Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài 3: Hồi kí Những ngày thơ ấu (trang 51-54)

Soạn Bài 3: Hồi kí Những ngày thơ ấu (Trong lòng mẹ) (Trang 51-54) – Chạm đến những xúc cảm sâu thẳm

Các em học sinh lớp 6 thân mến,

Sau khi đã khám phá vẻ đẹp của những miền quê và tình cảm gia đình qua thơ ca, chúng ta sẽ bước sang Bài 3: **Hồi kí Những ngày thơ ấu** của nhà văn Nguyên Hồng. Trong bài học này, chúng ta sẽ tập trung vào đoạn trích nổi tiếng **”Trong lòng mẹ”** (từ trang 51 đến 54), một phần trích đầy xúc động và ý nghĩa trong tác phẩm hồi kí bất hủ của nhà văn Nguyên Hồng. Đây là một cơ hội tuyệt vời để các em làm quen với thể loại **hồi kí** và cùng cảm nhận tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt.

Đoạn trích “Trong lòng mẹ” là tiếng lòng của một cậu bé mồ côi cha, phải sống trong cảnh “ghẻ lạnh” của những người ruột thịt và chịu đựng những định kiến khắc nghiệt của xã hội cũ. Nỗi nhớ thương mẹ da diết, sự tủi hờn, căm ghét những lời nói cay độc, và niềm hạnh phúc vỡ òa khi được nằm trong vòng tay mẹ đã tạo nên một thiên truyện thấm đẫm nước mắt nhưng cũng tràn đầy tình yêu thương. Tác phẩm không chỉ tái hiện một phần cuộc đời của chính nhà văn mà còn là bức tranh về xã hội phong kiến đầy bất công, nơi người phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ góa bụa, phải chịu nhiều thiệt thòi.

Để giúp các em đọc hiểu và cảm thụ sâu sắc đoạn trích này, Sĩ Tử đã biên soạn hướng dẫn **soạn bài Hồi kí Những ngày thơ ấu (Trong lòng mẹ) Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1** một cách chi tiết, dễ hiểu và đầy đủ. Bộ tài liệu này sẽ giúp các em:

• **Hiểu rõ hoàn cảnh và tâm trạng của nhân vật “tôi”**: Từ đó, cảm nhận được nỗi đau và sự khao khát tình mẹ của cậu bé.
• **Phân tích nghệ thuật miêu tả tâm lí**: Nắm bắt cách nhà văn Nguyên Hồng thể hiện những diễn biến tâm trạng phức tạp của nhân vật.
• **Cảm nhận vẻ đẹp tình mẫu tử**: Thấy được sự thiêng liêng, ấm áp của tình mẹ, là nguồn an ủi lớn nhất cho đứa con bất hạnh.
• **Nhận biết đặc điểm thể loại hồi kí**: Phân biệt được hồi kí với các thể loại tự sự khác.
• **Phát triển kỹ năng cảm thụ và viết văn:** Bày tỏ cảm nghĩ về tác phẩm và tình mẫu tử.

Với sự hướng dẫn của Sĩ Tử, việc học bài “Trong lòng mẹ” sẽ trở nên hấp dẫn và ý nghĩa hơn, giúp các em không chỉ nắm vững kiến thức mà còn bồi đắp thêm lòng yêu thương, biết ơn đối với những người thân yêu. Hãy cùng Sĩ Tử đi sâu vào từng câu chữ, từng chi tiết để cảm nhận trọn vẹn sức lay động của tác phẩm!

Hướng dẫn Soạn bài chi tiết Bài 3: Hồi kí Những ngày thơ ấu (Trong lòng mẹ) (Trang 51-54)

Dưới đây là phần trả lời chi tiết các câu hỏi trong sách giáo khoa, giúp các em đọc hiểu và phân tích văn bản một cách sâu sắc.

Đọc hiểu văn bản: Những ngày thơ ấu (Trong lòng mẹ)

① Tôi đã bỏ cái khăn tang bằng vài màn ở trên đầu đi rồi. Không phải đoạn tang thầy tôi mà vì tôi mới mua được cái mũ trắng và quấn băng đen.

Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hoá vẫn chưa về. Trong đó, nghe đầu mẹ tôi đi bán bóng đèn (1) và những phiên chợ chính còn bán cả vàng hương nữa. Tôi nói “nghe đầu” vì tôi thấy người ta bắn tin rằng mẹ và em tôi xoay ra sống bằng cách đó.

2 Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên, cười hỏi:

– Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mợ mày không?

Tưởng đến vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ của mẹ tôi, và nghĩ đến cảnh thiếu thốn một tình thương yêu ủ ấp từng phen làm tôi rớt nước mắt, tôi toan trả lời có. Nhưng, nhận ra ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp. Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha phương cầu thực. Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến… Mặc dầu non một năm ròng mẹ tôi không gửi cho tôi lấy một lá thư, nhắn người thăm tôi lấy một lời và gửi cho tôi lấy một đồng quà.

Tôi cũng đã cười đáp lại cô tôi:

– Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thể nào mợ cháu cũng về. […]

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chờn nói tiếp:

– Mấy lại rằm tháng Tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

? Phần 1 cho biết hoàn cảnh của nhân vật “tôi” như thế nào?

**Trả lời:**

Phần 1 cho biết hoàn cảnh của nhân vật “tôi” (chú bé Hồng) như sau:

• **Mồ côi cha:** Thầy của chú bé vừa mất và sắp đến ngày giỗ đầu. Việc chú bé bỏ khăn tang bằng vải màn để đội mũ trắng quấn băng đen không phải vì hết tang mà vì “mới mua được”, gợi ý về hoàn cảnh gia đình thiếu thốn, không đủ điều kiện ngay cả cho việc tang lễ.
• **Xa mẹ:** Mẹ chú bé đang ở Thanh Hóa và chưa về dự giỗ đầu của chồng. Mẹ phải “đi bán bóng đèn”, “bán cả vàng hương” để xoay sở cuộc sống, cho thấy mẹ đang tha phương cầu thực, rất khó khăn, vất vả.
• **Sống trong sự ghẻ lạnh, định kiến:** Chú bé đang sống cùng với họ hàng (cụ thể là người cô). Việc người cô “bắn tin” về việc mẹ phải đi bán bóng đèn, bán vàng hương để kiếm sống, và những lời lẽ cay độc sau đó (trong phần 2) cho thấy chú bé đang sống trong môi trường thiếu thốn tình thương, luôn phải đối mặt với những lời gièm pha, những định kiến về người mẹ.
• **Thiếu thốn tình cảm:** Gần một năm ròng mẹ không gửi thư, không nhắn lời, không gửi quà, khiến chú bé thiếu thốn tình thương yêu ủ ấp.

Tóm lại, nhân vật “tôi” là một cậu bé mồ côi cha, sống xa mẹ trong cảnh thiếu thốn tình thương, phải chịu đựng sự ghẻ lạnh và những lời gièm pha từ phía họ hàng.

3 Nhưng đến ngày giỗ đầu thầy tôi, tôi không viết thư gọi mẹ tôi cũng về. Mẹ tôi về một mình đem rất nhiều quả bánh cho tôi và em Quế tôi. Chiều hôm đó, tan buổi học ở trường ra, tôi chọt thoáng thấy một bóng người ngồi trên xe kéo giông giống mẹ tôi. Tôi liền đuổi theo, gọi bối rối:

– Mợ ơi! Mợ oi! Mợ oi!…

Nếu người quay lại ấy là người khác thì thật là một trò cười tức bụng cho lũ bạn tôi, chúng nó khua guốc inh ỏi và nô đùa ầm ĩ trên hè. Và cái lầm đó không những làm tôi thẹn mà còn tủi cực nữa, khác gì cái ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm đã hiện ra trước con mắt gần rạn nứt của người bộ hành ngã gục giữa sa mạc.

Xe chạy chầm chậm… Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp. Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại. Mẹ tôi vội kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi oà lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:

– Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.

? Phần 3 kể về việc gì? Đây có phải là nội dung chính của văn bản không? Có liên quan gì đến nhan đề văn bản?

**Trả lời:**

• **Phần 3 kể về việc:** Chú bé Hồng, sau bao ngày mong ngóng, khao khát được gặp mẹ, đã bất ngờ nhìn thấy một bóng người giống mẹ trên xe kéo. Sau đó, chú bé đã vội vã đuổi theo, gọi mẹ một cách bối rối, và vỡ òa trong niềm hạnh phúc khi nhận ra đó đúng là mẹ mình. Đoạn này miêu tả cảnh chú bé Hồng chạy theo xe, gặp lại mẹ, và được mẹ ôm ấp, vỗ về.
• **Đây có phải là nội dung chính của văn bản không?**Đúng, đây là **nội dung chính** và là đỉnh điểm cảm xúc của đoạn trích “Trong lòng mẹ”. Toàn bộ những sự việc, tâm trạng của chú bé Hồng ở phần trước (nỗi đau mồ côi, khao khát tình mẹ, sự căm ghét những lời gièm pha của người cô) đều hướng về khoảnh khắc được gặp lại mẹ. Đây chính là niềm khao khát lớn nhất và là niềm hạnh phúc vỡ òa của chú bé.
• **Có liên quan gì đến nhan đề văn bản?**Phần 3 này liên quan chặt chẽ đến nhan đề của đoạn trích **”Trong lòng mẹ”**. Nhan đề này thể hiện ước mơ, khao khát và niềm hạnh phúc tột cùng của chú bé Hồng khi được trở về với vòng tay yêu thương của mẹ. Khung cảnh chú bé nép vào lòng mẹ, cảm nhận sự ấm áp, thơm tho từ mẹ chính là biểu tượng cho tình mẫu tử thiêng liêng và là nơi duy nhất mà chú bé tìm thấy sự bình yên, an ủi, và niềm hạnh phúc trọn vẹn.

Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thẫm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi nói. Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bồng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, dùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mon man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường.

Tranh minh hoạ gợi cho em suy nghĩ gì về tình mẫu tử?

**Trả lời:**

Bức tranh minh họa (nếu có, thường là hình ảnh người mẹ ôm con vào lòng, con dựa vào vai mẹ hoặc nép vào lòng mẹ) gợi cho em suy nghĩ sâu sắc về **tình mẫu tử là sự bình yên, là nơi trú ẩn an toàn nhất**.

• Bức tranh thể hiện sự ấm áp, vỗ về, che chở của người mẹ dành cho con.
• Hình ảnh người mẹ ôm con vào lòng, con nép mình vào mẹ, cho thấy đó là khoảnh khắc của sự đoàn tụ, sự xoa dịu mọi nỗi đau, mọi tủi hờn.
• Tình mẫu tử là nguồn sức mạnh, là nơi duy nhất mà đứa con có thể tìm thấy sự an ủi, tin tưởng tuyệt đối, không có bất kỳ sự nghi ngờ hay toan tính nào.
• Đó là tình cảm thiêng liêng, vô điều kiện, giúp đứa con vượt qua mọi khó khăn, thử thách trong cuộc sống. Nó thể hiện rằng dù cuộc đời có sóng gió thế nào, chỉ cần có mẹ bên cạnh, mọi buồn đau dường như tan biến.

Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trên trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng. Từ ngã tư đầu trường học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gì. Trong những phút rạo rực ấy, cái câu nói của cô tôi lại nhắc lại:

– Mày dại quá! Vào Thanh Hoá đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và bế em bé chứ.

Nhưng bên tai ủ ù của tôi, câu nói ấy bị chìm ngay đi, tôi không mảy may nghĩ ngợi gì nữa…

? Tìm các từ ngữ tả hành động và cảm xúc của nhân vật “tôi” khi bất ngờ gặp lại mẹ.

**Trả lời:**

Các từ ngữ tả hành động và cảm xúc của nhân vật “tôi” khi bất ngờ gặp lại mẹ:

• **Hành động:**
  • “chọt thoáng thấy một bóng người… giông giống mẹ tôi” (sự nhận ra ban đầu)
  • “liền đuổi theo” (hành động vội vã, đầy khao khát)
  • “gọi bối rối: – Mợ ơi! Mợ oi! Mợ oi!…” (tiếng gọi cấp thiết, vừa mừng vừa sợ, xen lẫn bất an)
  • “đuổi kịp”
  • “thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi” (sự gắng sức và xúc động tột độ)
  • “trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại” (chân yếu hẳn đi vì xúc động mạnh)
  • “oà lên khóc rồi cứ thế nức nở” (tiếng khóc vỡ òa của nỗi khao khát bấy lâu được thỏa mãn)
  • “ngồi trên đệm xe, dùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi” (hành động nũng nịu, tìm kiếm hơi ấm, sự che chở của mẹ)
  • “không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gì” (sự choáng ngợp, hạnh phúc đến quên hết mọi thứ xung quanh)
  • “không mảy may nghĩ ngợi gì nữa” (hoàn toàn chìm đắm trong hạnh phúc).
• **Cảm xúc:**
  • “tôi thẹn mà còn tủi cực nữa” (nếu là người khác, thì cảm xúc tủi hổ, đau đớn)
  • “sung sướng bồng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình” (cảm nhận từ phía mẹ, nhưng thể hiện niềm hạnh phúc khi con được mẹ ôm ấp)
  • “những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mon man khắp da thịt” (cảm giác hạnh phúc, bình yên khi được trở về bên mẹ)
  • “thơm tho lạ thường” (cảm giác thỏa mãn, thư thái về mùi của mẹ)
  • “êm dịu vô cùng” (cảm nhận về sự bình yên khi được ở trong lòng mẹ)
  • “rạo rực” (sự hưng phấn, phấn chấn tột độ)
  • “câu nói ấy bị chìm ngay đi” (sự phớt lờ hoàn toàn, không còn bận tâm đến những lời lẽ cay độc của người cô, vì tình mẹ đã lấn át tất cả).

**? Người mẹ hiện lên trong cái nhìn của “tôi” như thế nào?**

**Trả lời:**

Trong cái nhìn của “tôi” (chú bé Hồng), người mẹ hiện lên một cách đầy yêu thương, rạng rỡ và khác hẳn với những lời gièm pha của người cô:

• **Về ngoại hình:**
  • “không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi nói”. Điều này cho thấy mẹ không tiều tụy như những gì người cô muốn chú bé tin.
  • “Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má”. Đây là một hình ảnh rất đẹp, đầy sức sống, khác hẳn với hình ảnh một người mẹ đang “tha phương cầu thực” mà người cô muốn gieo vào đầu chú bé.
  • Tác giả còn tự hỏi: “Hay tại sự sung sướng bồng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc?”. Điều này khẳng định vẻ đẹp của mẹ không chỉ là ngoại hình mà còn là vẻ đẹp của tình yêu thương, sự hạnh phúc khi được gặp con.
• **Về cử chỉ, hành động và cảm giác mang lại:**
  • “cầm nón vẫy tôi” (hành động dịu dàng, trìu mến gọi con).
  • “vội kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi” (sự ân cần, yêu thương ngay lập tức khi con vừa lên xe).
  • “lấy vạt áo nâu thẫm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe” (hành động chăm sóc, nâng niu, vỗ về đầy trìu mến, xoa dịu nỗi đau của con).
  • Mang lại “những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mon man khắp da thịt”.
  • Hơi quần áo và hơi thở từ miệng mẹ “thơm tho lạ thường”, gợi cảm giác bình yên, quen thuộc, thân thương đến lạ.
  • Mẹ mang lại “một êm dịu vô cùng” khi chú bé được lăn vào lòng, được vuốt ve.

Tóm lại, trong cái nhìn của chú bé Hồng, người mẹ hiện lên không chỉ đẹp đẽ về ngoại hình mà còn tỏa sáng rạng rỡ bởi tình yêu thương bao la, ấm áp và sự hy sinh. Mẹ là hiện thân của hạnh phúc, là nơi bình yên duy nhất mà chú bé tìm thấy.

? Tình mẫu tử thể hiện như thế nào qua cử chỉ, hành động, cảm xúc của “tôi”?

**Trả lời:**

Tình mẫu tử thiêng liêng được thể hiện sâu sắc qua cử chỉ, hành động và cảm xúc của nhân vật “tôi” (chú bé Hồng):

• **Sự khao khát và mong mỏi mẹ da diết:**
  • Dù mẹ xa nhà non một năm không thư từ, nhưng chú bé vẫn kiên quyết tin “Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về”, bất chấp lời lẽ cay độc của người cô.
  • Cảm xúc “rớt nước mắt” khi nghĩ đến vẻ mặt rầu rầu, hiền từ của mẹ và cảnh thiếu thốn tình thương yêu ủ ấp.
• **Niềm hạnh phúc vỡ òa khi gặp lại mẹ:**
  • Hành động “đuổi theo” xe kéo một cách vội vã, không chút do dự, bất chấp sự chế giễu của bạn bè.
  • Tiếng gọi “Mợ ơi! Mợ oi! Mợ oi!…” bối rối, đầy lo âu nhưng cũng chất chứa bao nỗi niềm khao khát.
  • Sự “thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, ríu cả chân lại” cho thấy sự gắng sức và cảm xúc dâng trào đến tột độ.
  • “Oà lên khóc rồi cứ thế nức nở” là biểu hiện của niềm hạnh phúc được giải tỏa sau bao ngày kìm nén, tủi hờn và mong nhớ.
• **Sự bình yên, tin tưởng tuyệt đối trong vòng tay mẹ:**
  • “Dùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi” thể hiện sự nũng nịu, tìm kiếm sự che chở, ấm áp tuyệt đối từ mẹ.
  • Cảm nhận “những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mon man khắp da thịt”, cùng với hơi quần áo, hơi thở “thơm tho lạ thường” của mẹ, cho thấy sự mãn nguyện, bình yên mà chỉ có tình mẹ mới mang lại được.
  • Cảm giác “êm dịu vô cùng” khi được bé lại, lăn vào lòng mẹ, được mẹ vuốt ve.
• **Tình yêu mẹ vượt lên mọi định kiến:**
  • Dù cô có tìm cách “gieo rắc hoài nghi” để chú bé “khinh miệt và ruồng rẫy mẹ”, nhưng “đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến”.
  • Lời nói cay độc của cô “bị chìm ngay đi” bên tai “ủ ù” của chú bé khi được ở bên mẹ, thể hiện sức mạnh mãnh liệt của tình mẫu tử đã lấn át mọi sự ghẻ lạnh, ác độc.

Tóm lại, qua hành động và cảm xúc của chú bé Hồng, tình mẫu tử hiện lên là một sợi dây gắn kết vô hình, thiêng liêng và mạnh mẽ, là nguồn sống, nguồn an ủi và niềm hạnh phúc tột cùng, giúp chú bé vượt qua mọi nỗi đau và định kiến xã hội.

**? Vì sao “câu nói ấy bị chìm ngay đi”?**

**Trả lời:**

Câu nói của người cô: “Mày dại quá! Vào Thanh Hoá đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và bế em bé chứ.” bị chìm ngay đi bên tai ủ ù của chú bé Hồng vì:

• **Sức mạnh của tình mẫu tử:** Khoảnh khắc chú bé được gặp lại mẹ, được nằm gọn trong vòng tay ấm áp của mẹ là niềm hạnh phúc tột cùng, là sự thỏa mãn cho khao khát bấy lâu. Niềm hạnh phúc và tình yêu thương của mẹ đã choán ngợp hoàn toàn tâm trí chú bé, khiến mọi thứ khác trở nên vô nghĩa, không đáng bận tâm.
• **Sự đối lập giữa tình mẹ và lời lẽ cay độc:** Lời của cô vốn dĩ mang ý nghĩa xấu xa, nhằm chia rẽ tình cảm mẹ con. Nhưng khi tình yêu thương của mẹ được trực tiếp cảm nhận, nó đã xua tan mọi nghi ngờ, mọi sự dèm pha. Tình mẹ là tình cảm chân thật, thiêng liêng, không một lời lẽ độc địa nào có thể phá vỡ được.
• **Chú bé tin tưởng tuyệt đối vào mẹ:** Ngay cả khi mẹ vắng mặt gần một năm, chú bé vẫn luôn tin tưởng và kính yêu mẹ. Khi được gặp lại mẹ, mọi hoài nghi (nếu có) đều tan biến, và niềm tin ấy được khẳng định một cách mạnh mẽ. Chú bé không cần mẹ phải “sắm sửa” hay “bế em bé” như lời cô nói, mà chỉ cần được ở bên mẹ, trong vòng tay mẹ.

Tóm lại, câu nói của người cô bị chìm đi vì nó hoàn toàn đối lập với cảm xúc hạnh phúc, bình yên và tình yêu thương mãnh liệt mà chú bé Hồng đang được tận hưởng trong lòng mẹ. Tình mẫu tử đã chiến thắng mọi sự nhỏ nhen, ác độc của thế giới xung quanh.

1. Sự việc chính mà tác giả kể lại ở đoạn trích Trong lòng mẹ là gì? Sự việc ấy được tập trung thể hiện ở phần nào của văn bản?

**Trả lời:**

• **Sự việc chính:** Đoạn trích “Trong lòng mẹ” kể lại sự việc chính là **cuộc gặp gỡ, đoàn tụ đầy xúc động giữa chú bé Hồng và người mẹ thân yêu** sau những ngày tháng xa cách, thiếu thốn tình thương và phải chịu đựng những lời lẽ cay độc từ phía họ hàng.
• **Sự việc ấy được tập trung thể hiện ở phần:**
  • Sự việc này được tập trung thể hiện rõ nét và cao trào nhất ở **phần 3 của văn bản** (từ câu “Nhưng đến ngày giỗ đầu thầy tôi…” cho đến hết đoạn trích).
  • Trong phần này, tác giả miêu tả chi tiết diễn biến cảm xúc và hành động của chú bé Hồng từ khi thoáng thấy bóng mẹ, đuổi theo xe, vỡ òa khóc nức nở khi được gặp lại, cho đến khi chú bé được nép mình trong vòng tay mẹ, cảm nhận sự bình yên, ấm áp và hạnh phúc tột cùng.
  • Hai phần trước (phần 1 và 2) đóng vai trò là phần nền, chuẩn bị cho sự kiện chính, giúp làm nổi bật khao khát tình mẹ và nỗi đau mà chú bé phải chịu đựng, từ đó làm tăng thêm ý nghĩa và cảm xúc cho cuộc gặp gỡ ở phần 3.

2. Hình ảnh người mẹ qua lời kể của người cô và trong suy nghĩ, tình cảm của nhân vật “tôi” có gì khác nhau?

**Trả lời:**

Hình ảnh người mẹ qua lời kể của người cô và trong suy nghĩ, tình cảm của nhân vật “tôi” hoàn toàn khác nhau, thể hiện rõ sự đối lập giữa cái nhìn độc ác, định kiến và cái nhìn đầy yêu thương, trong sáng:

• **Qua lời kể của người cô:**
  • Người cô miêu tả mẹ chú bé là một người phụ nữ “tha phương cầu thực”, phải “đi bán bóng đèn” và “bán cả vàng hương” để kiếm sống. Điều này ám chỉ mẹ là người túng thiếu, lam lũ, thậm chí còn gợi ý về sự tiều tụy, vất vả.
  • Người cô dùng những từ ngữ đầy ác ý, nhằm gieo rắc “hoài nghi”, “khinh miệt” và “ruồng rẫy” mẹ vào đầu óc chú bé. Lời nói của cô thể hiện sự định kiến khắc nghiệt của xã hội cũ đối với người phụ nữ góa bụa, “tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi”.
  • Mục đích của người cô là hạ thấp hình ảnh người mẹ, khiến chú bé ghét bỏ mẹ mình.
• **Trong suy nghĩ, tình cảm của nhân vật “tôi”:**
  • Chú bé Hồng luôn giữ một tình yêu thương và lòng kính mến tuyệt đối dành cho mẹ, không để “những rắp tâm tanh bẩn” của người cô xâm phạm.
  • Chú bé nhớ về mẹ với “vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ”, biểu hiện của sự vất vả, lam lũ nhưng vẫn đong đầy tình yêu thương.
  • Khi gặp lại, hình ảnh mẹ hiện lên trong mắt chú bé hoàn toàn rạng rỡ và đẹp đẽ: “không còm cõi xơ xác quá”, “Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má”. Chú bé còn cảm nhận được sự “thơm tho lạ thường” từ mẹ.
  • Tình yêu thương của mẹ mang lại cho chú bé “những cảm giác ấm áp”, “êm dịu vô cùng”, là nơi duy nhất chú bé tìm thấy sự bình yên, hạnh phúc.
  • Chú bé tin tưởng, khao khát được ở bên mẹ, được mẹ che chở, vuốt ve.

Như vậy, lời kể của người cô phản ánh cái nhìn tàn nhẫn, phiến diện của xã hội phong kiến cũ về người phụ nữ góa bụa, nhằm chia rẽ tình cảm mẹ con. Ngược lại, tình cảm và suy nghĩ của chú bé Hồng dành cho mẹ là tình yêu thương chân thành, trong sáng, vượt lên trên mọi định kiến và lời lẽ cay độc, thể hiện sức mạnh mãnh liệt của tình mẫu tử.

3. Dẫn ra một số câu văn thể hiện cảm xúc của nhân vật “tôi” khi gặp lại mẹ. Từ đó, hãy nêu nhận xét về nhân vật này.

**Trả lời:**

• Một số câu văn thể hiện cảm xúc của nhân vật “tôi” khi gặp lại mẹ:
  • “Tôi liền đuổi theo, gọi bối rối: – Mợ ơi! Mợ oi! Mợ oi!…” (thể hiện sự vội vàng, khao khát, xúc động đến bối rối)
  • “Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại.” (sự gắng sức và xúc động đến choáng váng, chân tay rã rời)
  • “tôi oà lên khóc rồi cứ thế nức nở.” (tiếng khóc vỡ òa của niềm hạnh phúc được giải tỏa sau bao ngày kìm nén, tủi hờn)
  • “tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mon man khắp da thịt.” (cảm giác bình yên, hạnh phúc khi được trở về bên mẹ)
  • “Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường.” (sự mãn nguyện, an toàn, thoải mái khi được gần gũi mẹ)
  • “Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ,… mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng.” (sự khao khát được bé bỏng, được mẹ che chở, và cảm nhận sâu sắc sự dịu dàng của mẹ)
  • “Trong những phút rạo rực ấy, cái câu nói của cô tôi lại nhắc lại:… Nhưng bên tai ủ ù của tôi, câu nói ấy bị chìm ngay đi, tôi không mảy may nghĩ ngợi gì nữa…” (niềm hạnh phúc tột cùng đã xóa tan mọi buồn đau, định kiến, khiến cậu bé hoàn toàn đắm chìm trong tình mẹ).
• Nhận xét về nhân vật “tôi”:

  Qua những cảm xúc mạnh mẽ, chân thật và mãnh liệt khi gặp lại mẹ, nhân vật “tôi” (chú bé Hồng) hiện lên là một cậu bé:

  • **Giàu tình cảm, khao khát yêu thương:** Dù thiếu thốn tình mẹ và bị người thân ghẻ lạnh, chú bé vẫn luôn giữ một tình yêu thương mẹ sâu sắc và khao khát mãnh liệt được ở bên mẹ.
  • **Trong sáng, hồn nhiên:** Chú bé không bị ảnh hưởng bởi những lời lẽ cay độc, ghét bỏ của người cô. Tấm lòng chú bé vẫn trong sáng, tin tưởng vào tình mẹ vô điều kiện.
  • **Nhạy cảm, sâu sắc:** Chú bé có khả năng cảm nhận tinh tế từng cử chỉ, lời nói, mùi hương của mẹ, cũng như diễn biến tâm trạng phức tạp của bản thân.
  • **Mạnh mẽ, kiên cường:** Dù phải chịu đựng nỗi đau mồ côi, xa mẹ và những lời gièm pha, chú bé vẫn kiên cường bảo vệ tình yêu dành cho mẹ, không bị lung lay bởi hoàn cảnh.
  • **Tiêu biểu cho những đứa trẻ bất hạnh nhưng vẫn giàu tình yêu thương:** Nhân vật “tôi” là một hình ảnh tiêu biểu cho những đứa trẻ mồ côi phải chịu nhiều bất hạnh trong xã hội cũ, nhưng vẫn giữ được tấm lòng trong sáng và tình yêu thương mẹ thiêng liêng.

4. Theo em, vì sao đoạn trích Trong lòng mẹ thuộc thể loại hồi kí?

**Trả lời:**

Đoạn trích “Trong lòng mẹ” thuộc thể loại hồi kí vì nó mang đầy đủ những đặc điểm của thể loại này:

• **Kể về những sự việc đã xảy ra trong quá khứ:** Tác phẩm tái hiện lại một giai đoạn trong tuổi thơ của nhà văn Nguyên Hồng, cụ thể là những ngày tháng chú bé Hồng mồ côi cha, sống xa mẹ và chịu đựng những nỗi khổ tâm.
• **Người kể chuyện là nhân vật “tôi” (người đã trải qua và nhớ lại):** Văn bản được kể theo ngôi thứ nhất, nhân vật “tôi” chính là tác giả khi còn nhỏ. Các sự kiện, cảm xúc được tái hiện qua góc nhìn và hồi ức của chính người đã trải qua nó.
• **Tập trung vào cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật “tôi”:** Hồi kí không chỉ kể lại sự việc mà còn đào sâu vào thế giới nội tâm của người kể. Đoạn trích “Trong lòng mẹ” tập trung miêu tả rất kỹ những diễn biến tâm trạng phức tạp của chú bé Hồng: nỗi nhớ mẹ da diết, sự uất ức khi nghe lời cô, niềm hạnh phúc vỡ òa khi gặp lại mẹ. Điều này là đặc trưng của hồi kí, khác với nhật kí (ghi chép hằng ngày) hay truyện kí (tập trung kể chuyện).
• **Mang tính chân thực, ghi lại những kỉ niệm sâu sắc:** Hồi kí là những trang viết về những kỉ niệm, những cột mốc đáng nhớ trong cuộc đời người viết. Đoạn trích “Trong lòng mẹ” rõ ràng là một kỉ niệm sâu sắc, ám ảnh và có ý nghĩa lớn trong cuộc đời tuổi thơ của Nguyên Hồng, thể hiện tình mẫu tử thiêng liêng và những góc khuất của xã hội cũ.
• **Kết hợp tự sự với biểu cảm và miêu tả:** Mặc dù là kể chuyện, nhưng hồi kí thường xen kẽ các yếu tố miêu tả (miêu tả ngoại hình, cảnh vật) và biểu cảm (bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ). Đoạn trích này có cả việc miêu tả vẻ đẹp của mẹ, không khí gia đình, và đặc biệt là bộc lộ cảm xúc mãnh liệt của chú bé Hồng.

5. Viết khoảng 4 – 5 dòng nêu lên tình cảm và suy nghĩ của em sau khi đọc đoạn trích Trong lòng mẹ của nhà văn Nguyên Hồng.

Sau khi đọc đoạn trích “Trong lòng mẹ” của nhà văn Nguyên Hồng, em cảm thấy vô cùng xúc động và thấm thía về sức mạnh phi thường của tình mẫu tử. Hình ảnh chú bé Hồng mồ côi, phải chịu đựng những lời lẽ cay độc của người cô, nhưng vẫn giữ một tấm lòng trong sáng và khao khát mẹ đến tột cùng đã khiến em vô cùng thương cảm. Đặc biệt, khoảnh khắc chú bé vỡ òa trong vòng tay mẹ, cảm nhận sự ấm áp và bình yên đã xóa tan mọi tủi hờn, khiến em nhận ra tình mẹ chính là bến bờ hạnh phúc nhất. Đoạn trích không chỉ là câu chuyện về tình mẹ con mà còn là bài học sâu sắc về sự kiên cường của tình yêu thương, vượt lên trên mọi nghịch cảnh và định kiến.

—

Hướng dẫn tự học (Trang 49)

Phần này gợi ý các hoạt động để các em tiếp tục khám phá và nâng cao hiểu biết về văn học.

1. Đọc lại bài thơ “Về thăm mẹ” của Đinh Nam Khương và đối chiếu với đoạn trích “Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng để tìm ra những điểm giống và khác nhau về đề tài, nội dung, thể loại và cách thể hiện tình cảm.

• **Mục đích:** Giúp các em so sánh, đối chiếu hai tác phẩm để hiểu rõ hơn về đặc điểm của từng thể loại và cách các tác giả khác nhau cùng thể hiện một đề tài (tình mẫu tử).
• **Cách thực hiện:**
  • **Đọc lại hai văn bản:** Đọc kĩ “Về thăm mẹ” (trang 39-41) và “Trong lòng mẹ” (trang 51-54).
  • **Lập bảng so sánh (hoặc gạch đầu dòng các ý):**

2. Tìm đọc đoạn trích “Trong lòng mẹ” (còn gọi là “Nỗi khổ của chú bé Hồng”) trong tác phẩm Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng.

• **Mục đích:** Đọc toàn bộ đoạn trích để có cái nhìn tổng quát hơn về câu chuyện, hiểu rõ hơn hoàn cảnh sống và những nỗi đau mà chú bé Hồng phải chịu đựng trước khi gặp lại mẹ, cũng như cảm nhận trọn vẹn tình mẫu tử thiêng liêng.
• **Cách thực hiện:**
  • **Tìm sách:** Mượn sách “Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng từ thư viện, hoặc tìm mua tại các hiệu sách.
  • **Tìm trên internet:** Gõ từ khóa “Trong lòng mẹ Nguyên Hồng full” hoặc “Nỗi khổ của chú bé Hồng Nguyên Hồng” để tìm kiếm bản đầy đủ.
  • **Đọc kĩ:** Chú ý các phần trước và sau đoạn trích trong sách giáo khoa để nắm bắt toàn bộ câu chuyện và mạch cảm xúc.
  • **Ghi chú:** Ghi lại những câu văn, chi tiết, hay hình ảnh mà em thấy ấn tượng, xúc động.

Việc chủ động tìm hiểu và khám phá thêm các tác phẩm văn học sẽ giúp các em không chỉ nâng cao kiến thức mà còn bồi đắp tâm hồn, phát triển khả năng cảm thụ và tư duy. Hãy luôn giữ ngọn lửa đam mê với sách vở nhé!

Để hỗ trợ các em một cách toàn diện nhất trong năm học mới, Sĩ Tử còn cung cấp rất nhiều tài liệu hữu ích khác. Các em có thể tham khảo:

• Tổng hợp soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1: Toàn bộ các bài soạn chi tiết cho cả tập 1 đều có tại: Soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1.
• Tổng hợp lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều: Mọi lời giải và hướng dẫn học tập cho tất cả các môn trong bộ sách Cánh diều đều có tại: Lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều.
• Kho tài liệu phong phú cho lớp 6: Khám phá thêm hàng trăm tài liệu học tập, đề thi, và kiến thức bổ ích dành riêng cho học sinh lớp 6 tại: Tài liệu lớp 6.

Hãy để Sĩ Tử đồng hành cùng các em trên chặng đường học tập sắp tới. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, các em chắc chắn sẽ gặt hái được những thành tích xuất sắc và có một năm học thật ý nghĩa.

Chúc các em học tốt và luôn tìm thấy niềm vui trong mỗi trang sách!