minh của em bé được thể hiện qua việc gì?

Đáp án: **D. Hoá giải được các câu đố oái oăm của quan, vua**

Giải thích: Sự thông minh của em bé được thể hiện rõ nhất qua cách cậu bé đối đáp lại viên quan và nhà vua bằng những câu hỏi ngược, những cách giải quyết tình huống đầy bất ngờ và hợp lí, khiến những câu đố tưởng chừng vô lí trở nên có lời giải. Các phương án A, B, C chỉ là các hành động phụ trợ cho việc hóa giải các câu đố.

3. Truyện Em bé thông minh kể về cuộc đời của kiểu nhân vật nào?

Đáp án: **D. Nhân vật thông minh**

Giải thích: Truyện tập trung khắc họa và ca ngợi trí tuệ, sự tài giỏi của nhân vật em bé. Đây là đặc trưng của kiểu truyện cổ tích về nhân vật thông minh, khác với nhân vật bất hạnh (như Tấm trong Tấm Cám) hay nhân vật ngốc nghếch (như Chàng ngốc).

4. Cách trả lời của em bé trong truyện có điểm nào đáng chú ý?

Đáp án: **A. Hỏi lại người thách đố bằng một tình huống khó tương tự**

Giải thích: Đây là điểm đặc sắc trong cách đối đáp của em bé. Thay vì trả lời trực tiếp câu hỏi khó, em bé lại hỏi ngược lại người ra câu đố bằng một câu hỏi có tính chất tương tự, khiến họ lâm vào thế bí và nhận ra sự vô lí trong câu hỏi của mình. Ví dụ, hỏi “ngựa ông đi mấy bước?” khi bị hỏi “trâu cày mấy đường?”.

5. Việc tạo ra những tình huống thách đố khác nhau đã giúp cho câu chuyện như thế nào?

Đáp án: **C. Trở nên hấp dẫn, không nhàm chán**

Giải thích: Mỗi câu đố là một thử thách mới, giúp câu chuyện có thêm tình tiết kịch tính, cuốn hút người đọc theo dõi xem em bé sẽ giải quyết thế nào. Các tình huống đa dạng cũng cho phép em bé thể hiện trí thông minh ở nhiều khía cạnh khác nhau.

6. Chi tiết cuối văn bản “Vua nghe nói, từ đó mới phục hẳn. Lập tức, vua cho gọi cả hai cha con vào, ban thưởng rất hậu.” cho thấy điều gì?

Đáp án: **C. Vua rất quý trọng người thông minh**

Giải thích: Việc vua phục hẳn và ban thưởng hậu cho thấy nhà vua không chỉ thừa nhận trí tuệ của em bé mà còn trân trọng, đánh giá cao những người tài giỏi. Đây là yếu tố quan trọng thể hiện ước mơ của nhân dân về một vị vua sáng suốt, biết trọng dụng nhân tài.

7. Qua nội dung câu chuyện, tác giả dân gian muốn đề cao điều gì nhất?

Đáp án: **D. Sự thông minh, trí khôn của con người**

Giải thích: Toàn bộ câu chuyện xoay quanh việc em bé dùng trí tuệ để hóa giải các tình huống khó khăn, từ đó khẳng định vai trò và sức mạnh của trí tuệ, kinh nghiệm sống của con người trong việc vượt qua mọi thử thách, thậm chí là những điều tưởng chừng vô lí do người có quyền lực đặt ra.

8. Truyện Em bé thông minh khác với truyện Thạch Sanh ở điểm nào?

Đáp án: **B. Không có các chi tiết thần kì**

Giải thích: Truyện Em bé thông minh là cổ tích về trí tuệ, hoàn toàn dựa vào sự thông minh của nhân vật để giải quyết vấn đề, không có các yếu tố siêu nhiên, phép thuật (như gươm thần, niêu cơm thần, đàn thần trong truyện Thạch Sanh). Các phương án khác đều không chính xác: cả hai truyện đều có chi tiết đời thường, kết thúc có hậu, và có nhân vật vua.

9. Điểm giống nhau giữa truyện Em bé thông minh và truyện Thạch Sanh là:

Đáp án: **C. Thể hiện ước mơ của nhân dân về những người có tài năng**

Giải thích:

• Trong “Thạch Sanh”, nhân dân ước mơ về người anh hùng dũng cảm, có sức mạnh phi thường để diệt ác, bảo vệ dân lành.
• Trong “Em bé thông minh”, nhân dân ước mơ về người có trí tuệ xuất chúng, có thể hóa giải mọi khó khăn bằng trí óc, đại diện cho trí khôn dân gian.
• Cả hai truyện đều xây dựng hình tượng nhân vật tài năng để đáp ứng những ước mơ của nhân dân về công lý, bình an, và sự phát triển.

(A sai vì “Em bé thông minh” không có nhân vật anh hùng theo nghĩa chiến đấu; B sai vì “Em bé thông minh” không có nhân vật gian ác rõ rệt như Lý Thông; D không phải là điểm giống nhau nổi bật nhất, dù cả hai đều hướng đến hạnh phúc, nhưng tập trung vào tài năng trước tiên.)

10. Từ câu chuyện Em bé thông minh, có hai ý kiến khác nhau được nêu ra:

a) Ý kiến 1: Người thông minh không cần thử thách.

b) Ý kiến 2: Thử thách là cơ hội để rèn luyện trí thông minh.

Em đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

Em nên đồng tình với **ý kiến 2: Thử thách là cơ hội để rèn luyện trí thông minh.**

Giải thích lý do:

• Truyện “Em bé thông minh” đã chứng minh điều đó: Trong truyện, trí thông minh của em bé không phải tự nhiên mà được bộc lộ một cách rõ nét ngay từ đầu. Chính những câu đố “oái oăm”, những tình huống khó khăn mà viên quan và nhà vua đặt ra đã là những thử thách. Nhờ có những thử thách ấy mà em bé mới có cơ hội thể hiện sự nhanh trí, tài ứng đối, và trí tuệ vượt trội của mình. Nếu không có các thử thách đó, có lẽ tài năng của em bé đã không được phát hiện và công nhận.
• Trong cuộc sống: Thử thách là điều tất yếu. Không ai sinh ra đã thông minh hoàn hảo hay biết tất cả mọi thứ. Trí thông minh, trí khôn của con người thường được tôi luyện và phát triển qua quá trình đối mặt, giải quyết các vấn đề, khó khăn. Mỗi lần vượt qua một thử thách, chúng ta lại học hỏi thêm được điều gì đó, rèn luyện được khả năng tư duy, phân tích, và tìm ra giải pháp.
• Thử thách giúp phát hiện tiềm năng: Nhiều khi, chúng ta không biết mình có thể làm được gì cho đến khi bị đặt vào một tình huống khó khăn và buộc phải suy nghĩ để tìm cách thoát ra. Thử thách chính là “phép thử” để khám phá giới hạn của bản thân và phát huy những tiềm năng chưa được khai thác.

Do đó, thử thách không phải là chướng ngại vật cản trở người thông minh, mà là môi trường lý tưởng để trí thông minh được bộc lộ, phát triển và ngày càng hoàn thiện.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

Phần này cung cấp cho các em những gợi ý để tự mở rộng kiến thức và rèn luyện kỹ năng đọc sách một cách hiệu quả.

1. Tìm đọc các truyện truyền thuyết, cổ tích bằng cách:

• **Sử dụng các công cụ tìm kiếm trên internet để thu thập thêm những tư liệu về truyện truyền thuyết hoặc cổ tích:**
  • Vào các trang web đáng tin cậy về văn học, giáo dục (ví dụ: các trang thư viện điện tử, cổng thông tin của các nhà xuất bản, các trang học liệu như Sĩ Tử).
  • Gõ các từ khóa như: “truyện truyền thuyết Việt Nam”, “truyện cổ tích Việt Nam hay nhất”, “kho tàng cổ tích dân gian”, “truyện về anh hùng dân tộc”, “truyện về nhân vật thông minh”.
  • Đọc các phiên bản khác nhau của cùng một truyện để thấy sự phong phú của văn học dân gian.
• **Mượn sách từ thư viện của trường hoặc của người thân, bạn bè,…:**
  • Thư viện trường học là kho tàng kiến thức vô cùng phong phú. Hãy tìm đến các kệ sách văn học dân gian, truyện thiếu nhi.
  • Hỏi mượn những cuốn sách truyện mà bạn bè hoặc người thân đã đọc và thấy hay.
• **Mua ở các hiệu sách hoặc tìm ở tủ sách gia đình:**
  • Nếu có điều kiện, hãy mua những bộ sách tuyển tập truyện truyền thuyết, cổ tích để có thể đọc bất cứ lúc nào.
  • Kiểm tra tủ sách gia đình, có thể có những cuốn sách quý giá mà các em chưa khám phá.

2. Lưu ý trong và sau khi đọc:

Để việc đọc sách không chỉ là giải trí mà còn là học tập, các em cần rèn luyện kỹ năng ghi chép và tổng hợp:

• **Ghi lại những cảm xúc, điều tâm đắc, thích thú, băn khoăn, điều chưa hiểu,… của em trong lúc đọc:**
  • Sử dụng một cuốn sổ tay nhỏ hoặc ứng dụng ghi chú trên điện thoại/máy tính.
  • Khi đọc một câu chuyện, hãy tự hỏi: “Mình cảm thấy thế nào về nhân vật này?”, “Tại sao tình tiết này lại diễn ra như vậy?”, “Mình thích đoạn nào nhất và tại sao?”, “Có điều gì mình chưa hiểu rõ về từ ngữ hay ý nghĩa không?”.
  • Việc ghi lại những suy nghĩ này giúp các em tương tác sâu hơn với văn bản, rèn luyện tư duy phản biện và khả năng cảm thụ văn học.
  • Ví dụ: “Truyện Sọ Dừa: Mình thích sự kiên trì của Sọ Dừa và lòng tốt của cô Út. Mình băn khoăn không biết tại sao Sọ Dừa lại biến hóa kì diệu như vậy.”
• **Tóm tắt truyện truyền thuyết, cổ tích sau khi em đã đọc:**
  • Sau khi đọc xong một truyện, hãy cố gắng tóm tắt lại bằng lời văn của mình (khoảng 5-10 câu).
  • Tập trung vào các sự kiện chính, nhân vật chính, và ý nghĩa khái quát của truyện.
  • Việc tóm tắt giúp các em rèn luyện khả năng nắm bắt thông tin cốt lõi, sắp xếp ý tưởng một cách logic và phát triển vốn từ.
  • Đây là một kỹ năng rất quan trọng cho việc học tập sau này, đặc biệt là khi làm các bài tập đọc hiểu và viết văn.

Với những hướng dẫn chi tiết từ Sĩ Tử, các em không chỉ hoàn thành tốt các bài tập trong sách mà còn tự tin phát triển khả năng tự học, khám phá thế giới tri thức rộng lớn của Ngữ văn. Hãy kiên trì và biến việc học thành niềm vui nhé!

Để hỗ trợ các em một cách toàn diện nhất trong năm học mới, Sĩ Tử còn cung cấp rất nhiều tài liệu hữu ích khác. Các em có thể tham khảo:

• • Tổng hợp soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1: Toàn bộ các bài soạn chi tiết cho cả tập 1 đều có tại: Soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1.
  • Tổng hợp lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều: Mọi lời giải và hướng dẫn học tập cho tất cả các môn trong bộ sách Cánh diều đều có tại: Lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều.

• Kho tài liệu phong phú cho lớp 6: Khám phá thêm hàng trăm tài liệu học tập, đề thi, và kiến thức bổ ích dành riêng cho học sinh lớp 6 tại: Tài liệu lớp 6.
• Soạn bài Nói và nghe: Kể lại một truyện truyền thuyết hoặc cổ tích: Ôn lại kỹ năng kể chuyện với hướng dẫn chi tiết tại: Nói và nghe (Trang 30-31).
• Soạn bài Viết bài văn kể lại một truyện truyền thuyết hoặc cổ tích: Xem lại phần viết văn kể chuyện tại: Viết bài văn kể lại (Trang 28-30).

Hãy để Sĩ Tử đồng hành cùng các em trên chặng đường học tập sắp tới. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, các em chắc chắn sẽ gặt hái được những thành tích xuất sắc và có một năm học thật ý nghĩa.

Chúc các em học tốt và luôn tìm thấy niềm vui trong mỗi trang sách!