Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài 5: Viết & Nói và nghe Thuyết minh về sự kiện lịch sử (trang 100-103)

Giới thiệu bài học: Viết & Nói và nghe Thuyết minh về sự kiện lịch sử

Các em học sinh lớp 6 thân mến,

Trong Bài 5 này, chúng ta đã được tìm hiểu về các văn bản thông tin liên quan đến những sự kiện lịch sử quan trọng của dân tộc. Để củng cố và vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học, phần “Viết” và “Nói và nghe” sẽ là cơ hội để các em tự tay tạo ra những sản phẩm của riêng mình, từ việc thuật lại một sự kiện lịch sử đến việc thuyết minh về ý nghĩa của nó.

Phần “Viết” sẽ hướng dẫn các em cách lựa chọn sự kiện, thu thập thông tin, lập dàn ý và viết một bài văn hoặc thiết kế một đồ họa thông tin để thuật lại sự kiện đó theo trình tự thời gian. Đây là kỹ năng quan trọng giúp các em ghi nhớ và trình bày lại kiến thức lịch sử một cách khoa học, rõ ràng.

Tiếp theo, phần “Nói và nghe” sẽ giúp các em rèn luyện kỹ năng thuyết trình và giao tiếp. Các em sẽ học cách trao đổi, thảo luận về ý nghĩa của một sự kiện lịch sử nổi bật, trình bày quan điểm của bản thân một cách thuyết phục và lắng nghe ý kiến của người khác một cách chủ động, tích cực.

Hãy cùng Sĩ Tử thực hành để trở thành những người kể chuyện lịch sử giỏi và những người giao tiếp hiệu quả nhé!

Để hỗ trợ các em trong quá trình học tập, Sĩ Tử cung cấp các tài liệu soạn bài và lời giải chi tiết, giúp các em nắm vững kiến thức và hoàn thành tốt các bài tập:

• Tổng hợp soạn Ngữ văn lớp 6 Cánh diều tập 1
• Tổng hợp lời giải bộ sách lớp 6 Cánh diều
• Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài 5: Thực hành Tiếng Việt & Thực hành đọc hiểu (Trang 96-99)
• Soạn Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1 Bài 5: Diễn biến Chiến dịch Điện Biên Phủ (Trang 94-96)

A. VIẾT: THUẬT LẠI MỘT SỰ KIỆN LỊCH SỬ (Trang 100-101)

2. Thực hành

Bài tập: Ở địa phương hoặc ở trường em, mọi người thường nhắc đến những sự kiện lớn nào đã diễn ra? Hãy chọn một sự kiện mà em và nhiều người quan tâm để thuật lại sự kiện đó. Trình bày bài viết theo cách truyền thống hoặc đồ hoạ thông tin.

a) Chuẩn bị

Để thuật lại một sự kiện lịch sử, các em cần chuẩn bị kỹ lưỡng các bước sau:

• Chọn sự kiện để thuật lại:
  • Hãy nghĩ về các sự kiện lớn, có ý nghĩa ở địa phương em (ví dụ: lễ hội truyền thống, ngày thành lập trường, ngày giải phóng quê hương, xây dựng một công trình quan trọng…).
  • Chọn một sự kiện mà em thực sự quan tâm, cảm thấy gần gũi hoặc có nhiều thông tin để khai thác.
  • Ví dụ: Lễ kỉ niệm ngày thành lập trường em, Lễ hội làng Gióng (nếu ở khu vực có di sản này), Ngày giải phóng thủ đô (nếu ở Hà Nội),…
• Thu thập thông tin về sự kiện từ các nguồn khác nhau:
  • Sách báo: Tìm các tài liệu lịch sử, bài báo địa phương viết về sự kiện.
  • Internet: Tìm kiếm trên các trang web chính thống, báo điện tử, các diễn đàn lịch sử, văn hóa.
  • Phỏng vấn: Hỏi người thân, thầy cô, những người lớn tuổi ở địa phương – họ có thể là nhân chứng hoặc người hiểu rõ về sự kiện.
  • Ảnh, tư liệu: Sưu tầm các bức ảnh cũ, tư liệu ghi chép liên quan đến sự kiện.
• Dự kiến cách trình bày bài viết:
  • Theo cách truyền thống: Viết thành một bài văn xuôi hoàn chỉnh, có các đoạn, câu liên kết.
  • Theo đồ họa thông tin (Infographic): Sử dụng hình ảnh, biểu tượng, sơ đồ, con số kết hợp với chữ viết ngắn gọn để trình bày thông tin một cách trực quan, hấp dẫn.
• Dự kiến bố cục của bài (theo cách truyền thống hoặc đồ họa thông tin).

b) Tìm ý và lập dàn ý

Tìm ý

Dựa vào mục a) ở trên, hãy tìm hiểu và ghi lại các ý sau:

• Sự kiện đó xảy ra khi nào? (Ngày, tháng, năm cụ thể nếu có hoặc khoảng thời gian).
• Ở đâu? (Địa điểm cụ thể: tên địa danh, công trình, khu vực).
• Liên quan đến những ai? (Các nhân vật lịch sử, tổ chức, cộng đồng, người dân).
• Đâu là sự việc mở đầu, diễn biến và kết thúc? (Các mốc thời gian quan trọng, các hoạt động chính, kết quả cuối cùng).
• Có những hình ảnh nào được dùng để minh họa cho sự kiện? (Liệt kê các loại hình ảnh có thể sử dụng: ảnh chụp, tranh vẽ, sơ đồ…).

Lập dàn ý

Lập dàn ý bằng cách dựa vào các ý đã tìm được ở trên, lựa chọn và sắp xếp lại theo ba phần của bài viết. Dưới đây là gợi ý dàn ý cho cả hai cách trình bày:

Theo cách truyền thống (Bài văn xuôi)

• Sapo (nếu có):
  • Giới thiệu tóm tắt về sự kiện (tên, tầm quan trọng, lý do em chọn sự kiện này).
  • Ví dụ: “Lễ hội làng Gióng là một trong những lễ hội truyền thống lớn nhất ở quê em, gắn liền với truyền thuyết Thánh Gióng huyền thoại.”
• Mở bài:
  • Nêu tên sự kiện, thời gian xảy ra sự kiện và địa điểm chính.
  • Ví dụ: “Hằng năm, cứ vào ngày mùng 9 tháng Tư âm lịch, làng Phù Đổng (Gia Lâm, Hà Nội) lại tưng bừng tổ chức Lễ hội Gióng, một sự kiện văn hóa độc đáo tưởng nhớ Thánh Gióng.”
• Thân bài:
  • Trình bày các sự việc cụ thể và sắp xếp các sự việc ấy theo trật tự thời gian diễn ra sự kiện.
    • Nêu bối cảnh chung trước khi sự kiện diễn ra.
    • Sự việc mở đầu: Những hoạt động đầu tiên, nguyên nhân dẫn đến sự kiện.
    • Diễn biến chính: Mô tả chi tiết các giai đoạn, hoạt động quan trọng, các nhân vật tham gia, kết quả của từng giai đoạn. Nên dùng các trạng ngữ chỉ thời gian để liên kết các sự việc.
    • Các hình ảnh có liên quan nhằm cung cấp thêm thông tin về sự kiện: Mô tả hoặc gợi ý vị trí chèn ảnh nếu bài viết có hình minh họa.
  • Ví dụ về diễn biến (Lễ hội Gióng): “Trước ngày hội chính, có các nghi lễ như rước cờ, rước kiệu. Đến ngày chính hội, đoàn rước đông đảo cùng nhau diễu hành, tái hiện cảnh Gióng đánh giặc. Tiếp đó là các trò chơi dân gian, biểu diễn võ thuật…”
• Kết bài:
  • Nêu sự việc kết thúc sự kiện.
  • Khẳng định ý nghĩa, giá trị của sự kiện đối với địa phương, cộng đồng, hoặc bản thân em (ví dụ: là truyền thống tốt đẹp, là bài học lịch sử, là niềm tự hào…).
  • Ví dụ: “Lễ hội Gióng không chỉ là một nét văn hóa đẹp mà còn là niềm tự hào của người dân Phù Đổng, nhắc nhở thế hệ mai sau về tinh thần yêu nước và sức mạnh đoàn kết.”

Theo đồ họa thông tin (Infographic)

• Nội dung chính giống như cách truyền thống nhưng được tóm lược, chắt lọc.
• Lựa chọn một kiểu đồ họa để trình bày các thông tin chính, ngắn gọn. Ví dụ:
  • Dạng timeline (dòng thời gian) để thể hiện các mốc sự kiện.
  • Dạng sơ đồ với các nhánh thông tin.
  • Dạng biểu đồ nếu có số liệu.

c) Viết

Theo cách truyền thống

• Đặt tiêu đề cho bài viết (nếu có) thật hấp dẫn và khái quát được nội dung.
• Viết sapo (nếu có) để thu hút người đọc.
• Viết đoạn mở bài, thân bài, kết bài theo dàn ý đã lập. Chú ý sử dụng các từ ngữ, câu văn chính xác, rõ ràng, đặc biệt là các trạng ngữ chỉ thời gian để mạch lạc.
• Ví dụ về một đoạn thân bài (tiếp nối dàn ý Lễ hội Gióng): “Vào buổi sáng mùng 9 tháng Tư, không khí làng Phù Đổng trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Đoàn rước cờ, rước kiệu với đủ màu sắc, âm thanh tưng bừng. Sau đó, tại khu vực bãi đất rộng, màn tái hiện cảnh Thánh Gióng đánh giặc diễn ra vô cùng hào hùng, khiến du khách thập phương không khỏi trầm trồ…”

Theo đồ họa thông tin

• Trình bày thông tin theo một mẫu đồ họa nhất định (có thể tìm các mẫu trên internet hoặc tự thiết kế đơn giản).
• Nội dung ngắn gọn, súc tích, bao gồm: tiêu đề lớn, các tiêu đề phụ, các đoạn chữ viết ngắn, hình ảnh, kí hiệu, biểu tượng.
• Mỗi phần thông tin cần được trình bày trực quan, dễ hiểu chỉ bằng vài dòng chữ hoặc một vài hình ảnh.

d) Kiểm tra và chỉnh sửa

Sau khi hoàn thành bài viết hoặc đồ họa thông tin, hãy đọc lại và kiểm tra cẩn thận:

• Về nội dung:
  • Bài viết đã thuật lại sự kiện theo đúng trình tự thời gian chưa? Các sự việc đã được sắp xếp hợp lý chưa?
  • Thông tin có chính xác không? Đã đủ chi tiết và rõ ràng chưa?
  • Có bỏ sót thông tin quan trọng nào không?
• Về hình thức trình bày:
  • Ngôn ngữ: Từ ngữ dùng có chính xác, biểu cảm không? Có mắc lỗi chính tả, ngữ pháp không?
  • Câu văn: Câu có rõ ràng, mạch lạc không? Có sử dụng trạng ngữ chỉ thời gian hiệu quả không?
  • Bố cục: Bài viết/đồ họa thông tin có cân đối, dễ nhìn không? Các phần có liên kết hợp lý không?
  • Với đồ họa thông tin: Hình ảnh, màu sắc, cỡ chữ, kí hiệu đã phù hợp và dễ hiểu chưa?

—

B. NÓI VÀ NGHE: THUYẾT MINH VỀ Ý NGHĨA CỦA MỘT SỰ KIỆN LỊCH SỬ (Trang 102-103)

2. Thực hành

Bài tập: Trao đổi, thảo luận về ý nghĩa của một sự kiện lịch sử nổi bật của Việt Nam hoặc thế giới mà em và mọi người cùng quan tâm.

a) Chuẩn bị

Để chuẩn bị cho buổi thuyết minh và thảo luận, các em cần:

• Lựa chọn sự kiện lịch sử cần trao đổi, thảo luận:
  • Có thể là sự kiện mà em đã thuật lại ở phần Viết, hoặc một sự kiện khác có ý nghĩa lớn đối với em và bạn bè.
  • Ví dụ: Cách mạng tháng Tám 1945, Chiến thắng Điện Biên Phủ, Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, hay một sự kiện lịch sử thế giới như Ngày Quốc tế Lao động 1/5, Ngày thành lập Liên Hợp Quốc…
• Thu thập và lựa chọn các thông tin về sự kiện, những ý kiến đánh giá về ý nghĩa của sự kiện đó:
  • Đọc sách, báo, tìm kiếm trên internet về diễn biến và đặc biệt là ý nghĩa lịch sử của sự kiện.
  • Ghi lại các nhận định, đánh giá của các nhà sử học, các chuyên gia hoặc những người có uy tín.
  • Chuẩn bị các luận điểm, bằng chứng để chứng minh ý nghĩa của sự kiện.
• Lựa chọn phương tiện hỗ trợ trao đổi, thảo luận (nếu cần):
  • Giấy, bảng phụ: Để ghi chú các ý chính, sơ đồ thời gian.
  • Máy tính, máy chiếu: Để trình chiếu hình ảnh, video, slide tóm tắt.
  • Tranh ảnh, sơ đồ: Minh họa trực quan cho bài nói.

b) Tìm ý và lập dàn ý

Lập dàn ý chi tiết cho bài thuyết minh của mình:

• Mở bài:
  • Nêu tên sự kiện và ý nghĩa khái quát của sự kiện.
  • Gây sự chú ý cho người nghe.
  • Ví dụ: “Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau trao đổi về Chiến thắng Điện Biên Phủ – một đỉnh cao chói lọi của quân và dân Việt Nam, không chỉ thay đổi cục diện chiến tranh mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.”
• Thân bài:
  • Thuật lại ngắn gọn diễn biến của sự kiện theo trình tự thời gian (chỉ tóm tắt những điểm chính, không đi sâu vào chi tiết như bài viết).
  • Nêu ý nghĩa của sự kiện:
    • Ý nghĩa vào thời điểm mà nó xảy ra: Sự kiện đó đã giải quyết vấn đề gì? Tác động trực tiếp đến tình hình chính trị, xã hội, quân sự như thế nào?
    • Ảnh hưởng của sự kiện đối với cuộc sống ngày nay: Giá trị bài học để lại (tinh thần yêu nước, đoàn kết, tự lực tự cường, đổi mới…), tác động đến sự phát triển của đất nước, vị thế quốc tế, hoặc các giá trị văn hóa, tinh thần còn được duy trì.
  • Lưu ý: Đây là nội dung chính của buổi thảo luận. Trong phần này, người nói có thể đưa ra đánh giá chung của mọi người hoặc ý kiến riêng của bản thân, nhưng cần có lí lẽ và bằng chứng để bảo vệ quan điểm.
  • Ví dụ (tiếp nối về Điện Biên Phủ): “Chiến thắng Điện Biên Phủ đã đập tan ý chí xâm lược của thực dân Pháp, buộc Pháp phải kí Hiệp định Giơ-ne-vơ, chấm dứt hoàn toàn ách đô hộ của Pháp tại Việt Nam. Về sau, chiến thắng này còn là nguồn cổ vũ to lớn cho các dân tộc bị áp bức đứng lên giành độc lập, tự do trên toàn thế giới, khẳng định khả năng chiến thắng của một dân tộc nhỏ bé nhưng kiên cường.”
• Kết bài:
  • Khẳng định lại ý nghĩa của sự kiện một lần nữa (có thể tóm tắt lại, hoặc đưa ra lời kêu gọi, định hướng hành động).
  • Ví dụ: “Với những ý nghĩa to lớn ấy, Chiến thắng Điện Biên Phủ mãi mãi là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam, là bài học quý giá về sức mạnh đoàn kết và ý chí sắt đá trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay.”

c) Nói và nghe

Buổi nói và nghe sẽ diễn ra như sau:

• Một bạn dựa vào dàn ý đã làm để trình bày ý nghĩa của một sự kiện lịch sử.
• Cả lớp trao đổi, thảo luận về ý nghĩa của sự kiện:
  • Người nói: Trình bày diễn biến ngắn gọn và ý nghĩa của sự kiện theo dàn ý đã lập được; sử dụng các phương tiện hỗ trợ (nếu có) để tăng tính sinh động và thuyết phục. Giữ thái độ tự tin, rõ ràng.
  • Người nghe: Tập trung theo dõi, lắng nghe để nắm bắt được diễn biến và ý nghĩa của sự kiện mà người nói cung cấp. Ghi chú lại những điểm quan trọng hoặc những câu hỏi thắc mắc.
  • Người nói và người nghe: Trao đổi, thảo luận về ý nghĩa của sự kiện bằng cách nêu ra các quan điểm hoặc câu hỏi của bản thân.
    • Người nghe có thể đặt câu hỏi để làm rõ thông tin, nêu thêm ý kiến bổ sung hoặc phản biện (nếu có lý lẽ).
    • Người nói cần lắng nghe câu hỏi và trả lời một cách lịch sự, thuyết phục, thể hiện sự am hiểu của mình.
    • Có thái độ phù hợp khi trao đổi: tôn trọng ý kiến người khác, nói rõ ràng, không ngắt lời, không tranh cãi gay gắt.
• Kết thúc: Khẳng định lại ý nghĩa của sự kiện một lần nữa để tổng kết buổi thảo luận.

d) Kiểm tra và chỉnh sửa

Sau buổi nói và nghe, hãy tự mình hoặc cùng bạn bè, thầy cô nhớ lại và rút kinh nghiệm về nội dung và cách trao đổi, thảo luận:

Người nói:

• Nội dung bài nói:
  • Xem xét nội dung bài nói đã đầy đủ chưa (diễn biến tóm tắt và ý nghĩa của sự kiện)?
  • Các luận điểm về ý nghĩa đã rõ ràng, có bằng chứng hỗ trợ chưa?
• Cách trình bày:
  • Diễn đạt có rõ ràng, dễ hiểu không? Âm lượng, tốc độ nói có phù hợp không?
  • Ngôn ngữ, điệu bộ, thái độ đã phù hợp với nội dung và không khí buổi thuyết minh chưa?
  • Các phương tiện hỗ trợ khác (nếu có) đã được sử dụng hiệu quả chưa?
  • Có kiểm soát được thời gian nói không?

Người nghe:

• Khả năng nắm bắt thông tin:
  • Hiểu đúng và tóm tắt được các thông tin (diễn biến và ý nghĩa của sự kiện) mà người nói cung cấp.
  • Có ghi lại được các ý chính và câu hỏi cần làm rõ không?
• Thái độ nghe:
  • Tập trung chú ý theo dõi người nói.
  • Nêu câu hỏi nếu thấy chưa rõ hoặc có ý kiến muốn bổ sung một cách lịch sự, đúng lúc.
  • Có thái độ tôn trọng người nói và các ý kiến khác.