Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài 2: Thơ À ơi tay mẹ (trang 37-39)

Soạn Bài 2: Thơ À ơi tay mẹ (Trang 37-39) – Tình mẹ bao la qua từng lời ru

Các em học sinh lớp 6 thân mến,

Sau khi đã khám phá thế giới truyền thuyết và cổ tích đầy kì ảo trong Bài 1, chúng ta sẽ bước sang một thể loại mới, gần gũi và sâu lắng hơn: **Thơ**. Bài thơ đầu tiên mà các em sẽ tìm hiểu trong Bài 2, sách Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1 là **”À ơi tay mẹ”** (từ trang 37 đến 39). Đây là một tác phẩm giàu cảm xúc, chạm đến trái tim người đọc bởi những hình ảnh bình dị mà sâu sắc về tình mẫu tử, đặc biệt là qua hình ảnh “bàn tay mẹ” và những lời ru thân thương.

Bài thơ “À ơi tay mẹ” không chỉ đơn thuần là một bài hát ru mà còn là một bức tranh đa chiều về tình mẹ. Mỗi câu chữ đều chứa đựng sự dịu dàng, trìu mến, nhưng cũng ẩn chứa sự tần tảo, hy sinh của người mẹ. Từ việc bảo vệ con khỏi những giông bão cuộc đời (“chắn mưa sa”, “chặn bão qua mùa màng”) đến việc nâng niu, ru ngủ giấc mơ con (“cái trăng vàng”, “cái Mặt Trời bé con”), và cả những ước vọng bình yên, hạnh phúc mẹ gửi gắm trong lời ru. Việc phân tích bài thơ sẽ giúp các em không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ thơ ca mà còn bồi đắp thêm tình yêu và lòng biết ơn đối với người mẹ kính yêu của mình.

Để giúp các em chuẩn bị bài một cách hiệu quả nhất, Sĩ Tử đã biên soạn hướng dẫn **soạn bài “À ơi tay mẹ” Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1** một cách chi tiết, dễ hiểu và đầy đủ. Bộ tài liệu này không chỉ cung cấp gợi ý trả lời cho các câu hỏi trong sách giáo khoa mà còn giúp các em:

• **Phân tích hình ảnh thơ:** Khám phá ý nghĩa biểu tượng của “bàn tay mẹ”, “trăng”, “mặt trời”, “gió thu”, “sương mù”…
• **Cảm thụ nghệ thuật:** Nhận diện và phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ như điệp ngữ, ẩn dụ, hoán dụ…
• **Nắm bắt chủ đề và thông điệp:** Hiểu được tình cảm mẹ con sâu nặng, sự hy sinh thầm lặng và ước vọng của người mẹ dành cho con.
• **Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu thơ:** Phát triển khả năng cảm nhận vẻ đẹp ngôn ngữ, hình ảnh và nhịp điệu của thơ ca.
• **Liên hệ bản thân:** Kết nối những cảm xúc từ bài thơ với tình cảm của chính mình dành cho mẹ.

Với sự hướng dẫn của Sĩ Tử, việc chuẩn bị bài “À ơi tay mẹ” sẽ trở nên đơn giản và sâu sắc hơn. Các em sẽ tự tin hơn khi trả lời câu hỏi trên lớp và làm các bài kiểm tra. Hãy cùng Sĩ Tử đi sâu vào từng câu chữ để cảm nhận trọn vẹn tình yêu thương mà tác giả đã gửi gắm trong bài thơ này!

—

Hướng dẫn Soạn bài chi tiết Bài 2: Thơ À ơi tay mẹ (Trang 37-39)

Dưới đây là phần hướng dẫn chi tiết các câu hỏi và yêu cầu trong sách giáo khoa, giúp các em nắm vững nội dung và ý nghĩa của bài thơ “À ơi tay mẹ”:

Bản tay mẹ chắn mưa sa

Bàn tay mẹ chặn bão qua mùa màng.

Vẫn bàn tay mẹ dịu dàng

Ả ơi này cái trăng vàng ngủ ngon

Ả ơi này cái trăng tròn

Ả ơi này cái trăng còn nằm nôi…

Bàn tay mẹ thức một đời

Ả ơi này cái Mặt Trời bé con…

Mai sau bề cạn non mòn

À oi tay mẹ vẫn còn hát ru.

Ru cho mềm ngọn gió thu

Ru cho tan đám sương mù lá cây

Ru cho cái khuyết tròn đầy

Cái thương cái nhớ nặng ngày xa nhau.

Bàn tay mang phép nhiệm mầu

Chắt chiu từ những dãi dầu đấy thôi.

Ru cho sóng lặng bãi bồi

Mưa không chỗ dột ngoại ngồi vá khâu

Ru cho đời nín cái đau

À ơi… Mẹ chẳng một câu ru mình.

1. Tìm hình ảnh, chi tiết thể hiện “phép nhiệm mầu” của bàn tay mẹ. Những dòng thơ nào nói lên đức hi sinh của người mẹ?

Để trả lời câu hỏi này, các em cần đọc kỹ từng dòng thơ, đặc biệt chú ý đến những hành động và tác động mà bàn tay mẹ mang lại.

• Hình ảnh, chi tiết thể hiện “phép nhiệm mầu” của bàn tay mẹ:
  • “Bàn tay mẹ chắn mưa sa”
  • “Bàn tay mẹ chặn bão qua mùa màng”
  • “Ả ơi này cái trăng vàng ngủ ngon / Ả ơi này cái trăng tròn / Ả ơi này cái trăng còn nằm nôi…” (Tức là tay mẹ ru con ngủ ngon, biến con thành những hình ảnh đẹp đẽ, diệu kỳ)
  • “Ả ơi này cái Mặt Trời bé con…” (biến con thành “mặt trời” của mẹ, nguồn sáng, niềm hy vọng)
  • “Mai sau bề cạn non mòn / À ơi tay mẹ vẫn còn hát ru.” (Tình yêu thương, lời ru của mẹ trường tồn vĩnh cửu, vượt thời gian, không gian)
  • “Ru cho mềm ngọn gió thu / Ru cho tan đám sương mù lá cây” (Lời ru có sức mạnh xua đi những khắc nghiệt của thiên nhiên, mang lại sự dịu êm, thanh bình)
  • “Ru cho cái khuyết tròn đầy” (Lời ru có khả năng xoa dịu những thiếu sót, bất hạnh, mang lại sự trọn vẹn, đủ đầy cho cuộc đời con)
  • “Ru cho sóng lặng bãi bồi / Mưa không chỗ dột ngoại ngồi vá khâu” (Lời ru mang đến sự bình yên, an ổn cho cuộc đời con, che chở, bảo vệ con khỏi những khó khăn, thiếu thốn)
  • “Ru cho đời nín cái đau” (Lời ru có khả năng xoa dịu những nỗi đau, biến đau khổ thành bình yên).
  • Đặc biệt là câu thơ khái quát: **”Bàn tay mang phép nhiệm mầu”** chính là lời khẳng định trực tiếp về sức mạnh diệu kì của bàn tay mẹ.
• Những dòng thơ nói lên đức hi sinh của người mẹ:
  • “Bàn tay mẹ thức một đời” (Mẹ thức trắng cả cuộc đời để chăm lo cho con, không quản ngại khó khăn, vất vả, đêm ngày)
  • “Mẹ chẳng một câu ru mình.” (Mẹ lo lắng, hy sinh cho con, nhưng không hề than thở hay nghĩ đến bản thân mình, không có ai ru lại cho mẹ)
  • “Bàn tay mang phép nhiệm mầu / Chắt chiu từ những dãi dầu đấy thôi.” (Sự “nhiệm mầu” của bàn tay mẹ không phải tự nhiên mà có, mà được tạo nên từ những vất vả, gian truân, “dãi dầu” mà mẹ đã trải qua để lo cho con).

2. Em nhỏ trong bài thơ được gọi bằng những từ ngữ nào? Cách gọi đó nói lên điều gì về tình cảm mẹ dành cho con?

Để trả lời câu hỏi này, các em cần chú ý đến các cụm từ mà người mẹ dùng để gọi con trong lời ru.

• Em nhỏ trong bài thơ được gọi bằng những từ ngữ:
  • “cái trăng vàng”
  • “cái trăng tròn”
  • “cái trăng còn nằm nôi”
  • “cái Mặt Trời bé con”
• Cách gọi đó nói lên điều gì về tình cảm mẹ dành cho con:
  • Cách gọi “cái trăng vàng”, “cái trăng tròn”, “cái Mặt Trời bé con” là những cách gọi đầy âu yếm, trìu mến. Đây là những hình ảnh biểu tượng cho sự trong sáng, đáng yêu, là niềm vui, niềm hy vọng và cả thế giới của mẹ.
  • **”Trăng”** gợi sự tròn đầy, vẻ đẹp dịu mát, bình yên, mang ý nghĩa con là niềm vui, niềm hạnh phúc trọn vẹn của mẹ.
  • **”Mặt Trời”** gợi sự ấm áp, rạng rỡ, là nguồn sống, nguồn năng lượng, niềm tin và hy vọng lớn lao của mẹ. Con là ánh sáng soi rọi cuộc đời mẹ, là trung tâm vũ trụ của mẹ.
  • Việc thêm từ “cái” vào trước các hình ảnh “trăng vàng”, “trăng tròn”, “Mặt Trời bé con” là một cách gọi rất thân thương, dân dã, thể hiện tình cảm gần gũi, nhỏ bé và sự nâng niu, cưng nựng mà người mẹ dành cho con.
  • Tóm lại, cách gọi này thể hiện tình cảm yêu thương con vô bờ bến, sự trân trọng, nâng niu, coi con là tài sản quý giá nhất, là niềm hy vọng lớn lao nhất trong cuộc đời của người mẹ. Con là tất cả đối với mẹ.

3. Trong bài thơ, cụm từ “à ơi” được lặp lại nhiều lần. Hãy phân tích tác dụng của sự lặp lại ấy.

Cụm từ “à ơi” là một điệp ngữ đặc trưng của lời ru, và việc lặp lại nó mang nhiều ý nghĩa quan trọng.

Tác dụng của sự lặp lại cụm từ “à ơi”:

• **Tạo nhịp điệu êm ái, du dương:** Cụm từ “à ơi” là tiếng đệm của lời ru, khi được lặp lại nhiều lần, nó tạo ra một âm điệu trầm bổng, nhẹ nhàng, êm đềm như một khúc hát ru thực sự. Nhịp điệu này giúp đưa người nghe (và cả em bé trong bài thơ) vào trạng thái thư thái, dễ chịu, dễ đi vào giấc ngủ.
• **Gợi không khí ấm áp, bình yên của lời ru:** Tiếng “à ơi” gắn liền với hình ảnh người mẹ đang ru con, gợi lên khung cảnh yên bình, ngọt ngào của tình mẫu tử, sự nâng niu, che chở.
• **Nhấn mạnh sự kiên trì, bền bỉ của người mẹ:** Mặc dù con đã lớn (“cái trăng tròn”, “cái trăng còn nằm nôi”), rồi đến cả khi “Mai sau bề cạn non mòn”, lời ru của mẹ vẫn còn vang vọng. Sự lặp lại “à ơi” không chỉ thể hiện hành động ru con mà còn ngầm nói lên sự tần tảo, bền bỉ, không ngừng nghỉ của mẹ trong việc chăm sóc, lo lắng cho con.
• **Thể hiện tình yêu thương vô bờ bến, xuyên suốt thời gian:** Mỗi lần tiếng “à ơi” vang lên là mỗi lần tình yêu thương của mẹ được gửi gắm. Sự lặp lại này khẳng định tình yêu ấy là vô tận, là dòng chảy không ngừng nghỉ từ trái tim người mẹ dành cho con, vượt qua mọi giới hạn của thời gian và không gian.
• **Tạo điểm nhấn cảm xúc:** Cụm từ “à ơi” như một nốt nhạc chủ đạo, gieo vào lòng người đọc những cảm xúc thân thương, gần gũi nhất về tình mẹ con, làm tăng thêm sức biểu cảm cho bài thơ.

Tóm lại, sự lặp lại của “à ơi” không chỉ mang giá trị về mặt âm thanh, nhịp điệu mà còn là một phương tiện nghệ thuật đắc lực giúp tác giả truyền tải trọn vẹn tình cảm sâu nặng, sự hy sinh thầm lặng và bền bỉ của người mẹ.

4. “Bàn tay mang phép nhiệm mầu / Chắt chiu từ những dãi dầu đấy thôi.”. Em có đồng ý với tác giả không? Vì sao?

Đây là một câu hỏi mở, đòi hỏi các em bày tỏ quan điểm cá nhân và đưa ra lí lẽ thuyết phục.

Đồng ý với tác giả: Em hoàn toàn đồng ý với ý kiến của tác giả.

Vì sao:

• “Phép nhiệm mầu” của bàn tay mẹ:
  • Những dòng thơ trước đó đã cho thấy rõ “phép nhiệm mầu” của bàn tay mẹ: “chắn mưa sa”, “chặn bão qua mùa màng”, ru cho “trăng vàng ngủ ngon”, ru cho con thành “Mặt Trời bé con”, ru cho “mềm ngọn gió thu”, “tan đám sương mù”, “cái khuyết tròn đầy”, “sóng lặng bãi bồi”, “đời nín cái đau”. Đó đều là những điều kì diệu mà bàn tay mẹ, lời ru của mẹ mang lại cho con, biến những điều khắc nghiệt thành êm dịu, những thiếu thốn thành đủ đầy, những lo âu thành bình yên.
  • Phép nhiệm mầu ở đây không phải là phép thuật siêu nhiên mà là sức mạnh của tình yêu thương vô bờ bến. Tình yêu thương ấy khiến người mẹ có thể vượt qua mọi khó khăn, làm được những điều phi thường vì con.
• “Chắt chiu từ những dãi dầu”:
  • “Dãi dầu” gợi sự vất vả, gian truân, nắng mưa, sương gió mà người mẹ đã trải qua trong cuộc đời. Đó có thể là những lo toan cơm áo gạo tiền, những đêm thức trắng chăm con ốm, những ngày làm việc nặng nhọc.
  • “Chắt chiu” là gom góp, tích lũy từng chút một. Từ những “dãi dầu”, mẹ đã “chắt chiu” nên tình yêu thương, sự kiên nhẫn, lòng hy sinh. Chính những vất vả ấy đã tạo nên sức mạnh, sự bền bỉ cho bàn tay mẹ, để bàn tay ấy có thể làm nên những điều “nhiệm mầu”.
  • Phép nhiệm mầu không phải tự nhiên mà có, nó là kết quả của cả một quá trình mẹ lao động, hy sinh, chịu đựng vì con. Mỗi vết chai sạm, mỗi nếp nhăn trên bàn tay mẹ đều là minh chứng cho tình yêu và sự vất vả ấy.
• Kết luận: Sự kết hợp giữa “phép nhiệm mầu” và “dãi dầu” đã khẳng định một chân lí: Tình yêu thương và sự hy sinh của người mẹ là vô cùng lớn lao và thiêng liêng. Những điều tốt đẹp, kì diệu mà mẹ mang đến cho con đều được xây dựng từ những gian khó, vất vả mà mẹ đã gánh chịu. Điều này làm cho “phép nhiệm mầu” của bàn tay mẹ trở nên chân thực và đáng kính trọng hơn bao giờ hết.

5. Hình ảnh “bàn tay mẹ” trong bài thơ tượng trưng cho điều gì?

Hình ảnh “bàn tay mẹ” là một hình ảnh trung tâm, xuyên suốt bài thơ và mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc.

Hình ảnh **”bàn tay mẹ”** trong bài thơ tượng trưng cho:

• Tình yêu thương bao la, vô điều kiện của người mẹ: Bàn tay mẹ không chỉ làm việc mà còn thể hiện sự âu yếm, vỗ về, che chở, nâng niu. Tình yêu ấy lớn lao đến mức có thể hóa giải mọi khó khăn, mang lại sự bình yên và hạnh phúc cho con.
• Sự tần tảo, chịu khó, hy sinh thầm lặng của người mẹ: Bàn tay mẹ là bàn tay lao động, đã “chắt chiu từ những dãi dầu”, “thức một đời” để nuôi nấng, chăm sóc con cái. Nó gánh vác mọi lo toan, vất vả trong cuộc sống.
• Sức mạnh che chở, bảo vệ con khỏi những giông bão cuộc đời: “Bàn tay mẹ chắn mưa sa / Bàn tay mẹ chặn bão qua mùa màng” cho thấy bàn tay ấy có khả năng bảo vệ con trước những khó khăn, thử thách, nguy hiểm của cuộc sống, dù đó là những điều lớn lao hay nhỏ nhặt.
• Những ước vọng tốt đẹp mẹ gửi gắm vào cuộc đời con: Lời ru của mẹ, thông qua bàn tay, mang theo những mong ước con được bình an, hạnh phúc, được lớn khôn, được trải qua những điều tốt đẹp nhất (“mềm ngọn gió thu”, “cái khuyết tròn đầy”, “sóng lặng bãi bồi”, “đời nín cái đau”).
• Vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam: Bàn tay mẹ còn gợi nhắc đến hình ảnh người phụ nữ Việt Nam tảo tần, chịu thương chịu khó, luôn dành trọn tình yêu thương cho gia đình, con cái.

Tóm lại, “bàn tay mẹ” là biểu tượng cho trọn vẹn tình yêu thương, sự hy sinh, che chở và những mong ước tốt đẹp nhất mà người mẹ dành cho con, một tình cảm vĩnh cửu và thiêng liêng.

6. Em thích khổ thơ nào nhất trong bài thơ? Vì sao?

Đây là câu hỏi mở, các em có thể chọn khổ thơ mình yêu thích nhất và giải thích lí do một cách hợp lí. Dưới đây là một ví dụ:

Gợi ý trả lời:

Em thích nhất khổ thơ cuối của bài thơ:

“Bàn tay mang phép nhiệm mầu

Chắt chiu từ những dãi dầu đấy thôi.

Ru cho sóng lặng bãi bồi

Mưa không chỗ dột ngoại ngồi vá khâu

Ru cho đời nín cái đau

À ơi… Mẹ chẳng một câu ru mình.”

Vì sao:

• **Khẳng định sâu sắc ý nghĩa của “phép nhiệm mầu”:** Khổ thơ này đã giải thích rõ ràng nguồn gốc của “phép nhiệm mầu” từ bàn tay mẹ, đó không phải là điều gì siêu nhiên mà chính là kết tinh từ những gian khó, vất vả (“dãi dầu”) mà mẹ đã trải qua. Điều này làm cho sự hy sinh của mẹ trở nên cụ thể và đáng trân trọng hơn bao giờ hết.
• **Hình ảnh cụ thể, gần gũi về ước vọng của mẹ:** Các câu “Ru cho sóng lặng bãi bồi / Mưa không chỗ dột ngoại ngồi vá khâu” và “Ru cho đời nín cái đau” thể hiện những mong ước rất đời thường, rất chân thực của người mẹ: mong con có một cuộc đời bình yên, không gian nan, không đau khổ. Những hình ảnh này rất giản dị nhưng lại chạm đến cảm xúc sâu sắc.
• **Điểm nhấn về sự hy sinh tột cùng:** Câu thơ cuối cùng “À ơi… Mẹ chẳng một câu ru mình” là một chi tiết đắt giá, gây xúc động mạnh. Mẹ lo lắng, hy sinh tất cả cho con, dành trọn cả cuộc đời để ru con, nhưng lại không có một ai ru lại cho mẹ. Câu thơ ấy khắc họa tột cùng đức hy sinh, sự quên mình của người mẹ, làm nổi bật vẻ đẹp cao cả, thiêng liêng của tình mẫu tử.
• **Kết thúc lắng đọng, giàu sức gợi:** Khổ thơ mang đến một sự lắng đọng, khiến người đọc phải suy ngẫm về những gì người mẹ đã cống hiến mà không đòi hỏi đền đáp, từ đó bồi đắp lòng biết ơn và yêu thương mẹ hơn.

Với hướng dẫn soạn bài chi tiết từ Sĩ Tử, các em sẽ tự tin hơn khi tìm hiểu và cảm thụ bài thơ “À ơi tay mẹ”, qua đó bồi đắp thêm tình yêu thương và lòng biết ơn đối với người mẹ kính yêu của mình. Hãy luôn nhớ rằng, tình mẹ là món quà quý giá nhất trong cuộc đời!

Để hỗ trợ các em một cách toàn diện nhất trong năm học mới, Sĩ Tử còn cung cấp rất nhiều tài liệu hữu ích khác. Các em có thể tham khảo:

• Tổng hợp soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1: Toàn bộ các bài soạn chi tiết cho cả tập 1 đều có tại: Soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1.
• Tổng hợp lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều: Mọi lời giải và hướng dẫn học tập cho tất cả các môn trong bộ sách Cánh diều đều có tại: Lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều.
• Kho tài liệu phong phú cho lớp 6: Khám phá thêm hàng trăm tài liệu học tập, đề thi, và kiến thức bổ ích dành riêng cho học sinh lớp 6 tại: Tài liệu lớp 6.

Hãy để Sĩ Tử đồng hành cùng các em trên chặng đường học tập sắp tới. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, các em chắc chắn sẽ gặt hái được những thành tích xuất sắc và có một năm học thật ý nghĩa.

Chúc các em học tốt và luôn tìm thấy niềm vui trong mỗi trang sách!